Er is geen heden zonder verleden en toekomst

Door RogierCenin gepubliceerd op Tuesday 30 September 12:33
We leven in een haastige wereld waarin alles versnelt, vernieuwt en vergaat. Je moet wel meedoen want voor je het weet is het voorbij en heb je je kans gemist. We willen immers alles uit het leven halen; je zou wel gek zijn als je het leven aan je voorbij laat gaan! Er is zo veel te doen, nog zo veel te beleven. Het is jammer dat een vol agenda niet voller kan. En zo maken we onszelf gek, zijn we slaaf van ons leven. De vraag hoe te leven in de tijd dringt zich tussen de bedrijven door steeds vaker op.
 
a99bee2a75aba410a216e2131a403488_medium.Er zijn mensen die wonen in het verleden. Zij kunnen niet loslaten, zitten vast in traumatische pijn of kunnen niet ontsnappen aan een melancholisch verlangen. Elke dag begint met een levendige herinnering, alles en niets verwijst ernaar. Herinnering en waarneming vermengen zich tot een herhaaldelijk heden. Er verandert niets of er verandert juist te veel. Het gesprek kan alleen nog gevoerd met jezelf, ouden of boeken, met sporen of stof. Niemand heeft tijd voor dat eenzame gesprek. De twee wijzen waarop je in het verleden kunt wonen, als niet kunnen ontsnappen of altijd maar naar terug willen, sluit je op in een eindeloze donkere sfeer. Opgesloten in herinneringen blijf je altijd binnen.
 
Maar ook zij die niets anders kunnen dan zich druk maken om de toekomst, die alleen maar hard werken aan de toekomst en hun stinkende best doen om hun doelen te bereiken, zijn blind voor het moment, doof voor het heden en gevoelloos voor het gebeuren. Geen tijd, veel haast en te druk om even stil te staan, een praatje te maken met jezelf of met anderen, want al je krachten en aandacht moeten ingezet om je doel te bereiken, de wens te vervullen, je verlangens te woord te staan. De week is al zo kort, de maanden gaan zo snel; het is al weer herfst, de zomer voorbij en nog zo veel te doen. Het leven is te kort om te treuzelen, bereid je voor op morgen.
 
Leef in het nu! Zo hoor je de moderne oude goeroes verkondigen. Verleden bestaat niet, is immers voorbij; de toekomst bestaat niet, is immers nog niet begonnen. Er is niets dan het nu, hier waarin je bent. Voel je lichaam, hoor je hart en ben bewust van je ademhaling. Laat alles en iedereen van je afglijden, de wereld buiten en de drukte ver weg. Concentreer je op het moment, en laat je ego verdwijnen. En zo verdwijnt de mens, de maatschappij en de hele wereld in de kloof tussen wat was en wat zal zijn.
Ik vraag me af of deze drie omgangsvormen met de tijd niet onhoudbaar, a-sociaal en een vlucht zijn? Gaan we juist niet voorbij aan het volle leven als je je slechts ophoud in het verleden, enkel druk maakt om de toekomst of louter transcendeert in het nu? Is existeren juist niet leven in de spanning op de tijdsboog, de energie van het temporele veld of de duur van de levensweg die elk hun aanhechting vinden binnenin het verleden en reikend in de toekomst?
 
a0ceea4f4a941d475293a6a385eeb690_medium.We zien het verleden te dogmatisch als onveranderbaar, reeds vergaan en verloren in de tijd. Je kunt er niets meer aan doen of weer terughalen. We begrijpen het als fataal, vastliggend met een schijnbare zekerheid die reflectie overbodig maakt. We kijken er slechts met spijt of melancholie naar terug. Hierdoor nemen we een houding aan die afwijzend staat tegenover dat verleden, alsof de ontkenning de enige optie is. Terwijl we het ook kunnen zien als een bron van kennis en ervaring, als een leerschool waarin we zelf meester en leerling kunnen zijn. Situaties terughalen en in vergelijk stellen met huidige omstandigheden, in het licht van wat we nu weten, met de ervaring die we nu hebben en met het barmhartige oordeel dat we nu kunnen vellen, kan helpen ons leven in het heden beter te begrijpen, anders te belichten of de waarde ervan te verdiepen. We kunnen gewaarschuwd of juist aangespoord raken om ons voornemen af te remmen of kracht bij te zetten. Zonder zicht op het verleden is het heden minder goed te leven.
 
Even zo kunnen we de toekomst afwijzend zien als ver-van-mijn-bed, nog-niet-hier, of het-zal-mijn-tijd-wel-duren. De toekomst vatten we soms op als te onzeker of louter uitdaging, als wispelturig of hoopvol en veel belovend. De toekomst hangt van niet vast te pinnen toevalligheden aan elkaar die we met alle macht moeten beheersen of ons juist maar gewonnen geven. Deze houding kan angst en onzekerheid opwekken, obsessie met beheer en controle veroorzaken of juist onverschilligheid en desinteresse waardoor we ons afwenden van het verschiet en ons terugtrekken in het vroeger-was-alles-beter of louter in het hier-en-nu; genieten van het moment zolang het nog duurt. Maar we kunnen ook een andere houding aannemen ten aan zien van de toekomst. We kunnen de toekomst ook zien als een speeltuin van mogelijkheden. Het is een ruimte waarin we onze fantasie kunnen inzetten om door gedachtenexperimenten mogelijke omstandigheden en levens uitproberen. Wat als dit en wat als dat, waarmee we niet alleen speels maar met een serieuze ondertoon onze houding, verwachting en instelling in het heden kunnen aftasten en bepalen. De toekomst fictief en experimenteel tegemoet treden in een open houding, geeft ons vrijheid, waarde en plezier in het heden.
 
Dit is voor mij wat existeren betekent. Niet een terugtrekking in het hier-en-nu of een vluchtend uitstijgen naar hogere sferen, niet een verslagen schuilen in het verleden of een eindeloos voorbereiden op wat komen gaat, maar juist een opentrekking van het heden naar alle kanten van de tijdspanne. Mijn zijnswoning heeft altijd de achterdeur en voordeur wijd open zodat bezoekers uit iedere windrichting mij met hun verhalen kunnen bezoeken; mijn ramen kijken niet alleen uit op de patio van mijn geweten waarop ik lekker ingekeerd kan spelen, maar kijken ook uit op de voor- en achtertuin omrand door verre horizonten vanwaar gedachten kunnen binnenvliegen. Ik laat mijn heden verrijken door het inzicht in het verleden en uitzicht op de toekomst. Dat zij het heden open houden, opspannen en vrijmaken voor het bewust en intens beleven van dit leven zelf.

Het klinkt zo mooi, zo eenvoudig, zo wijs. Maar ook ik kan me zo opsluiten in bitter zoete herinneringen of ophouden in hoopvolle en veelbelovende toekomstdromen zonder oog te hebben voor hun betekenis en hun waarde voor mijn heden. Het blijft een ideaal en een oefening.

Reacties (1) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Mijn existentie ben ik zelf gevormd door het verleden, ontwikkeld in het heden en om er iets mee te doen in de toekomst. Het verleden vind ik het belangrijkste om op terug te kijken omdat mijn inzichten en intellectuele en emotionele groei daar zijn begonnen en ik daardoor uiteindelijk ben geworden degene die ik nu ben. Een goed stuk en vooral de deuren open laten.