De evolutie van veldrantsoenen

Door Wendy Kuppens gepubliceerd op Friday 13 November 17:49

Napoleon was er al van op de hoogte dat op een lege maag niet gevochten kon worden. Een uitspraak van hem was dan ook: ‘Een leger marcheert op zijn maag’. Dit neemt echter niet weg dat soldaten bij regelmatig dermate slecht eten voor kregen gezet dat door de veldrantsoenen meer slachtoffers vielen dan door kogels van de vijand.

Jacques-Louis_David_007_1453219252.jpg

Afbeelding: Napoleon

 

Admiraal Vernon stopt scheurbuik bij toeval

Voor een ter strijde trekkende vloot was het gebrek aan vitaminen vaak dodelijker dan de oorlogacties van de vijand. Door een admiraal werd per toeval echter een oplossing hierop gevonden. In het jaar 1741 gelooft admiraal Edward Vernon (liefkozend ook wel Old Grog genoemd) niet als zijn scheepsartsen hem vertellen dat het aantal scheurbuikgevallen plotseling fors is gedaald.

 

Het eten dat voor wordt geschoteld is immers eenzijdig en vitaminearm. Het rantsoen bestaat voornamelijk uit pap, gepekeld vlees en scheepsbeschuit. Bij veel bemanningsleden komt dan ook scheurbuik voor. In die tijd is het nog niet bekend dat scheurbuik het gevolg is van vitaminegebrek. Admiraal Vernon kan dan ook niet meteen bedenken waardoor plotseling een sterke verbetering te zien is.

 

Dit verandert echter op het moment dat hij zich bedenkt dat zijn manschappen sinds korte tijd rum met water en limoen te drinken krijgen als vervanging van de meer gebruikelijke wijn en bier. De limoen had hij toegevoegd om het water, dat sterk naar algen smaakte, een aangenamer smaak te geven.

 

Dit drankje gaat al snel tot het standaard dagrantsoen van Britse zeelui behoren en gaat zelfs de bijnaam van admiraal Vernons dragen: ‘Old Grog’. Deze bijnaam is een verwijzing naar de jas van de admiraal die van grogham (zijde en wol) is gemaakt en die altijd door hem werd gedragen. De Britse zeelui zelfs kregen dankzij dit drankje eveneens een bijnaam: ‘Limeys’. Ongeveer 200 jaar na het eerste gebruik van Old Grog ontdekte men dat de hoge concentratie aan vitamine C in het limoensap erg effectief werkte tegen scheurbuik.

 

Fransman vindt wecken uit

In de achttiende- en negentiende eeuw leden Europese soldaten flink onder het slechte eten dat zij kregen. Om die reden looft de Franse overheid in het jaar 1795 een enorme beloning uit aan iemand die een oplossing bedenkt om de manschappen ter land en ter zee heel het jaar een goede maaltijd te kunnen voorschotelen. Verse groente en vers vlees blijven namelijk een groot struikelblok.

 

Deze oplossing werd pas 15 jaar later gevonden door suikerbakker Nicolas Appert. Hij kwam tot de ontdekking dat verhit voedsel in een glazen pot die luchtdicht was gemaakt (het zogenaamde wecken) lang goed blijft. Hij oogst veel bijval voor zijn oplossing en er wordt zelfs gezegd dat op deze manier de jaargetijden in de hand gehouden kunnen worden. Helaas blijk het dunne, en breekbare glas niet geschikt te zijn voor gebruik in het veld.

Appert_Nicolas_1453218804.jpgAfbeelding: Nicolas Appert

 

 

Gelukkig werd het idee door andere uitvinders opgepakt, zoals de Britse uitvinding uit het jaar 1813: ingeblikt voedsel. De lichte en eenvoudig te maken blikken hebben er vanaf dat ogenblik voor gezorgd dat soldaten zelfs op een lange veldtocht vlees en groente konden eten. Aanvankelijk dienden de soldaten de blikken met een steen of hun bajonet te openen. Pas vijftig jaar na de uitvinding van het blik was er een blikopener bedacht.

 

Soldaten roken hun groente

Zowel het leger van de Zuidelijke- als dat van de Noordelijke Staten hadden doorgaans niet te maken met een gebrek aan vlees. Ze namen immers kuddes koeien mee om deze onderweg te slachten en op te eten. Het eten van verse groente was echter een heel ander verhaal, deze was immers schaars. De Noordelijke soldaten kregen om die reden brokken gedroogde groenten mee, weliswaar zonder duidelijke instructies wat ze daarmee dienden te doen. De meeste hadden al van alles geprobeerd om de groente op een smakelijke wijze te bereiden. Toen dit geen succes opleverde gingen soldaten over tot het verkruimelen van de blokken om de groente vervolgens in een pijp te roken.

