Grof vuil in een lijstje

Door Zevenblad gepubliceerd op Wednesday 28 October 21:19

De eerste helft van mijn belofte heb ik al ingelost: Grof vuil op pootjes. Bij de tweede keer dat ik in mijn leven iets bij het grof vuil meegenomen heb was de buit een gehavend oud schilderij.
Het was niet in de stad deze keer, maar in één van de grotere dorpen waar ik regelmatig doorheen rijdt. Ook een miezerige dag met motregen en, geheel toevallig weer, grof vuil langs de weg.
Ik ben allesbehalve geïnteresseerd in andermans afgedankte spullen, maar mijn aangeboren nieuwsgierigheid verleidt mij toch regelmatig om met een half oog naar rechts te kijken en te registreren wat men zoal kwijt wil: de obligate kapotte Tv's, stereo installaties en videorecorders, de IKEA-bedden en -banken waar ze kennelijk doorheen gezakt zijn, de bijbehorende matrassen en de kartonnen dozen: nee, daar mag een ander in snuffelen.

Je hebt mensen die er in graaien en hun vondsten dan weer op een vlooienmarkt verkopen, maar die gaan meestal in alle vroegte systematisch bij de trottoirs langs en nemen alles mee wat nog enige waarde heeft: voor de handel. Van oma's theepotje tot aan afgedankte teddyberen en lang geleden gehaakte of geborduurde, muffig ruikende tafelkleden toe.

Deze ochtend had ik geen haast, maar gezien het weer was het ook niet echt een aanlokkelijk idee om uit de auto te stappen, toen ik het gemolesteerde schilderij tussen 2 oude stoelen zag staan. Ik deed het toch, uit pure nieuwsgierigheid.
Halverwege de stoep wilde ik al weer omkeren toen ik zag dat zowel de (foeilelijke) lijst als ook het spieraam gebroken waren, maar ik kon van die afstand toch wel zien dat het olieverf op doek was - in elk geval geen goedkope reproductie uit een meubelzaak. Vrij groot ook, ongeveer 1,1 m bij 80 cm.
Ik aarzelde even en ging nog een stap dichterbij. Het zou toch niet echt....?

e457869067471e788f94b55fcde7bf4c_medium.
Een laat zestiende tot vroeg zeventiende eeuws bijbels tafereel, kennelijk de terugkeer van de verloren zoon voorstellend. De vader met een tulband op die bij zijn voordeur de zoon omarmt, aan de zijkant een stel hevig geëmotioneerde buren of familieleden die dat zo te zien maar opmerkelijk  vonden. In de verte een middeleeuws kasteel op een heuvel.

Het geheel was in een nicotine-achtig bruine waas gedompeld  alsof het een eeuw lang in een rokerige kroeg of boven een open haard gehangen had.
Het was mijn genre niet, verre van dat. Toch vroeg ik mij af wat voor kleuren er te voorschijn zouden komen als je het doek schoon zou maken.
Ik hakte de knoop door en nam het gehavende schilderij mee. Je weet tenslotte maar nooit.

Thuis meteen naar de zolder waar ik mijn gereedschap en hulpmiddelen bewaar. De lijst verwijderd, met houtlijm het spieraam geplakt (ja, dat was oud eikenhout, met wormgaatjes!), met lijmklemmen gefixeerd en al vast op een hoekje met een linnen doekje en terpentine iets van de bruine smurrie weggeveegd: groen! Hé hé! Het zat dus niet in de vernislaag maar er bovenop.
De volgende dagen was ik uren bezig met schoonmaken, en het schilderij werd steeds fleuriger. De hemel was weer een beetje blauw, de natuur weer groenachtig en de mensen bleken in vrolijke kleuren gekleed te zijn. Helaas kon ik nergens een signatuur vinden.

Dat het geen schilderij uit de Gouden Eeuw kon zijn was mij intussen ook wel duidelijk: die werkten meestal met grotere afmetingen en op panelen - voor grote huizen of kerken. Dit was nu typisch het formaat voor een boerderij of een logement.

Ik belde uiteindelijk een veilingmeester in de stad op: die wilde het  doek wel bekijken.

Wij kwamen er samen redelijk uit: Benezit (het beste lexicon voor oudere Nederlandse kunst) erbij en een aantal veilingcatalogi - daar vonden wij vergelijkbare stukken. Het waren 19e eeuwse 'vrije' kopieën van oude meesters.
U weet wel: die dingen waar onbekende arme schilders, met voldoende techniek maar zonder eigen inspiratie, mee door de dorpen trokken om ze aan burgers en buitenlui te verkopen. Het waren geen vervalsingen in strafbare zin, want ze waren niet gesigneerd en ze werden ook niet als meesterwerken uit de Gouden Eeuw verkocht. Om intellectuele eigendom maalde toen nog niemand.

Kennelijk had zo iemand in dat dorpje gescoord, bij een vrome plattelander die wel iets in de gelijkenis van de verloren zoon zag.

