Detoxing van het moderne leven

Door RogierCenin gepubliceerd op Monday 14 July 11:30

37c17904861f28935db085de03b29660_1405338

Huis tuin en keuken middelen zijn er altijd geweest, maar de hype in detox-producten is meer dan een trend. Detox-dieet, detox-momentje of detox-superfood zijn enkele termen die je tegenkomt. Ook zijn er tegenwoordig detox-kuuroorden buiten de stad of in exotische landen, zelfs detox-academia waar men advies op maat kan krijgen. Waren de proponenten voorheen zwevende new-age figuren, antroposofen, homeopaten of ronduit kwakzalvers, nu zijn ze verheven detox-coaches, orthomoleculair geneeskundigen en andere academisch geschoolde professionals die teleurgesteld zijn in de reguliere geneeskunde en zich richten op meer holistische geneeswijzen. Over de effectiviteit van detox-producten, -methoden of -therapieën is moeilijk iets definitiefs te zeggen. Er zijn nog te weinig wetenschappelijke onderzoeken hiernaar gedaan om voor het publiek duidelijk te maken wat (on)waar, (on)zinnig of (on)nuttig is - al zit het publiek niet meer te wachten op wetenschappelijk bewijs. De detox-commercie levert tegenwoordig wat men wil: positieve berichten die raken, doen voelen en daardoor overtuigen. Een overmatige hoeveelheid positieve beelden, pseudo-wetenschappelijke claims en talloze groene, natuurlijke en zielverheffende aanbiedingen overspoelen ons dagelijks. Zelf heb ik ook zo nu en dan naar een detox-fruitsapje gegrepen of detox-supplementen genomen na een avond stevig drinken of wanneer ik me moe en gestrest voelde. Of het werkelijk nut had weet ik niet behalve dat ik me beter waande; het had waarschijnlijk een zekere mate van placebo effect. enummers.jpg
 
Afgezien van de verleidelijkheid van advertenties, ons apenbrein dat gaat voor (te) snelle conclusies en valt voor mooie woorden, vraag ik mij af waarom de commercie zo'n gretig publiek vindt dat ontgifting van het lichaam zo nodig acht. Wat zijn de drijfveren die moderne, seculiere en goed opgeleide mensen ertoe brengen om overtuigd te zijn dat hun lichaam stoffen verzameld die giftig zijn en verwijderd moeten worden door toediening van middelen die natuurlijk, zuiver en pre-industrieel zijn? Ik denk dat deze drijfveren in dezelfde grond liggen als die van de culturele crises. Tegelijk vormt deze grond mogelijk een voedingsbodem voor een culturele transitie. Er is een tendens van een algemeen groeiende kritische houding ten opzichte van industrie, wetenschap, commercie en mens-gemaakt en daarmee een hang naar alles dat natuurlijk, ambachtelijk, alternatief, authentiek en eerlijk is. De detox-hype is naar mijn idee symptomatisch voor deze tendens en staat symbool voor minstens drie kenmerken: angst voor het synthetische, schuldgevoel naar onszelf als vervuilers en de hoop op bezwering van dit euvel door eigen-kracht. 

Sinds de industriële revolutie hebben mensen een tweeslachtige houding ontwikkeld naar mens-gemaakt en kunstmatige producten. Enerzijds hebben we al die ontwikkelingen lang ervaren als welvaart-brengend, hoopgevend en zaligmakend. In de afgelopen eeuwen zijn we deze vooruitgang gaan zien als de nieuwe godsdienst van de moderne wereld. Een wereld die gestuwd wordt door wetenschap, technologie en economie. Aan de andere kant van de gouden medaille, ligt de toenemende teleurstelling in de beloofde vooruitzichten, genezende remedies en vooruitgang voor iedereen. De reguliere geneeskunde, het enthousiasme van de wetenschappelijke en technologische successen en die beloofde vooruitgang, leidde ertoe dat het publiek het gevoel van valse hoop heeft gekregen. Steeds vaker worden de wetenschappelijke methoden en de vele beloftes niet meer gelooft. Mensen keren zich meer en meer af van de reguliere geneeskunde, de wetenschappelijke rationaliteit en vooral de almacht van de 'ongezonde' industrie.
In-28-van-gifbelt-naar-tempel-klein.jpg
 