 

Chocolade als energiebron op het slagveld

Door Forrest Mars Sr. van het chocoladebedrijf Mars zag een markt in de Spaanse Burgeroorlog in de dertiger jaren van de vorige eeuw toen soldaten van het Britse leger Smarties aten. De soldaten hadden de Smarties meegenomen vanwege de hoge energiewaarde van chocolade. Bovendien voorkwam het laagje suiker om de Smarties dat de chocolade ging smelten als gevolg van warmte. Smarties werden dan ook gezien als een ideaal product op de Amerikaanse markt die voorheen heel de zomer plat kwam te liggen.

 

Forrest Mars begon een soortgelijk product voor het Amerikaanse leger te maken, en in 1941 werden de eerste M&M’s toegevoegd aan de veldrantsoenen. Het idee sloeg aan zowel in het veld als bij de thuisblijvende chocoladeliefhebbers. In 1981 werden M&M’s bovendien het eerste snoep dat in de ruimte werd gegeten na een verzoek van de bemanning van het ruimteveer Columbia.

MM_peanut_1453219075.jpg

 

 

Rantsoenen voor alle situaties

De terugkerende Amerikaanse soldaten klaagden na de Eerste Wereldoorlog over het slechte veldvoedsel dat hen was voorgeschoteld. Om die reden ontwikkelt defensie 23 verschillende rantsoenen. Deze rantsoenen zouden in de Tweede Wereldoorlog al gebruik worden. Zo hadden soldaten de beschikking over bijvoorbeeld het K-rantsoen dat weliswaar lekker weinig woog, maar dat is niet voedzaam genoeg was om langer dan enkele dagen op te kunnen leven. Soldaten dienden toch dikwijls lang met een dergelijk rantsoen te doen.

 

Kijk maar naar Brits-Indische compagnies die vijf maanden aan een stuk in Birma alleen op K-rantsoenen moesten overleven. Wanneer logistiek medewerkers van het leger enkele maanden later één van deze compagnies een bezoek brengen en een K-rantsoen meenemen, beginnen een aantal soldaten spontaan over te geven.

450px-BritishIndianArmy_1453219402.jpg

 

 

Het K-rantsoen was echter één van de veldrantsoenen die het meest vaak werden gebruikt door de geallieerde troepen. Het werd meegenomen in pakketjes van drie maaltijden waarbij de avondmaaltijd werd gevormd door: een blikje gekookt vlees, een zestal biscuitjes, een chocoladereep, vier sigaretten, een stukje kauwgum en een bouillonblokje. In meer dan de helft van de gevallen bestond de hoofdmaaltijd echter uit bonen. Dit resulteerde vaak in een gevoel van walging bij de soldaten zodra er gegeten diende te worden.

 

 

Hightech hondenvoer in de Vietnamoorlog

In de zestiger jaren van de vorige eeuw gebruikt het Amerikaanse leger tijdens de oorlog in Vietnam een rantsoen dat is gevriesdroogd: LRP. Dit is echter een duur rantsoen en een doorontwikkelde versie zal pas in de tachtiger jaren beschikbaar komen: MRE. Bij dit verbeterde rantsoen zijn nieuwe conserveringsmethoden gebruikt en kan het vriesdrogen achterwege blijven.

In de jaren negentig bestaat er zelfs voor soldaten de mogelijkheid om overal een warme maaltijd te eten. Het rantsoen wordt dan namelijk in een speciale zak die het eten opwarmt met behulp van een chemische reactie. Dit wil echter niet zeggen dat ook de MRE niet net zo verfoeid wordt als alle andere rantsoenen. Gekscherend wordt het rantsoen dan ook door veel soldaten Meals Rejected By Everyone (vertaald: maaltijden die iedereen afwijst) genoemd. Bij rampen worden deze MRE-rantsoenen desondanks toch verstrekt, ook aan de burgerbevolking. Nadat de orkaan Katrina het zuiden van de Verenigde Staten had getroffen, werden er bijvoorbeeld ongeveer 21 miljoen aan burgers verstrekt.

 

 

 

Bron foto's: Wikipedia

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.