Vertrouwen, relatie en ontwikkeling

Door Thuisinonderwijs gepubliceerd op Thursday 05 March 13:02

Vertrouwen en relatie dat zijn de kernwoorden die een rol spelen bij  een gezonde ontwikkeling van kinderen tot volwassenen. Dat is nooit eerder zó helder geweest voor mij, dat is het belangrijkste inzicht dat anderhalf jaar thuisonderwijs mij bracht. Het is de bekende open deur die je over het hoofd ziet omdat hij nu eenmaal open staat. Maar deze deur negeren is niet verstandig als het om de ontwikkeling van kinderen gaat. Kinderen gooien de deur naar ontwikkeling namelijk keihard in je gezicht dicht als je deze deur negeert.

f8f3d2b663d4d4c88463fbc4c57a65af_medium.

Zonder Vertrouwen en Relatie, géén ontwikkeling

Precies dit is wat er gebeurde met mijn kinderen op school. Ze voelden zich niet begrepen, niet gezien, ervoeren een gebrek aan relatie. Het constante toetsen, het steeds maar opnieuw moeten bewijzen dat je de leerstof al lang en breed begrepen hebt alvorens verder op ontdekkingsreis te mogen gaan. Het gebrek aan vertrouwen dat daaruit sprak, in combinatie met het gebrek aan relatie resulteerde in zo’n dichtgeslagen deur.

Maar een kind dat de deur naar ontwikkeling dichtslaat, krijgt geen voeding meer, verhongert, sterft een langzame dood. De ene leerling doet een glazen deur dicht, de ander één van eikenhout.

De aanpasser (ik duik onder)
De stagnerende ontwikkeling van de leerling achter de glazen deur is nauwelijks zichtbaar. Ogenschijnlijk is hij nog bereikbaar, maar schijn bedriegt. Op een dag is de leerling zo verzwakt dat naar school gaan niet langer mogelijk blijkt. School en leerkrachten voor een compleet raadsel plaatsend. Het kind is depressief en heeft het geloof in zichzelf en de medemens verloren. En de deur is niet langer van glas, noch van eikenhout. Het is nu een bepantserde kluisdeur met een ingewikkeld cijferslot, waarvan de codes niet zijn meegeleverd.

De rebel (ik vecht)
Het kind achter de deur van eikenhout is acuut niet langer bereikbaar. De leerkracht constateert dat de deur steeds voor zijn neus wordt dichtgeslagen. Dat doet de leerling en dat vraagt om ingrijpen. De deur wordt met geweld opengebroken. Er komt geen nieuwe deur voor in de plaats. Er is geen plaats meer om te schuilen. De leerling wordt onder verscherpt toezicht geplaatst. Het kind voelt zich nog erger onbegrepen en ervaart een sterker gebrek aan relatie en vertrouwen. Het kind weigert te eten, is niet langer in staat naar school te gaan. Ook dit kind heeft het geloof in zichzelf en de medemens verloren en ook dit kind regelt voor zichzelf een bepantserde kluisdeur met een ingewikkeld cijferslot, waarvan de codes niet zijn meegeleverd.

De ervaring
Beide scenario hebben zich in ons gezin voorgedaan. Wij waren in het gelukkige bezit van de sleutel van de eikenhouten deur, relatie en vertrouwen, en hebben onze zoon uit zijn benarde positie bevrijd. Sindsdien ontwikkelt hij zich in alle vrijheid en op eigen tempo thuis. De eikenhouten deur blijkt soms gesloten. Tijd om relatie en vertrouwen onder de loep te nemen. Eenmaal herstelt zwaait de deur als vanzelf weer open. Dit kind ontwikkelt zich in een nauwelijks bij te benen tempo.

De sleutel
De ontwikkelingsnood van het kind achter de glazen deur bleek voor ons, ouders, wel zichtbaar. Maar onze zorg werd op school niet gedeeld. Daar zagen ze een leerling met prachtige CITO scores, die zich wat afzijdig hield van de groep, maar wel zijn best deed aansluiting te vinden. Dat hij zich aanpaste ten koste van zichzelf, tot het punt dat hij niet meer wist wie hij was, werd niet gezien. Hij functioneerde op de automatische piloot en op voeding uit het verleden. Wij hebben lang op het oordeel van school vertrouwd. Wat wilden wij het graag ‘verkeerd’ zien, we waren gewoon wat ‘overbezorgd’. Wat een foute aanname was dat! Het resulteerde in een gebroken kind dat zich heeft opgesloten achter een bepantserde kluisdeur met een ingewikkeld cijferslot, waar niemand de codes van heeft, maar één ding leerde ik van ons andere kind. De sleutel tot de code steunt op twee pijlers; relatie en vertrouwen.

Relatie
Tussen ouder en kind is er vanzelfsprekend sprake van relatie. Maar vergis je niet, relatie behelst zoveel meer dan houden van, het gaat om oprechte nieuwsgierigheid, om de bereidheid samen op weg te gaan en te leren met vallen en opstaan, van en met elkaar. Het gaat om elkaar echt zien, zonder vooroordeel of mening. Elkaar nemen zoals je bent, met alles wat daarbij komt kijken. Ook de minder fijne kanten van iemands karakter. Het vraagt in de spiegel durven kijken, die het kind je continu voorhoudt. Het vraagt begrip en inlevingsvermogen. Het gaat om het fundamentele recht te mogen ‘zijn’ zoals je ‘bent’, om je van daaruit verder te kunnen en mogen ontwikkelen. En dat is dan uiteindelijk toch minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Om het simpele feit dat dit ook heel confronterend en pijnlijk is bij tijd en wijle.

