Slavernij - zijn wij guilty as charged? (herplaatsing)

Door Gildor Inglorious gepubliceerd op Saturday 18 October 14:44

Zijn wij als voormalige natie van slavenhalers en profiteurs van slavenarbeid schuldig aan een historisch misdrijf? Moeten wij schadevergoeding betalen aan de nazaten van slaven? Tot hoe ver mag je gaan? Ben ik verantwoordelijk voor de misstappen van mijn voorouders?

 

Treffen de zonden van de vaders de kinderen tot in de zevende generatie?

 

Aanleiding voor herplaatsing

Het slavernijverleden van Nederland houdt de gemoederen bezig in diverse maatschappelijke discussies. De hele discussie over de positie van Zwarte Piet is daar een uitvloeisel van, nu al enkele jaren. Ik erger me aan de inmiddels verharde en gepolariseerde standpunten en het "gedrag" van zowel voor- als tegenstanders van deze fictieve figuur. Het is voor mij heel makkelijk om bij een opmerking "Rot toch op naar je eigen apenland!", als dit gezegd wordt tegen iemand die hier al decennia woont of zelfs hier geboren is, mijn moeder en haar familie voor te stellen op de plaats van de aangesprokene. Dat het denken in patronen als "wij" tegen "zij", "ons soort mensen" tegen "die anderen", de oorzaak is van bijna alle onrecht in de wereld, vanaf het ontwaken van de mensheid, dat wist ik al heel lang. Zeker wanneer het gevoed en versterkt wordt door gevoelens van religieuze of culturele en maatschappelijke superioriteit. Ik snap die gevoelens, want ik heb ze ook. Slavernij is al millennia oud, een van de grootste smetten op onze menselijkheid en een bijna "logisch" gevolg van die denkwijze. Het is een blijk van beschaving om daar een einde aan te willen maken. Maar laten we dat dan op een eerlijke manier doen, zonder karikaturen, met kennis van zaken, met inlevingsvermogen en zonder dubieuze politieke agenda. 

San Daniel schreef een artikel waarin hij het begrip slavernij in een veel breder kader plaatst. Spookdiertje geeft in een reactie onder zijn artikel aan dat ook de Vikingen een - inmiddels grotendeels vergeten - belangrijke rol in de slavernij hebben gespeeld.
Het onderstaande artikel schreef ik verleden jaar als reactie op een artikel van Nescio. Het is helaas nog pijnlijk actueel en ik vermoed dat dit de komende jaren niet zal veranderen.

bf593f09e64ef602d4486fe9a3f4cd1f_medium.

De aanleiding

Ik had geen zin meer om de gigantische tsunami aan Zwarte Piet-artikelen en alles wat daarmee samenhangt te lezen of op ze te reageren. Zeker niet als artikel 67, 68 of 69 niks nieuws meer toevoegt en daarmee eigenlijk alleen de mogelijkheid biedt om nogmaals hetzelfde in reacties te spuien en het 'vuurtje' nog verder op te stoken. Ik hoef ze niet te lezen maar ik begrijp wel dat velen hierover schrijven. Misschien houdt de kwestie ze persoonlijk bezig, misschien is het gewoon normaal en aanvaardbaar commercieel gedrag. Een onderwerp kiezen voor een artikel waarbij je geen helderziende hoeft te zijn om te weten dat het veel lezers via Google zal trekken. Iedereen die over dit onderwerp heeft geschreven, gun ik van harte veel interne en externe lezers. Ik had besloten om andere dingen te lezen.

 

En toen kwam Nescio met zijn vraag

Maar toen las ik twee artikelen van Nescio, die als geen ander de "kwestie" weet te verbreden en te verdiepen. Dan wordt het weer interessant en krijgt het meerwaarde voor mij. In zijn laatst geschreven artikel stelt hij de vraag of de claim van de Suriname Committee voor herstelbetalingen van 30 miljard Euro aan het adres van de Staat der Nederlanden terecht is en of “wij” akkoord moeten gaan met betaling vanuit "ons” belastinggeld. Ik was bezig met het intypen van mijn antwoord toen me drie dingen opvielen:

  • mijn antwoord wordt nu wel erg lang!
  • mijn antwoord lijkt onderhand op een artikel!
  • Ik heb er persoonlijke gevoelens bij.

