Vasthouden of loslaten? Opzoek naar een ander taalgebruik

Door RogierCenin gepubliceerd op Wednesday 12 November 15:55

Het overkomt me erg vaak dat mijn kritische houding mensen tegen de borst stuit. Maar nog vaker komt het voor dat mijn teksten worden misverstaan. Zodra ik de woorden kritiek, kritisch of kritische houding gebruik, worden ze vaak verkeerd begrepen. Ik besef (langzaam) dat ik deze woorden in heel specifieke betekenis gebruik, in filosofisch vakjargon en niet zoals in dagelijks taalgebruik. Wat kan ik hier tegen doen?

In het algemeen wordt 'kritiek' door de meeste mensen opgevat als tegenwerping, afwijzing, negatieve commentaar, oordelende opmerking, etc. Terwijl ik het gebruik in de betekenis van voorzichtig nadenken, niet op het eerste gezicht geloven, (methodisch) twijfelen, heel precies zijn in de reactie en de zaak bevragen, de onderste steen boven krijgen, elk aspect belichten, etc. Het is als een chirurg die heel precies zijn werk doet en niet zoals een slager en nog minder als een slachter die een dier aan stukken rijt.

Maar zo wordt het dus niet opgevat. Zodra ik deze woorden bezig, en meer termen als: 'naïef', 'geloof' of 'rationeel', dan worden mijn woorden anders opgevat dan ik bedoel. De lezer gaat aan de haal met de connotaties en de emotionele ladingen. Wat te doen? Ik kan natuurlijk als een fundamentalist in de woestijn blijven roepen dat de oorspronkelijke, filosofische betekenis van 'kritiek' en 'kritisch' (afkomstig van o.a. Immanuel Kant) 'onderzoekend', 'streng ondervragend' en 'beoordelend' betekenen, maar daar schiet ik niets mee op. Niemand vat deze woorden in het dagelijkse taalgebruik nog in die betekenis op. Iedereen voelt zich bedreigd en aangevallen, terwijl ik onbegrepen achterblijf. En daar wordt ik erg ongelukkig van. Dus wat te doen?

Er zit dan niets anders op dan mezelf te veranderen. Ik moet de woorden niet meer in de specifieke en filosofische betekenissen gebruiken. Ik moet niet de lezer willen heropvoeden, maar mezelf aanpassen! Als ik 'kritisch' wil zeggen, moet ik andere woorden gebruiken, bijvoorbeeld: bevragend, onderzoekend, nuancerend, scherpend, preciserend, weldenkend, doordenkend, vooronderstellingen bloot leggend. Het is voor een leesbaar artikel nodig dit met respect, meegaandheid en vriendelijkheid te doen. Wil ik begrepen worden, dan moet ik de taal van de anderen spreken en niet die van de stem in mijn hoofd.

Toch vind ik het wel jammer dat zo'n handig klein woord als 'kritisch' vervangen moet worden door een hele trits aan woorden om duidelijk te maken wat ik bedoel. Maar dat is misschien wel een goede zaak! Nu verplicht het mij om beter mijn bedoelingen onder woorden te brengen. Want ja, ook een vakidioot gebruikt snel, te snel, woorden die zo ingesleten zijn dat hij ze zelf niet meer kritisch (!) gebruikt. Laat dit een leermoment zijn opdat ik weer helder in contact kan treden met mijn lezers.

Reacties (2) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Met een lach gelezen, die "kritische" houding naar jezelf roept respect op en toont je interesse in de mensheid om je heen. je leermoment pakken is mooi, woorden zijn niet gemakkelijk in gebruik als men de intense ervan niet toe wil/ kan laten. Het ligt niet altijd aan de schrijver of verteller dat deze niet begrepen wordt, de schrijver of verteller die zich ondanks dat verplaats in de luisteraar en/ of lezer heeft waardigheid. Schrijven vanuit het begrip van het woord is een ambachtelijke kunst onderhand en die bezit jij volgens mij.
Een goed kritisch stuk met opbouwende kritiek.