Wie de beunhaas was zullen wij nooit weten, maar kennelijk had hij een schilderij van Jacob Pynas als voorbeeld genomen. De broers Jan Symonsz Pynas (ca. 1583, Alkmaar, tot 1631, Amsterdam) en Jacob Symonsz Pynas (ca. 1592, Haarlem of Amsterdam tot na 1650, Delft?) waren kunstschilders in Nederland tijdens de vroege Gouden Eeuw.
Uit Wikipedia:
'De gebroeders Pynas behoorden tot een groep post-maniëristische schilders van historiestukken uit het begin van de 17e eeuw die van grote invloed waren op Rembrandt van Rijn en daarom de Pre-Rembrandtisten genoemd worden.
Rembrandt was in alle waarschijnlijkheid enkele maanden in de leer bij Jacob Pynas. Volgens sommige kunsthistorici imiteerde Rembrandt de bruine toon van Jacob Pynas.'

Ik gooide er, om een lang verhaal kort te maken, 220 gulden voor een beschaafde lijst tegenaan: bruin met een smal gouden randje. Dat haalde het hele schilderij op. De richtprijs werd bepaald op 900 gulden, en bij de eerstvolgende veiling werd het 'grof vuil' verkocht voor 800 piek. Daarvan kreeg de veilinghouder de toen nog gebruikelijke 20 %, en na aftrek van mijn kosten incl. de lijst bleven er zo'n 400 gulden voor mij over.
Gezien de uren die ik er aan besteed had was het minder dan wat een loodgieter toen rekende. Maar toch had ik er een hoop plezier aan gehad.


Als het een echte Pynas geweest was had die toen meer dan twee ton opgebracht. Maar dan was die ook naar Christie's gegaan in plaats van naar onze 'stadse' veiling. Gehouden had ik hem in elk geval niet.

Ik ben nu eenmaal geen vrome plattelander.

 

Reacties (18) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
dit is avontuurlijk en erg leuk om te doen lijkt me, je moet er wel verstand van hebben. je laatste zinnetje liet mij lachen. Leuk geschreven
Is terpentine niet slecht voor het schilderij?
Nee, als je maar niet onder de originele (eerste) vernislaag komt. Bij oude schilderijen zijn er soms meer dan één vernislagen aangebracht. Dan moet je heel goed uitkijken dat je niet op de olieverf zelf terechtkomt. Dat is dan eerder het professionele schoonmaakwerk en daar waag ik mij ook niet aan.
Om vuil en een vergeelde bovenlaag te verwijderen kan het wel. Je moet dan wel goede (echte) terpentine of terpentijn hebben, niet dat synthetische spul uit de Gamma (thinner). Dat is te agressief en overigens ook nog eens behoorlijk giftig.
Wederom een leuke story, ik had het schilderij ook meegenomen. Ook leuk om via de reacties te vernemen, dat er meer mensen zijn die lol van andermans 'afgedankte' spullen hebben en net als ik met regelmaat de kringloopwinkels bezoeken.
Een paar jaar geleden kreeg mijn man de opdracht om 'die oude zetel' van oma naar het stort te brengen. Oma was overleden en de (dure) zetel had zijn beste tijd gehad. Het was een 'lazy chair' - je weet wel, zetel/half bed met een afstandsbediening. We hebben hem in onze auto geladen en richting onze garage gebracht waar ik hem opsmukte.... hij staat nog steeds te prijken in de woonkamer. Nu is de halve familie jaloers... jammer dan!
Zo'n schilderij kun je gewoon niet laten liggen.
Het is gewoon schokkend als je ziet wat mensen weggooien.
In mijn studentenjaren hebben 'we' inderdaad vaak genoeg vroeg (voor ons dus net na een feest) grofvulhopen afgestruind. Het kriebelt nog steeds, als ik zo'n berg zie.
Zo'n schilderij had ik ook meteen meegenomen.

Mij doe je geen groter plezier dan loslaten in een kringloopwinkel in een gegoede buurt. Ik heb daar zeker wat betreft boeken en kleding schitterende dingen meegenomen. Maar ik ben dan ook een verzamelaar, zeker van gebonden boeken in eerste druk.
Mijn kast hangt vol met mooie jasjes en broeken die ik anders nooit zal kunnen betalen. Ik zelfs mooie schoenen bij de krinloop weg kunnen halen en Anerea een merktas. Langleve tweedehands! Zelfs mijn katten zijn tweedehands nu ik erover nadenk.
Voor mij geldt hetzelfde. Ik ben vanwege de breedte van mijn voeten 'veroordeeld' tot Greve of Van Bommel. Andere nette schoenen loop ik binnen een jaar kapot.
Als ik vrijwel nieuwe Van Bommels op de kop kan tikken voor 10-20 euro, i.p.v. 220 euro, nou dan weet ik het wel.

Bijna alles wat ik draag komt van de kringloop of Ebay.

En ik zal maar niet zeggen hoeveel oude boeken ik daar aantref. Zelfs eerste drukken van Couperus.