Nou, dan maak ik er toch een artikel van! Antwoord een beetje uitbreiden, plaatjes er bij zoeken en publiceren.

 

Mijn eerste overwegingen

Aan de ene kant zegt iets in mij dat we moeten proberen om alle onrecht in de wereld aan te pakken, alle slachtoffers schadeloos te stellen en alle wonden te helen. In mijn ogen is dat basaal menselijk gedrag. Onderdrukking, slavernij en kolonisatie zijn mij een gruwel. Ik accepteer dat dit diepe wonden heeft geslagen die zelfs na generaties nog sporen heeft achtergelaten. En daar komt dan nog bij dat ik "gezegend" ben om in een land te zijn opgegroeid dat zich door die praktijken heeft verrijkt ten koste van anderen.

a7fedf6c5d2b539bd49d253ade665299_medium.

Aan de andere kant is het begrip "erfzonde" mij ook een gruwel. Ben ik verantwoordelijk voor de daden van mijn vader of verdere voorouders? "Nee", zeg ik, maar ik voel het ergens wel. Als ik in Malino, op Sulawesi, het monument zie dat is opgericht ter nagedachtenis aan de slachtoffers van standrechtelijke executies door kapitein Westerling en zijn mannen, dan voel ik oprecht plaatsvervangende schaamte. Zelfs een beetje schuld. Ik heb dan echt de neiging om me te verontschuldigen voor daden waar ik persoonlijk geen deel aan had, maar mijn grootvader misschien wel.

dabda6d43c8421f14b98f72869f7b609_medium.

De ruïnes van Carthago

Het moet toch ergens ophouden?

Mijn verstand zegt dan dat de verantwoordelijkheid ergens moet ophouden. Dat we soms hebben te accepteren dat we niet alle onrecht kunnen repareren. Dat we soms hebben te slikken dat 'historische daders' de dans ontspringen. Ik denk dat de Berbers, de nazaten van de schitterende beschaving van Carthago, geen enkel recht hebben, juridisch noch moreel, om individuele Italianen of de staat Italië verantwoordelijk te houden voor de daden van Scipio Africanus en zijn legioenen. Italië is ook alleen in geografische zin de nazaat van het Romeinse Rijk. Wij Nederlanders zouden ons in mijn ogen bijzonder lachwekkend gedragen als we van de Scandinavische landen geld verlangen omdat de Vikingen ooit Dorestad hebben verwoest. En hebben de nazaten van de Kelten dan geen recht op teruggave van alle grond die door de Germaanse stammen tijdens de Volksverhuizing is ingepikt? Zeker met de huidige grondprijzen een uitermate lucratieve rechtszaak! Was ik maar advocaat; mijn “fee” hoeft dan echt niet hoger te zijn dan 1 promille van de opbrengst en ik zit gebakken voor de rest van mijn leven!

Maar hoe zit het dan met de Staat der Nederlanden? Een formele staat leeft vaak vele malen langer dan haar inwoners. Mag je, zoals Spong lijkt te suggereren, het huidige Nederland verantwoordelijk houden voor de daden van het Nederland van een of twee eeuwen geleden? Klinkt ergens logisch, toch? We hebben het over een grondgebied dat niet wezenlijk is veranderd, na de afsplitsing van België; een volk dat voor het overgrote deel hetzelfde is gebleven; een staatsinrichting en regering die je zou kunnen zien als een continuïteit. Toch even iets anders dan de relatie Italië – Romeinse Rijk; toch even iets anders dan de Britse eilanden voor en na de Normandische verovering; toch even iets anders dan de relatie Tunesië en Marokko – Carthago.

In dit artikel over Verene Shepherd laat Nescio zien dat er een zaak is aangespannen van veertien Caraïbische landen tegen de voormalige kolonisatoren. Het advocatenkantoor dat hen bijstaat, Leigh Day, heeft compensatie geregeld voor die Kenianen die in de jaren ’50 door de Britten tijdens de Mau Mau-rebellie zijn gemarteld. Ook wordt gezegd dat de herstelbetalingen van Duitsland aan Israël en de Joodse nabestaanden van de Holocaust een belangrijk precedent scheppen. Maar is dit wel zo?

