Harry Potter en alchemie

Door Northwind gepubliceerd op Thursday 15 January 17:39

Als je zegt dat je een Potterhead bent, een liefhebber van de Harry Potter-reeks, kun je heel uiteenlopende reacties verwachten. Het valt me hierbij telkens op hoe mensen neerbuigend of heel afwijzend reageren. Hebben ze de boeken zelf gelezen? Nee, dat meestal niet. Op z'n hoogst hebben ze glimp van een van de films opgevangen, of zich laten beïnvloeden door de mening van anderen.

In het algemeen ben ik een voorstander van de stelling: als een boek of een boekenreeks een hype wordt met een grote schare trouwe fans, zijn ze succesvol. De boeken doen dan iets met de mensen waardoor ze meer willen. En Harry Potter had niet zomaar fans – dit waren hoofdzakelijk kinderen. En hoewel kinderen waarschijnlijk nog niet zo game- en internetgericht waren in 1997, toen het boek uit kwam, was de invloed van de tv al dusdanig dat de Potter-hype opviel. Rowling had deze kinderen aan het lezen gekregen. En hoe!

6cf64119bb861f2f471914b40ab086db_medium.

De eerste vergissing: mensen denken dat J.K. Rowling een huismoeder met geldnood was, die in een achterkamertje een boek in elkaar flanste en er erg rijk mee werd. Tijd om een en ander recht te zetten: Rowling studeerde Frans en Classics, en heeft daarmee zeker een gedegen training gehad in de literatuur, en kennis genomen van alchemie en/of literaire alchemie.

Wat wordt er dan bedoeld met literaire alchemie? Literaire alchemie verwijst naar de veelheid aan alchemistische symbolen die van oudsher wordt gebruikt in de (Engelstalige) literatuur. De bekendste voorbeelden zijn de toneelstukken van Shakespeare, waarvan de meeste het louterende, transformerende effect hebben van alchemistische inhoud. Wil je dit eens meemaken, dan hoef je niet ver van huis. Elk jaar wordt in Diever een toneelstuk van Shakespeare opgevoerd in het openluchttheater (in moderne Nederlandse taal). Ik heb het al enkele keren mogen beleven, en het is steeds weer een ervaring.

9af1807ea238f1a2bef063bfa1006c17_medium.

Bij een goede tragedie identificeert het publiek zich met de held, en deelt het zijn passie. Door de identificatie en de gedeelde passie wordt de kijker een deelnemer, die ervaart wat de hoofdpersoon ervaart. Het publiek ervaart catharsis, oftewel 'purificatie'. Alchemistische taal en thema's zijn een beeldtaal van transformatie.

Zit ik dit nu allemaal uit mijn duim te zuigen? Zeker niet. Veel mensen zijn (helaas) opgegroeid met het idee dat het lezen van een boek entertainment en afleiding is (of erger: tijdverspilling). Maar dat idee, een groot misverstand, is nog maar van de afgelopen zeventig tot tachtig jaar. Antropologen, godsdiensthistorici en literatuurdocenten zullen je weten te vertellen dat de regel in traditionele culturen, en in culturen als de onze de volgende is: verhalen, in welke vorm dan ook, zijn bedoeld om ons te onderwijzen en te veranderen.

4261aa80e4b60f71c344aca3ea7a0a3b_medium.

En dat maakt alchemie een fantastische bron voor schrijvers, wat ook Shakespeare al wist. Want het doel van alchemie is verandering: lood in goud. Veel schrijvers en lezers zullen niet gauw op het idee komen een werk alchemistisch te noemen, maar toch beogen veel werken hetzelfde als alchemie: een echte verandering door een krachtige ervaring als het kijken van een film of het lezen van een boek.

Waar zit de alchemie in Harry Potter?