Anderzijds is er een groeiende wantrouwen in het algemeen en een angst voor 'chemicaliën' in het bijzonder ontstaan. We zijn langzaamaan bewust geworden van de door industrialisatie veroorzaakte vervuiling. Mensen hebben een sterke argwaan gekregen voor de machtige fabrikanten die ons voedsel maken, onze medicijnen vervaardigen en verantwoordelijk zijn voor de vervuiling van ons milieu. Dagelijks horen we hoe vervuild onze planeet is. Door rampen in de olie-industrie of andere zware chemische industrieën en door de vele rest- en afvalproducten, wordt de vervuiling steeds meer zichtbaar en voelbaar in onze directe leefwereld. In een wereld die exponentieel complexer is geworden en daardoor niet meer in eenvoudige termen en denkbeelden te begrijpen is, neemt de onmacht en angst eveneens exponentieel toe. Angst voor het moderne leidt in rap tempo tot een groeiend verlangen naar een hernieuwde natuurlijkheid, authenticiteit en zelfcontrole. Commerciële bedrijven maken, net als populisten en samenzweerders natuurlijk gretig gebruik van onze angst, onvrede en verlangen. Door onophoudelijk op de 'gevaren' te wijzen en daardoor onze angst te vergroten, kunnen zij ons eveneens onophoudelijk van 'zelfhulp' voorzien. Zelfhulp wordt aangeboden door de vele boeken en producten waardoor diezelfde commercie weer miljarden kunnen verdienen.

De detox-hype maakt duidelijk dat de onderliggende betekenis van 'chemicaliën' is verschoven van een wetenschappelijke beschrijving van de natuur als begrip voor veel belovende manipulatie en creatie, naar een industriële, vergiftigende en duistere kracht die angst inboezemt. De detox-hype is mijns inziens een uitdrukking van de laat moderne mens die meer en meer angstig en onmachtig geworden is voor alles dat industrieel, 'synthetisch' of 'chemisch' is. Deze termen staan voor ons steeds vaker voor onnatuurlijk, ongezond en giftig. Een ontwikkeling die in ons gemeenschappelijk bewustzijn steeds meer wortel schiet. De detox-hype duidt ook als tegenbeweging op de tendens van eigen-kracht, het herwinnen van grip op ons leven en de eigen verantwoordelijkheid. Mensen nemen steeds vaker de verzorging van hun eigen lichaam serieus en laten die steeds minder in handen van de reguliere (huis)artsen. Al tijden draait de vitamine en supplementen industrie en commercie op volle toeren. De publieke aandacht voor diëten, superfoods, gezondheid en detoxing van het lichaam neemt alleen maar toe. Decennia lang hebben we het er goed van genomen. De meest exotische, luxueuze en gastronomisch rijke lekkernijen hebben we verorberd. In haast, even tussendoor een gefrituurde vette hap kon er wel bij. Maar tegenwoordig zien we een kentering. We voelen ons meer een meer schuldig voor de manier waarop we omgaan met onszelf en pakken nu de eigen verantwoordelijkheid massaal op. Het beeld en zelfbeeld heeft postgevat dat we onszelf verwaarloosd hebben, ons lichaam net als ons milieu 'vervuild' hebben. We zetten nu onze schuldgevoelens om tot het nemen van verantwoordelijkheid. We willen blijkbaar grip op het eigen leven hernemen. Mensen verlangen weer naar controle over het eigen lichaam en eigen leven. Er is een groeiende verantwoordelijkheid op komst om niet alleen gezond te eten maar ook gezond te maken. Een algehele trend van hygiëne voert ons mee als wasmachine voor al het kwaad. De detox-hype is naar mijn inzicht symptomatisch voor deze trend om verantwoordelijkheid te nemen voor de reinheid van het eigen lichaam vanuit de angst voor chemicaliën, het schuldgevoel voor wat we ons lichaam zelf aandoen en de wil om weer grip te krijgen op het eigen leven.
 
reiniging.jpgDe detox-hype lijkt ook wel een manier om de laat moderne mens weer hoop te geven op het goede, zuivere en natuurlijke. Een verlangen naar het herwinnen van haar autonomie met een hoop op, zo lijkt zij hiermee uit te drukken, dat het allemaal weer goed komt. Vanuit onze moderne, post-industriële angst en onbehagen, verlangen we naar een vóór-industriële tijdperk die schoon en natuurlijk was, een alternatieve wetenschap die wel te begrijpen is in leken taal en een wereld die wel rechtvaardig, aardig en te vertrouwen is. Dit verlangen is mijns inziens in meer dan de detox-hype te herkennen. Zoals reeds opgemerkt zien we een rage in superfoods, ambachtelijk gebakken brood en ander ambachtelijk vervaardigd voedsel. Een trend die door de commercie met volle inzet wordt opgepakt. Alleen al het taalgebruik duidt op deze trend; kreten als natuurlijk, gezond, puur, met liefde bereid, 0% toevoegingen, 100% zuiver, geen E-nummers, 'je lichaam is je tempel', 'een rein lichaam is een blije geest', 'een gezond leven heb je zelf in de hand' zijn expressies van onze angst voor vuil en vervuiling, onze eigen schuld, herwinnen van grip op het leven en op eigen-kracht de malaise bezweren. De detox-hype als symbool is de laat moderne hoop op een beter leven.

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.