723ffce6560c28766cb66b44dd80dda3_medium.

Precedentwerking of niet?

Ik ben geen jurist. Hoogstens juridisch geïnteresseerd. Ik zie een verschil, voor mij een wezenlijk verschil. Wat betreft de Keniaanse kwestie: de overlevenden van de martelingen leven nog. Waarschijnlijk geldt dat ook voor een aantal van de daders. Dat de Britse regering veroordeeld kon worden voor herstelbetalingen beoordeel ik in dit geval als rechtvaardig. Hetzelfde geldt voor de betalingen van Duitsland, als “opvolger” van het vermaledijde Derde Rijk. De overlevenden van de Holocaust en hun kinderen, van wie het aannemelijk is dat zij directe schade hebben geleden door het leed dat hun ouders is aangedaan, zij leven nog. Een aantal daders waarschijnlijk ook. In dit geval kan ik niet anders dan deze compensatie zien als redelijk en een uiting van beschaafd gedrag.

Maar nu de kwestie van ons slavernijverleden en – om het nog breder te trekken – onze excessen tijdens de kolonisatie van Suriname, de Antillen en Nederlands- Indië. Is het redelijk om nu nog te spreken in termen van ‘slachtoffers’ en ‘daders’? Is mijn huidige land verantwoordelijk voor de daden van 160 of meer jaren geleden? Ben ik als verre nazaat van de 'daders' schadeplichtig aan de verre nazaten van de slachtoffers? Ik vind dat niet. Alles in me verzet zich hiertegen. Toch grijp ik even terug op mijn gevoel in Malino. Waarom voelde ik toen wel plaatsvervangende schaamte en zelfs een soort schuld? Omdat er nog overlevenden zijn. Zowel onder Indonesiërs als hier te lande. Omdat ik mijn grootvader heb gekend. Het is nog dichtbij. Rationeel en objectief gezien hoef ik geen schuld te voelen, maar ik doe het toch. Het is een puur gevoelsmatige keuze waarvoor ik alleen verantwoordelijk ben.

cff1e70aae5eccc83ca264952d2f4d98_medium.

Mijn persoonlijk oordeel

Mijn antwoord op Nescio’s vraag luidt dan ook: “Nee!” Het is te lang geleden, we zijn inmiddels generaties verder. En het precedent dan? Die is in mijn optiek veel te ver opgerekt.
Als in de praktijk blijkt dat de ‘straf’ van een veroordeling, de rekening van herstelbetalingen, terechtkomt op de schouders van individuen die part noch deel hebben aan dat historische onrecht, gaat mij dat veel te ver. Dat is niet meer redelijk. Of zitten er nog haakjes en oogjes aan deze kwestie, of aan vergelijkbare gevallen?

Als de situatie nou zo is dat ook nu nog de nazaten van de slaven onderdrukt worden door de oude koloniserende machten. Als, objectief gezien, ook nu nog individuen geen kans zien om hun persoonlijk lot te verbeteren, hoe hard ze ook werken, omdat ze feitelijk altijd in een ondergeschikte positie zullen blijven. Wat dan? Dan kan ik me heel goed voorstellen dat zij juridisch en moreel recht hebben op compensatie. Ik denk dan aan de positie van African Americans die tot ver in de jaren zestig in een minderwaardige positie werden gehouden. Ik denk aan het lot van de Native Americans, die zo vaak hebben meegemaakt dat verdragen met hen met voeten werden getreden. Misschien hebben de Roma in bepaalde Europese landen ook wel een zaak, die ze succesvol kunnen bepleiten. Maar als het een zuiver historisch onrecht is van generaties geleden, dan houdt het voor mij op.

73effa9f75aa726154273f5e7f45b773_medium.