De boektitels: de titel van het eerste boek is in het Engels 'Harry Potter and the Sorcerer's Stone' (in het Brits: The Philosopher's Stone). Het Nederlands is: Harry Potter en de Steen der Wijzen. Het maken van de Steen der Wijzen is een doel in de alchemie.

De alchemistische personages: al in het eerste boek wordt aan de orde gebracht dat schoolhoofd en mentor Albus Dumbledore een alchemist is en partner van Nicholas Flamel. Flamel heeft echt bestaan en was inderdaad alchemist. De naam van Hermione Granger is de vrouwelijke vorm van Hermes, een verwijzing naar de beroemde alchemist Hermes Trismegistos.

548ad00f6124a24184ce47cc6a19f113_medium.

Harry's transformaties van lood naar goud: dit thema vind je in elk boek terug. In bijvoorbeeld het eerste boek begint Harry als een trieste wees die bij zijn onsympathieke oom en tante onder de trap moet wonen. Hij heeft geen idee van wie hij is. Aan het eind van het boek staan de zaken er heel anders voor. Hij betoont zich een moedige voorvechter en hij heeft zich verzoend met de dood van zijn ouders en met zijn eigen toekomst als tovenaar. Ik ga het thema niet voor elk boek noemen. Het is ook leuk om dit zelf te ontdekken.

Ten vierde: de opzet. Er valt veel meer over te zeggen, maar ik wil me even beperken tot de drie stadia van alchemie die in de cyclus van elk boek worden geïllustreerd. Het eerste stadium van het alchemistische werk is verrotting of ontbinding, ook nigredo genoemd. Hierbij wordt het onzuivere metaal, de materie van de Steen, oftewel de oude staat, opgelost in de prima materia, zodat het opnieuw geboren kan worden. Harry's peetvader is naar dit stadium genoemd: Sirius Black.

a367e8f9f32e63f8b1bfc188a2ee6512_medium.

Het tweede stadium is de purificatie, of albedo, het witte werk. Hierbij worden de onzuiverheden weggewassen. Albus Dumbledore is naar deze fase genoemd (helaas zijn in de Nederlandse vertaling ettelijke alchemistische verwijzingen verloren gegaan). Ook Lily, Harry´s moeder, en Luna zijn naar deze fase vernoemd.

Het laatste stadium is rubedo, het perfectioneren. In feite verwijst het naar verlichting van het bewustzijn. Rubeus Hagrid is naar deze fase vernoemd.

Elk boek neemt ons mee op een reis door deze drie fasen. Nigredo wordt gedaan bij Harry's oom en tante thuis en in het klaslokaal bij Snape. Albedo gebeurt onder het waakzame oog van Albus Dumbledore, meestal in afwezigheid van Ron of Hermione, of beiden. Rubedo vindt vaak plaats aan het einde bij de climax van het boek, en speelt zich af onder de grond of op een begraafplaats. Hier sterft Harry figuurlijk en wordt hij gered door liefde in aanwezigheid van een Christussymbool.

De wederopstanding vormt dan het einde van het schooljaar en is de voltooiing van de cyclus.

6c92eb56b25814ef73d1362cf4e7fd7f_medium.

Als vijfde en laatste: de bijzondere beelden in het boek. Als voorbeeld het toernooi waar Harry aan deelneemt in The Goblet of Fire.

Draken: de eerste opdracht heeft te maken met een draad. In de alchemie verbeelden draken het begin van het oplossen in zwavel en kwik.

Het ei: Harry moet het raadsel van het ei oplossen. Het ei is het beeld van het voertuig van transmutatie van de alchemist.

Het bad: Harry lost het raadsel op in het bad, een woord dat door alchemisten wordt gebruikt om de werkzaamheid van de stoffen aan te duiden.

69718cfe503820e9af97d7a2f98236a8_medium.

Onderdompeling in water: de tweede taak speelt zich onder water af. Het credo van de alchemisten was: voer geen werk uit tot alles water is geworden. Water staat symbool voor de oplossing en purificatie van de materie.