Vertrouwen
Vertrouwen en relatie lopen hand in hand. Zonder vertrouwen geen relatie en andersom. Bij vertrouwen gaat het om loslaten, om tijd geven voor verwerking, om ruimte bieden de eigen weg te bepalen en de eigen route te bewandelen. Het vraagt om zelfinzicht en zelfreflectie. Het vraagt om acceptatie en vergeving. Het vraagt kwetsbaarheid en oprechtheid. Het vraagt duidelijkheid en rechtvaardigheid.

In de praktijk
Ons kind achter de bepantserde deur twijfelt aan ons. Dat doet pijn, maar vanuit zijn perspectief bekeken, heeft hij groot gelijk. Wij hebben te laat ingegrepen, hebben te graag de visie van school  willen geloven. Keken ook door het glas zonder de deur écht waar te nemen. Tot hij ons geen andere keuze meer liet en wij niet langer om de deur heen konden. Wij hebben zijn vertrouwen geschaad, maar door hem thuis van school te houden inmiddels gedeeltelijk ook weer terug gewonnen. Maar er is nog een lange weg van herstel te gaan, waar we samen hulp bij hebben gezocht en gevonden.

Ontwikkeling en leren
Ontwikkeling en leren zijn overigens ook twee van die begrippen die je niet los kunt zien van elkaar. Leren kun je niet tegenhouden. Ontwikkeling daarentegen is iets lastiger en kun je wel degelijk beïnvloeden en beperken. Een stagnerende ontwikkeling komt feitelijk voort uit onbenutte leerervaringen of door gebrek aan leermomenten, omdat je niet langer op weg gaat, je verschuilt achter een deur en op je plek blijft, weigert op pad te gaan.

Leren gebeurt altijd en overal ook als je weigert op pad te gaan. Je ontdekt dat je behoefte hebt  aan contact, dat je vertrouwen nodig hebt om te durven reizen. De focus moet dus ook niet liggen op ontwikkeling op zich, maar op relatie met en vertrouwen in het kind, zodat je samen het unieke ontwikkelingspad van dit ene kind kan betreden en kan leren van alle onverwachte en spannende zaken die je onderweg tegenkomt.

De valkuil van volwassenheid
Valkuil op deze weg blijkt de denkwereld van volwassenen, waarin het veelal draait om de resultaten, een goede score op de CITO, een diploma. De angst dat er ook negatieve ervaringen opgedaan kunnen worden op die onbekende weg. Het liever over beproefde paden wandelen. Het niet durven vertrouwen op de veerkracht van een kind om ook uit negatieve ervaringen, positieve lessen te kunnen halen. We zeggen wel: ‘Leren gebeurt met vallen en opstaan.’, maar tegelijk zetten we alles op alles om te voorkomen dát ze vallen.

Precies dat is waarop mijn kinderen stukliepen op school. Zij zagen onderweg van alles wat ook interessant en wellicht van toepassing op de huidige bestemming zou kunnen zijn, of ze zagen iets anders wetenswaardigs dat wellicht van pas kon komen op een volgende reis, ergens in de toekomst. Zij wilden liefst buiten de gebaande paden om reizen, in alle rust en volledig vertrouwend op zichzelf en hun eigen kunnen, eerst zelf proberen en leren alvorens hulp in te roepen. Dat alles werd op  school onwenselijk geacht. Gebrek aan focus, de ‘verkeerde’ manier, gebrek aan samenwerking werd hen daarbij verweten.

Kennisoverdracht en curriculum
Ook ik, als leerkracht voor de groep, heb heel wat valkuilen gegraven en kinderen tekort gedaan. Hoe anders bekijk ik dit alles inmiddels. Het is juist wat het leren zo boeiend maakt, die ontdekkingstocht naar kennis en kunde, ieder op de eigen manier en volgens de zelfverkozen route. Mijn taak als begeleider van het leren thuis is er vooral één van stimuleren en observeren. Van uitdagen en prikkelen. Kennisoverdracht en curriculum staan steeds meer op de achtergrond, blijken heel wat minder relevant dan mij op de PABO werd voorgeschoteld. En het grappige is dat de kennisdoelen uit datzelfde curriculum vrijwel allemaal fluitend gehaald worden, alleen niet altijd op het moment dat daar 'standaard' voor staat.

Systeem of kind centraal?
Het draait om relatie, vertrouwen en positieve leerervaringen. Deze vormen de motor achter een optimale ontwikkeling, het kind centraal, lerend vanuit intrinsieke motivatie. En een klaslokaal of een schoolgebouw is daarbij voor mijn kinderen niet de geschikte plek gebleken. Omdat daar nauwelijks ruimte is voor al de alternatieve routes die mijn kinderen liefst nemen. En, omdat daar de wet van prestaties geldt. Het leerlingvolgsysteem volgt namelijk allang de leerlingen niet meer, de leerlingen dienen het systeem te volgen, anders raakt het in de war. Maar mijn kinderen willen het systeem niet volgen, die willen (in mijn ogen terecht) dat het systeem hén volgt.

Het is om die reden dat ik heb besloten dat ik liever het systeem vast zie lopen dan dat ik nogmaals één van mijn kinderen vast zie lopen. Mijn kinderen hoeven van mij niet terug naar school, tenzij zij aangeven dat zij die route willen nemen. En ik heb besloten daar open en eerlijk over te zijn.

School is een middel en geen doel. Laten we dat, in het belang van de gezonde ontwikkeling van kinderen, alsjeblieft niet uit het oog verliezen.

 

 

Reacties (1) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Goed artikel, en ben het met meerdere punten eens.