Ontwikkelingssamenwerking en herstelbetalingen

En hoe zit het dan met ontwikkelingssamenwerking? Is dat niet een vorm van “herstelbetalingen”? Misschien wel, gedeeltelijk. Kan ik prima mee leven en ik vind het moreel ook juist. Maar ik zie het ook als investering. De Marshall-hulp die Europa na de Tweede Wereldoorlog kreeg van de Verenigde Staten zie ik ook zo. Zij hadden een economisch belang bij ‘onze’ wederopbouw en dat moet mogen. Wij mogen ook een economisch belang hebben bij onze ontwikkelingssamenwerking. De kritiek op ontwikkelingssamenwerking, of het geld wel bij de juiste personen terecht komt en of het allemaal niet veel efficiënter en effectiever kan, is een goede, maar staat hier los van. Misschien iets voor een andere discussie.

Onder Nescio’s artikel las ik de suggestie om het geld van ontwikkelingssamenwerking dan maar in mindering te brengen op de claim, mocht deze ooit worden gehonoreerd. Het lijkt me duidelijk dat ik het daar niet mee eens ben. Ik zie geen één-op-éénrelatie tussen ontwikkelingssamenwerking en herstelbetalingen. 

71125212509067a0a5990395698065d6_medium.

En toch voel ik irritatie

Tot slot is er een punt van jarenlange irritatie dat ik even kwijt moet. Ik weet dat veel Europese landen, met inbegrip van Nederland, zich jarenlang verrijkt hebben met slavenhandel. Maar laten we even niet vergeten dat dit niet door “ons” is uitgevonden. De discussie lijkt daar wel over te gaan. Is dat wel terecht?
Zeker in Noord-Afrika en de gebieden ten zuiden van de Sahara bestond de ‘traditie” van slavernij al eeuwen voordat “wij” er voet aan land zetten. Waren het niet vaak Afrikaanse volkeren die slaven verkochten? En hebben ze dit niet geleerd (ik weet dit niet 100% zeker!) van de Arabieren die hun cultuur en geloof hebben geëxporteerd met de Qu’ran en het zwaard in de hand? Zoals “wij” dat later deden, met Bijbel, kanonnen en musketten? Ik moest altijd stilletjes grinniken om die African Americans die “afstand deden van hun slavennaam” om vervolgens als Kadeesha, Kadeem en Yusuf door het leven te gaan. In mijn optiek zijn dat ook slavennamen. En laten we ook niet vergeten dat slavernij pas in 1962 in Jemen is afgeschaft en in 2007 (!) in Mauretanië. Wij zijn dus niet de enige en zéker niet de laatste “bad guys”.

Ik heb mijn mening gevormd. Laat maar komen, die rechtszaak. Laat ze het maar proberen, de geschiedenis er bij te betrekken. Maar ik wil dan wel dat de héle geschiedenis wordt meegewogen. Niet alleen de geschiedenis van een deel van de betrokken partijen. De partijen waar poen te halen valt.

8c2fff0ee188b15247a9e88a15da9c1a_medium.

Er is nog zoveel te doen

Eigenlijk zou ik het een veel beter idee vinden om ons wereldwijd te concentreren op het uitroeien van alle resterende vormen van slavernij. Vrouwenhandel en –exploitatie. Kinderarbeid. De op slavernij lijkende arbeidsomstandigheden van de bouwvakkers in Qatar, voor het WK 2022. Rehabiliteren van kindsoldaten. Er is nog zoveel te verbeteren. Jammer dat van de strijd tegen slavernij door het proces van de veertien Caraïbische landen nu een karikatuur wordt gemaakt. Jammer dat het gekrakeel over Zwarte Piet deze karikatuur alleen maar versterkt. Alle aandacht en alle middelen zouden we veel beter kunnen richten op de échte problemen die mensen vandaag de dag nog ondervinden. Omdat slavernij nog lang geen geschiedenis is. Hoogste tijd voor de reïncarnatie van Spartacus! Of Toussaint l'Ouverture, om een Caraïbisch voorbeeld te noemen.

972d51717f65a66f546cda4265d4b79e_medium.

**Nescio, bedankt voor de inspiratie! **

 

 

 

 

 

Reacties (36) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Belofte maakt schuld. Hier alsnog de beloofde reactie:
Eerst maar datgene waar wij het over eens zijn:

1. Onderdrukking, slavernij en kolonisatie zijn een gruwel: mee eens!
2. Ook mee eens dat slavernij nog lang geen geschiedenis is.
Er is idd nog heel veel te doen wbt de eigentijdse vormen van slavernij. m.n. op de door jou aangegeven punten. Dat verdient prioriteit.