Labyrint: de derde taak speelde zich af in een labyrint, een metafoor voor het leven in de wereld, waar de alchemist zichzelf kan verliezen.

Graf: Harry en Cedric worden naar een begraafplaats verplaatst, waar ze de wedergeboorte van Voldemort meemaken. Het graf is het symbool dat alchemisten en dichters gebruiken voor het voertuig van alchemisten tijdens de nigredo, waarbij alles wordt afgebroken tot vormloze elementen. Een mooie metafoor voor wat er daar met Harry gebeurt.

Er valt nog veel meer te vertellen over de beelden en thema's in Harry Potter, maar hier wil ik het eerst even bij laten.

 

Bronnen:

Looking for God in Harry Potter, John Granger (2006)

Spotlight - A Close Look at the Artistry ad Meaning of Stephenie Meyer's Twilight Saga, John Granger (2010)

http://www.hogwartsprofessor.com/

Google Afbeeldingen

 

 

Op dit artikel rusten auteursrechten.

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (17) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Lang heb ik het 'tegen gehouden' vanwege vooroordelen, het lezen van Harry Potter. Maar toen ik enkele jaren geleden toch de boeken ging halen (ik wil altijd eerst de boeken lezen voor ik een verfilming zie) gingen ze ook in 1 ruk uit!

Bedankt voor dit artikel, ik had deze overduidelijke linken niet eens gelegd! Dit artikel geeft voor mij erg veel 'oh ja!' momenten ☺
Helemaal vergeten te zeggen dat dit een geweldig artikel dit is. Heel leerzaam.
Dank dat je nog even de moeite hebt genomen dat toe te voegen :-)
Sluit me daar nog even bij aan. Je artikel is absoluut prima.
Dank, Candice :-)
De films vind ik in ieder geval geweldig! Aan de boeken moet ik nog beginnen. Goed onderbouwd artikel!
Dank voor je reactie :-) De films verschillen iets van de boeken, dat is altijd zo, maar ik vind ze wel heel goede verfilmingen. Ik hou van zowel de films als de boeken.
Ik heb ze niet gelezen had er geen trek in, Heb Lord O T R geprobeerd en liep al snel vast, maar zou niemand erom veroordelen want dan zouden we allemaal wel iedereen om hun keuzes en voorkeuren naar beneden kunnen halen. Jij weet wel veel van dit genre af en uit dit artikel spreekt wel duidelijk jouw liefde voor dit genre
Dank voor je mooie reactie. Ik snap dit het fantasy-genre niet iedereen aanspreekt. Ik heb ook wel genres die mij niet aanspreken. Waar ik niet tegen kan is dat mensen een mening geven zonder de boeken te hebben (geprobeerd) te lezen EN zonder enige literaire voorkennis. Maar dan wel een mening verkondigen alsof het het evangelie is. Dat had ik misschien nog duidelijker in het artikel moeten zetten. Maar ik wil hier nog een artikel over schrijven, en wellicht kan het daar in :-)
Zulke reacties zeggen vaak voldoende over het soort mensen. Ze zullen dan over de rest ook wel snel klaar staan met hun oordeel...
Ik ben aan de boeken begonnen maar kon er niets mee. Teveel een kinderboek. Haar stijl staat me niet zo aan. De films daarentegen zijn geweldig. Ikheb hetzelfde met Lord of the rings.
Ik heb de boeken allemaal gelezen en het zit erg goed in elkaar!
Goed artikel ook.
Thanks!
Ben dol op lezen, maar eerlijk gezegd heb ik nooit iets van haar gelezen. Hou niet van dat genre boeken en/of films. Harry Potter, Lord of the Rings en noem ze allemaal maar op hou ik niet van en heb er ook nooit films van gezien.

Gezien het succes van die boeken zullen het zonder meer goede boeken zijn.
Snap ik hoor, het kan ook gewoon niet je smaak zijn.