x

Inloggen

Je bent nog niet ingelogd. Aanmelden of een nieuw account Registreren

Inkomensafhankelijke boetes, een discussie bekeken vanuit economisch perspectief

Door De-realist gepubliceerd op Friday 22 August 19:14

In Nederland zijn boetes niet inkomensafhankelijk. Hiermee wijken wij af van veel andere Noord-Europese landen als Zweden, Finland, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Portugal, Griekenland, Oostenrijk en Hongarije. De discussie richt zich enerzijds op de rechtvaardigheid, en anderzijds op de technische uitvoerbaarheid. In dit betoog zal ik mij op het eerste punt richten.

Een boete is een geldstraf voor een relatief klein vergrijp, de boetebetaling is relatief eenvoudig en snel. Het doel van de boete is het gedrag van de mensen bij te sturen, en iets wat volgens de regels der wet niet mag ook werkelijk te voorkomen. De boete moet een afschrikkende werking hebben, om de eerste of een volgende keer de overtreder te laten beseffen dit gedrag beter niet ten toon te spreiden. Boetes worden gegeven voor verkeersovertredingen, een ander schade berokkenen, het beledigen van een ambtenaar in functie, herhaaldelijk verkeerd gedrag in de eigen buurt.

Een gelijke boete voor iedereen kan daarom op twee manieren bekeken worden: In de ene visie is twintig euro voor de een net zoveel als twintig euro voor de ander, omdat de twintig euro gelijk aan elkaar is.
Een andere zienswijze is, dat het geldbedrag slechts dient als middel om het vertoonde gedrag af te straffen dan wel als afschrikking te laten gelden. De boete moet dan vooral pijn doen om bestraffend of afschrikwekkend te kunnen zijn. Dat pleit dus voor een inkomensafhankelijke boete.
Het is dus een discussie over gelijke straf of gelijke pijn.

Een hoger inkomen betekent dat je meer kunt consumeren. Je kunt meer broodjes kopen, meer op vakantie, duurdere auto's rijden. Of de wet overtreden ook een vorm van consumptie is, is dus de vraag. Want iemand met een hoger inkomen kan meer consumeren, maar mag hij dan ook vaker de wet overtreden ? Vooral bij de snelheidsovertredingen in het verkeer zien we dit gedrag. Met een houding van ‘Het hoort erbij’ wordt een hernieuwde bekeuring schouderophalend per acceptgiro betaald. De overtreding wordt een toegestaan gedrag, dat net als andere consumptie slechts een prijs heeft.

Tijdstraffen
Maken we eens een vergelijking met andere typen straffen. Wanneer een boete niet in euro's is, maar in tijd, zoals bij taakstraffen, hechtenis, of bij de cursus asociaal rijgedrag, is er feitelijk al sprake van inkomensafhankelijkheid. Eenieder is dan evenveel uur kwijt, wat voor de hogere inkomens 'duurdere tijd' is.
Voorstanders van de  ‘gelijke straf-theorie’ zouden dan ook voorstander moeten zijn van een kortere hechtenis of taakstraf voor de hoge inkomens, immers, hun tijd is kostbaarder. En iedereen moet, volgens die denkwijze, even zwaar gestraft worden in euro’s. Volgens hun maatstaven dan.

Lijfstraffen
Maken we nog een andere vergelijking: de lijfstraffen. Deze wordt niet meer toegepast in Nederland, maar laten we er voor deze discussie eens van uitgaan dat die nog geldt in enkele gevallen.
We nemen een klein vergrijp, laten we zeggen een winkeldiefstal. De ene keer met een grote, volwassen man, de andere keer een jongentje van tien jaar oud. Volgens de ‘gelijke straffen’ theorie moeten de beide daders even zwaar gestraft worden, bijvoorbeeld tien stokslagen. Volgens de wet van ’gelijke pijn’ krijgt de jongen een lichtere lijfstraf, die hij even zwaar zou voelen.

De calculerende burger
Wat nog onderbelicht is gebleven, zijn de boetes voor bedrijven en ook natuurlijke personen daar waar het een economisch gedrag betreft. De grenzen van de wet worden nadrukkelijk opgezocht, en een eventuele overtreding wordt gewikt en gewogen, of die het risico waard is.

Neem een zwartrijder in het openbaar vervoer. Als de pakkans 50% is, en de boete is in dat geval een tweemaal zo duur kaartje, dan maakt het niet uit of er in eerste instantie een kaartje gekocht wordt (‘ingecheckt wordt’) of niet. Koopt men tweemaal geen kaartje, dan betaalt men gemiddeld een maal niets, en de tweede keer het dubbele. Koopt men twee maal wél een kaartje, dan is men ook tweemaal de ritprijs kwijt. De calculerende burger zal het mohet even zijn welke keuze hij maakt.

Dit soort afwegingen worden in het bedrijfsleven ook gemaakt.
Om de veerboot te halen moet een chauffeur geen rust meer nemen, en daarmee de rijtijdenwet overtreden. Een dag oponthoud zal in de duizenden euro’s lopen, een eventuele boete bedraagt enkele honderden euro’s. Zal de chauffeur doorrijden ?
Weliswaar niet altijd zo bewust, en zeker niet met zulke duidelijke getallen, maar onbewust is dit type gedrag herkenbaar. Welk type straf hoort daar dan bij ?

Het is evident dat bij dit soort gedrag de boete navenant moet zijn aan de hoogte van de risico’s en de eventuele winst die er te halen valt voor de calculerende ondernemer. Gaat het om een miljoenenfraude, dan zal een boete van enkele honderden euro’s op geen enkele manier afschrikwekkend werken. Het slechte gedrag wordt bij wijze van spreken gewoon toegestaan, de ondernemer zal het risico nemen.  Gaat het vergrijp, en de winst die er eventueel te halen valt, om een klein bedrag, dan kan ook onmogelijk de boete in de miljoenen euro’s lopen.

Ook bij dit type boetes zien we dus in de praktijk dat de hoogte van de boete recht evenredig is met het bedrag wat met het laakbare bedrag gemoeid is. Dus ook hier een soort omzetafhankelijke boete.

Resumerend
Gelijke straf, of gelijke pijn, dat was het dilemma. Bij een boete in euro’s zijn er nog velen die in termen van gelijke straf denken. Wanneer het gaat om boetes in tijd, lijfstraffen of het bestraffen van calculerend gedrag, dan zijn er nog maar weinig voorstanders van die theorie te vinden.
Het wordt tijd dat het gelijke pijn-principe ook in de lichtere vormen van vergrijp haar intrede doet in Nederland.

Reacties (5) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Ik ben het helemaal met je eens.
Een prachtige uiteenzetting waar ik me wel in kan vinden.
U bent niet ingelogd. Wilt u nu inloggen of een account aanmaken?
Geheel in lijn met mijn eigen opvattingen over dit onderwerp. Nou nog onze 'vrienden en vriendinnen' in Den Haag ervan overtuigen. Zal wel niet makkelijk worden, aangezien zij zich in de hogere inkomensgroepen bevinden en ze zouden wel gek zijn om hun eigen ruiten in te gooien...
Klopt als een bus....helaas.
er zijn al politieke partijen die dit voorgesteld hebben. Het gekke is dat veel mensen, juist níet de economen, gewoon vastgebakken zitten in hun euro-denken, en alles maar in geld uitdrukken.
Een econoom denkt in termen van nut, en komt dus tot de conclusie zoals bovenstaand.