3. Jouw afkeuring van de suggestie om het geld van ontwikkelingssamenwerking in mindering te brengen op eventuele herstelbetalingen, mocht de claim worden toegewezen:
Ook daarin ben ik het met je eens. Dat heb ik ook duidelijk gesteld in het laatste deel van mijn artikel:

http://soberana.plazilla.com/page/4295170606/herstelbetalingen-slavernij

Daar zet ik nog wel een kanttekening bij: niet zelden is minstens een deel van de bedragen van ontwikkelingssamenwerking 'broekzak-vestjeszak'.
Voorbeelden daarvan zijn:

- In Suriname:de Jules Wijdenboschbrug en de brug over de Coppename gebouwd door Ballast Nedam:
lening van NL, schimmig geschuif met geld: Suriname moest een verplichte afdracht aan Billiton en Staatsolie rechtstreeks aan Ballast Nedam betalen, die daaruit weer een deel aan steekpenningen toe schoof aan Bouterse en Wijdenbosch.

- Op Curaçao: de bouw van ons nieuwe ziekenhuis, eveneens door Ballast Nedam, in samenwerking met o.a. EMG architecten uit Dordrecht, installatietechniek Valstar-Simonis. Stichting USONA (onder toezicht van Luc Steenhorst, directielid Berenschot).
Bouwmaterialen worden zogenaamd ingekocht bij een locaal bedrijf, dat toevallig (?) eigendom is van een Nederlander.
Onze helaas te vroeg gesneuvelde politicus Helmin Wiels, had een plan dat hooguit de helft zou kosten: ontwerp door een Antilliaanse architect (die jarenlang in NL grote gebouwen had ontworpen) lag al klaar, een bouwbedrijf uit India kon bouwen voor minder dan de helft van Ballast.
Helaas....

In jouw art. onder de kop 'Mijn persoonlijk oordeel' , daarvan de laatste alinea:
Ik zie dat toch iets anders dan jij. Waar jij de achtergestelde positie van de Afro-Americans tot ver in de jaren '60 als voorbeeld noemt. heb ik ook hier op de Antillen nog voorbeelden gezien van onrechtvaardigheden, die m.i. dienen te worden gerekend tot de stuiptrekkingen van het kolonialisme.

Voorbeelden die ik mij nog goed herinner:

-Jaren '50: mijn vader werd aangezocht voor een functie bij het gouvernement. Hij stelde als voorwaarde: gelijke betaling als een ambtenaar uit NL in een zelfde functie en gelijke secundaire arbeidsvoorwaarden en dan met name de 'groot verlof regeling' (iedere 6 jaar een half jaar doorbetaalde vakantie en betaalde reis naar NL voor het hele gezin)
Het is dat de overheid iemand met zijn expertise nodig had, dat hij al een baan had en dat hij bereid was naar NL te reizen om van daaruit te worden aangenomen als 'uitgezonden ambtenaar'. Om herhaling te voorkomen kregen daarna alle ambtenaren dezelfde rechten.

- Bij de Shell was het locale werknemers verboden op de werkvloer Papiamento te praten. Een van mijn ooms werd daarvoor op staande voet ontslagen. Hij ging terug naar Aruba en werkte tot zijn pensioen bij Lago Refinery. De Amerikaanse directie van Lago stelde: zolang je met ons maar Engels spreekt, bekijk je het maar.

-In de tijd dat ik op de basisschool zat, was het verboden om in de pauze op het schoolplein Papiamento te spreken (anders strafregels: 100x 'ik moet Hollands praten). Die straf kreeg ik maar 1x opgelegd, ik heb de strafregels uitgebreid: 100x 'Ik MOET Hollands praten maar ik WIL het niet'
Daarna werden de juffen en meesters 'westindisch doof' als ik weer in overtreding was.

