Verdraagzaamheid is zo verdomd onverdraaglijk

Door RogierCenin gepubliceerd op Saturday 23 August 10:25
We leven in een verdraagzaam land en zijn er trots op dat wij zo verdraagzaam zijn. Maar onder dit flinterdunne oppervlak gedragen en voelen velen van ons wel anders. Of het nu om rot-Marokkaantjes gaat, de dronken-Polen of die aso-buurman, 'we moeten ze niet' blijkt vaak het sentiment. Maar goed, we moeten ze verdragen want we moeten immers verdraagzaam zijn.
 
252478ee56f72ca21d496c896247fe90_medium.
Op deze manier lijkt verdraagzaamheid een heel specifieke betekenis te hebben gekregen; met een vooral politiek-sociale invulling. Verdraagzaamheid lijkt tegenwoordig te betekenen dat je allochtonen zonder verzet of ongenoegen moet toelaten; dat je niets meer mag zeggen over al die immigranten; dat je het maar goed moet vinden dat vreemden doen en laten wat jij niet mag doen of moet laten. Dit zijn natuurlijk evident stereotype vooroordelen, maar wel reële stereotypen in onze samenleving. De ermee gepaard gaande emoties zijn net zo reëel en voeding voor frustratie, uiting van onrust en protest. En dan is het eerste waarmee bestuurders en ordebewaarders deze onrust en protest pogen te bezweren, de oproep tot verdraagzaamheid. Zo leren we wat verdraagzaamheid betekent, wat het behelst en wat het emotioneel met ons in die situatie doet, namelijk dat je niet je (irrationele) gevoelens en gedachten mag uiten. Verdraagzaamheid krijgt zo een onderdrukkende betekenis, wordt het een machtsmiddel en verliest het haar morele en existentiële dimensie.
 
Betekent het woord verdraagzaamheid neutraal gezien immers niet dat je in het concrete leven onvermijdelijke narigheden waarover je geen macht hebt, gewoon te verduren hebt? Dat wanneer je je in een onaangename situatie bevind waaraan je nu eenmaal niets kunt doen omdat het is zoals het is, deze situatie maar hebt te ondergaan? Maar wat bedoelen we met 'gewoon ondergaan'? Als we kijken naar wat we allemaal onverdraagzaam vinden, zien we een heel scala aan vervelende dingen vele male breder dan de politiek-sociale horizon. Gebeurtenissen die niet wenselijk zijn, waar we eigenlijk bang voor zijn of die ons lijken te bedreigen, willen we niet hebben, 'moeten we niet' en vermijden we liever. Dit soort gebeurtenissen zijn verstorend, geven ons onrust en frustratie die soms tot protest leiden. Het gaat dus over alles dat anders en vervelend is in het leven van zowel een ander, van jezelf als dat van zaken in het leven. Maar tegelijkertijd horen ze hoe dan ook bij het leven. Zoals de stoïcijnen al zeiden moeten we zaken waarover je enige macht hebt, herkennen en onderscheiden van zaken waarover je geen enkele macht hebt. De eersten kun je iets aan doen terwijl in het tweede geval je het moet ondergaan. De scheiding tussen deze twee is niet evident maar lastig te herkennen. Het vraagt om een vaardigheid waarmee we niet geboren zijn. Het kunnen verhouden tot voor- en tegenspoed, weten wanneer actie of gelatenheid gepast is of hoe we onze gemoed moeten afstemmen, hoort bij de vaardigheden van een volwassen mens om een goed en prettig leven te kunnen leiden. Verdraagzaamheid moet dus worden aangeleerd en blijvend geoefend.
 
2dcd8c96b7c32f116e27083553bbd34c_medium.
Verdraagzaamheid heeft dus geen specifieke politieke invulling of nadere bepaaldheid. Het is een kwaliteit van je karakter, je persoonlijke houding naar jezelf en de wereld waarin je je bevindt. Het is een aanduiding van 'omgaan met' de wereld om je heen. "Ja, oké mooi, maar in maatschappelijk verband hebben we het toch juist over de onvrede met de ander als vervelende ander? En juist dan mogen we niets zeggen over allochtonen omdat we zo nodig verdraagzaam moeten zijn." Natuurlijk mogen we ons wel uitten! Verdraagzaamheid betekent helemaal niet zwijgzaam, onzichtbaar en passief alles maar over je heen laten komen en de ellende van jouw wereld hoe dan ook toestaan. Dat zou juist de verdraagzaamheid vernauwen tot een politiek-sociaal repressiemiddel in plaats van een betekenisvolle houding vinden van jezelf tegenover onoverkomelijkheden in de wereld om je heen. De betekenis van verdraagzaamheid zou weer hersteld of herijkt moeten worden tot: het vinden van een open, expressieve en gepast actieve houding waarin je de wereld kunt verdragen. En politiek protest is er (slechts) een van.
 