-In 1958 luisterden mijn ouders naar de parlementsvergadering die live op de radio werden uitgezonden. Plotseling zette mijn vader de radio harder, er was iets bijzonders aan de hand: een parlementariër had het gewaagd in zijn 'moers taal' het woord te nemen. Natuurlijk werd hij afgehamerd, maar hij hield vol, onder het motto 'de mensen die op mij gestemd hebben, hebben het recht te verstaan wat ik zeg'.
-In mijn laatste artikel:
http://soberana.plazilla.com/page/4295177450/nederlanders-en-of-blanken

stelde ik dat onze rechtsgang weliswaar nog steeds in het Nederlands is. maar dat er nu tolken worden ingezet. Alonso de Ojeda corrigeerde mij in zijn reactie, op dat punt: alleen bij 'grote' zaken.
Het is dat wij nu ook Antilliaanse advocaten hebben, die tijdens de zitting voor hun cliënt vertalen, anders zou het nog steeds gebeuren dat iemand wordt veroordeeld, zonder ook maar een woord te hebben verstaan van wat er door OvJ, rechter etc werd gezegd.

Mijn reactie is bijna een artikel geworden, maar ik heb het gevoel dat er tussen onze standpunten meer overeenkomsten dan tegenstellingen zijn.
Ik lees dit nu pas. Wat een uitstekend geschreven artikel heb je hier gepubliceerd Gildor, maar dat zijn we van jou inmiddels wel gewend. Ik moet je bekennen dat mijn haren rechtovereind gaan staan bij de terugkerende discussie of wij als Nederlandse staat een financieel 'boete' moeten betalen voor wat ons voorouders hebben gedaan. Ik zou het persoonlijk veel geloofwaardiger hebben gevonden als ze alleen om schriftelijke excuses hadden gevraagd. Het moment dat er geld aan te pas komt gaan bij mij alle alarmbelletjes rinkelen, behalve dan als het om gevallen gaat waarbij er nog mensen in leven zijn die vreselijke dingen aan den lijve hebben ondervonden.

Ik voel me absoluut niet verantwoordelijk voor wat mijn voorouders hebben gedaan, grote kans dat zij in die tijd ook alleen maar aardappelen van het land konden eten omdat er geen geld was voor een fatsoenlijke maaltijd. Daarbij vind ik niet dat geld de manier is om de emotionele pijn van iemand te verzachten. Het proberen om financiële genoegdoening uit iemand te persen om oude wonden te helen voor zaken waarbij jij zelf geen enkele fysieke of emotionele littekens hebt opgelopen vind ik een verwerpelijke praktijk. Ik zou trouwens weleens willen weten hoe zij zelf zouden reageren als de rollen waren omgedraaid? Wedden dat ze zouden gaan stuiteren van verontwaardiging?

Goed beschouwd waren veel van onze voorouders in zekere mate slaven. Slaven van de toen geldende en maatschappelijk aanvaardbare levensnorm waarbij de armen zich uit de naad moesten werken voor de rijken. Denk aan de industriële revolutie waarbij de arme arbeiders voor een schijntje urenlang moesten werken onder de meest erbarmelijke omstandigheden. En wat te denken van de arme boeren die zich te pletter moesten werken voor een schijntje omdat ze een forse bedrag van hun eigen zuurverdiende geld aan de rijke landeigenaren moesten afstaan. Wat te denken van dienstmeisjes die urenlang onder soms zeer zware omstandigheden keihard moesten werken voor het gerief van hun werkgevers. Zo kan ik nog uren doorgaan.

Nee, als het ze echt om een publieke erkenning van de Nederlandse schuld ging, dan zouden ze genoegen nemen met een officiële verklaring en kwam er geen geld aan te pas.

Maar ja, geld... het komt altijd weer neer op geld. Walgelijk.

Een goed artikel, passend bij de nu bij voorbije maand tegen de moderne slavernij.
Nog afgezien van of het nou helemaal precies met je eens ben, vind ik dat dit artikel veel beter bijdraagt aan de hele ZP-discussie. Het geroep over ZP moet blijven, en het begeleidende totale gebrek aan historisch besef hangt me de keel uit. Ik denk dat ons Sinterklaasfeest weldegelijk aanleiding dient te geven tot enige reflectie op ons verleden als Nederlanders. Dit artikel is in dat opzicht een verademing. Bedankt!
Laat ik dan ook maar mijn twee cent bijdragen.
Dat veroorzaakte schade hersteld moet worden is een algemeen principe in elk fatsoenlijk rechtssysteem. Dat geldt in elk geval tussen individuën: dader en slachtoffer. Het kan ook gelden tussen groepen
daders en groepen slachtoffers (medeplegen of medeplichtigheid, waarbij individuele slachtoffers kunnen kiezen van welke dader zij het volle pond willen claimen: dat heet hoofdelijke aansprakelijkheid).
Het geldt ook tussen rechtspersonen en groepen slachtoffers: denk b.v. aan de zaak Union Carbid vs. Bhopal,, of aan de giframp in Soveso/Italië in 1974.
Dat principe geldt niet in tijden van oorlog, of slechts in heel beperkte mate. Als twee partijen elkaar wederzijds bestoken is er alle reden om de schadelijke gevolgen, ook voor onschuldige burgers, tegen elkaar weg te strepen. Dat overwinnende landen reparatiebetalingen van het kapitulerende land eisen is na WO2 min of meer losgelaten, omdat men inzag dat dat meestal tot nog meer en nieuwe ellende leidt. De reparatiebetalingen van Duitsland aan Israël waren daar een uitzondering op.
Dat is iets heel anders dan het weer op de been helpen van een economisch verwoest land om het weer als afzetmarkt te kunnen gebruiken (b.v. Duitsland en het Marshallplan, Vietnam of Zuidkorea).

Kijk je verder dan krijg je te maken met twee problemen: collectieve schuld en historische schuld. Dat er zoiets als collectieve schuld bestaat is al fors omstreden: kun je een heel volk laten boeten voor de daden van een misdadig regime? Daar zijn in de geschiedenis wel voorbeelden voor te vinden, maar of die nog gelding hebben is een andere kwestie.

Saddam Hoessein is dan wel opgehangen, maar heeft Iraq voor het in brand schieten van de oliebronnen in Kuwait betaald? Nee.
Heeft Argentinië betaald voor de verwoestingen op de Falklands? Nee. Heeft Rusland betaald voor de gevolgen van de oorlog in Afghanistan? Nee.
Het lijkt er op dat men deze, in wezen 19e eeuwse, praktijk verlaten heeft. Dat Nederland individuele slachtoffers van de 'zuiveringen' in Indonesië of de weduwen van de in Srebrenica door Mladic vermoorde muslims tegemoetkomt is een daad van menselijkheid, niet van dwingend recht. De uitspraak van de rechtbank in Den Haag (NL is mede-aansprakelijk) loopt nog in hoger beroep - ik verwacht niet dat die stand houdt.
Maar nu nog een stap verder: collectieve schuld met betrekking tot daden in het verre verleden.
Meteen dan maar de Slavenhandel. Dat waren geen overheden die de Afrikanen vervoerd en verhandeld hebben: dat waren particuliere handelaren. Ondernemers, in huidige begrippen. Misschien oogluikend toegestaan door (ja, door wie dan ook weer?) In elk geval niet door een democratisch gekozen volksvertegenwoordiging. Door de Republiek der Verenigde Nederlanden, de generaliteitslanden al dan niet uitgezonderd? Door de Fransen (Lodewijk Napoleon)? Door de Souverein vorst?
De slavernij werd in Nederland in 1860-1863 afgeschaft - toen hadden we voor het eerst een echte volksvertegenwoordiging.
Moeten de Nederlanders vandaag de dag schade (?) vergoeden (en dan nog 'collectieve schade'), veroorzaakt door handelsondernemingen die onder niemands gezag opereerden? Onder welke vlag voeren die 'Nederlandse' slavenschepen eigenlijk? Waren de VOC en de WIC soms staatsbedrijven? Nee, het waren particuliere vennootschappen, met aandeelhouders. Zoek ze maar op - de nabestaanden bedoel ik.