Het vinden van een juiste houding is geen sinecure en zal altijd gevonden moeten worden in een culturele en sociale context. Het uiten van je onvrede kan pas vorm en gearticuleerde inhoud krijgen als je het kunt spiegelen in de beleving van anderen, kunt uitdrukken in een gemeenschappelijke taal en de vrijheid hebt om je te mogen uiten. Deze vrijheid wordt zowel bepaald door niet-inmeng, als door de uitdrukkingsmogelijkheid. Verdraagzaamheid vereist dus deze vrijheidspraktijk waarin we niet worden tegengewerkt om een eigen invulling aan die houding te mogen aannemen en de mogelijkheid hebben om die uitdrukking gezamenlijk te vinden. We moeten natuurlijk niet naïef zijn en blijven beseffen dat juist de anderen hierin ook gevaarlijk kunnen zijn. Zodra je je veilig en erkend in een massa voelt opgenomen, leidt woede en frustratie niet zelden tot een gewelddadige houding en expressie in plaats van een open, weerbare en gebalanceerde houding van voldoende invloed en voldoende ondergaan. Het kan dan ook dramatisch worden als de dialoog met anderen buiten de groep niet wordt aangegaan, niet wordt ontvangen of juist als agressief machtsmiddel wordt ervaren. Helaas wordt maar al te vaak de oproep tot verdraagzaamheid juist ervaren als geïncorporeerd in de oorzaak van de onvrede, de onrust en frustratie. Juist dan, op zulke momenten werkt die oproep als olie op het vuur. Omdat de protesterende persoon, degene die zich een houding probeert aan te meten, zich nog meer in het nauw gedreven voelt, nog meer 'niet mag'. De enige uitdrukkingmiddelen worden dan geleverd door de groep gefrustreerden die zich de 'onderdrukten' voelen. Verdraagzaamheid wordt dan ervaren als een verbod op en onmogelijkheid van gearticuleerd protest. Verdraagzaamheid wordt dan een act van zelfontkenning in plaats van een existentiële erkenning van onmacht.
 
Verdraagzaamheid heeft de laatste decennia een nogal eenzijdig disciplinerende en normaliserende betekenis gekregen, in plaats van een mogelijkheid tot het vormen van een houding, een kunst om om te gaan met het leven, een therapeutische betekenis voor ongemak en onmacht. Uitdrukking geven aan onvrede en onmacht hoeft niet zelf een daad van agressie te zijn; expressie van boosheid hoeft niet zelf hatelijk te zijn. Maar elke uiting van onvrede opent de discussie over wat wel en wat niet te verdragen moet zijn. Het gaat om het vinden van een expressie die de onvrede, machteloosheid en boosheid erkent, een plek geeft en laat zijn zodat iedereen opnieuw een houding kan vinden om met de wereld om te gaan. Daarom is het naar mijn mening zo belangrijk dat we de betekenis van verdraagzaamheid opnieuw herijken als kenmerk van levenskunst en herwaarderen als zoeken naar een manier van omgaan met onmacht. Ik vind dat we onszelf, elkaar en onze kinderen moeten willen leren dat verdraagzaamheid een actieve èn gelaten houding is, waarin we in dialoog moeten gaan met anderen om onze gevoelens en denken te kunnen uiten, in vergelijk te kunnen komen en balans vinden tussen macht en onmacht; het gaat om het zoeken naar een goede, evenwichtige houding waarin we het leven op betekenisvolle, verantwoorde en erkende wijze kunnen dragen, uitdragen en verdragen.

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (4) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Dat heb je mooi uiteengezet, spijtig genoeg is verdraagzaamheid soms ver te zoeken zelfs hier op plazilla.
Dank! Zeker zijn er zaken waartegen moet worden opgetreden en zou verdraagzaam toezien en toelaten ongepast zijn. Verdraagzaamheid mag dus ook niet in zulke gevallen vervallen in passieve gelatenheid. Het gaat in het praktische leven vaak om het geschikte midden tussen de extreme houdingen in; waar dat midden ligt is lastig en voor ieder zelf uit te maken. Daarom meen ik dat (ook) verdraagzaamheid een expressieve vorm moet hebben, waardoor en waarmee je met anderen in gesprek kunt blijven en je eigen houding telkens opnieuw kunt bepalen en eventueel bijstellen.
Prima verhaal. Verder sluit ik me aan bij de woorden van Spookdiertje.
Goed over nagedacht, uitstekend verwoord en overtuigend gebracht.
Maar nu de praktijk nog: niet alle menselijke ideeën en daden verdienen verdraagzaamheid. Tegen sommige uitwassen moet je gewoon optreden en is verdraagzaamheid uit den boze. Er wordt namelijk ook schaamteloos misbruik gemaakt van verdraagzaamheid (door de meest onverdraagzame elementen onder ons).