Het zou neerkomen op fictieve slachtoffers, fictieve schade en fictieve schuldigen. Juridisch gezien gewoon bullshit. De reden voor dit soort claims is niets anders dan een ordinaire poging om 'rijke landen' een poot uit te rukken. Laat ze de Afrikaanse landen of hun rechtsvoorgangers maar aanpakken, die hun eigen mensen aan de (arabische) slavenhandelaren verkocht hebben. Dat was namelijk de praktijk toen, en is het in sommige gebieden daar nog steeds.

En als we het dan toch over symbolische historische claims hebben, met fictieve schuldigen/daders en fictieve slachtoffers: dan hebben wij nog het nodige van de Spanjolen, de Fransen en de Duitsers te eisen: die hebben hier meer dan genoeg verwoest in de loop der tijden: te beginnen bij Karel de Grote, die hier ook niets te zoeken had.

Laten wij ons maar beperken tot één en dezelfde generatie: dan is het schuldbegrip al meer dan genoeg opgerekt. Anders heb ik nog wel een behoorlijke claim op de Russische communisten die in 1918 het land van de ouders van mijn grootmoeder ingepikt hebben.
Persoonlijk vind ik een dergelijk, zuiver juridisch onderbouwd betoog wel iets meer dan "twee cent". ;-)
Inderdaad, als je het puur juridisch benadert, heb je gewoon gelijk; ik kan je betoog prima volgen en onderschrijf het. Het brengt het bullshitgehalte van de claim van Verene Shepard wel even heel duidelijk voor het voetlicht.

Er zit natuurlijk ook een politiek-emotionele component aan. Ik kan me heel goed voorstellen dat de betalingen van de USA aan Vietnam, de investeringen om een afzetmarkt tot stand te brengen, door de Vietnamezen gezien kan worden - en intern ook verkocht - als hetstelbetalingen. En dat de Amerikanen ze die zienswijze "gunnen". Het vergroot dan hun bereidheid om handel te drijven met de vroegere vijand. Maar dit is uiteraard een ander onderwerp.

Ik moest nog even nadenken over je opmerking dat betalingen vanuit "collectieve schuld" een in wezen 19e Eeuwse praktijk is. Dat realiseerde ik me onvoldoende, maar het klopt natuurlijk wel wat je zegt. Ik denk dat er maar weinigen twijfelen aan het feit dat in de (ouderwets) harde voorwaarden die Duitsland na WO I opgelegd kreeg, de zaadjes voor WO II al verborgen zaten.
Maar toch, hoe beoordeelt de gemiddelde Irakees de bezetting door de USA en de herstelwerkzaamheden die daar voor een groot deel door niet-Irakese bedrijven is uitgevoerd? Ik kan me voorstellen dat het aanvoelt als "betalen". En dat dit aanleiding geeft tot rancune. Maar ook dit is een ander onderwerp.

Tja, jouw laatste opmerking...Mijn familie had ooit op Java een flinke koffieplantage en de familie van mijn ex een speelgoedfabriek in de buurt van Jakarta. Ben benieuwd wat daarvan terecht is gekomen. Ik ga maar geen claim indienen bij de dochter van Sukarno. ;-)
Tot de laatste letter gelezen, interessant stuk. Ook het stuk van Nescio stemt tot nadenken. Het nare vind ik dat het me boos maakt.
Ja, was je maar jurist..
Ik werd er ook een beetje boos over. Ik heb het niet zo op dubbele agenda's, zeker niet als "ze" er ook nog poen voor vangen.
Ik jurist? Heb je er eentje nodig dan?
Haha, als het een leukkie is wel ;))
Bram Moszkowicz is toch weer "vrij"? Hij mag alleen geen advocaatje meer spelen... ;-)
En die wil jij mij aansmeren? tsssssss ;)
Sublieme uiteenzetting. Dat van de Vikingen had ik ook al aangehaald.
Maar je legt het uitstekend uit zonder het wijzen met het vingertje of een vooroordeel. En Ned-Indie raakt jou uiteraard diep en toch weet je het op een eerlijke wijze te brengen.
Thank you very much! Klopt, Ned-Indië zit in mijn bloed. Als ik dan met een beschuldigend vingertje wijs, dan is het richting Jan-Kees Fluimstra, de onderbuikbrallert. Maakt me niet uit wat voor kleurtje zijn koppie heeft.