Het 2e kwartaal nummer van de digitale Nederlandse Literatuur Gids 2014 Taal en filosofie

Door San-Daniel gepubliceerd op Saturday 21 June 17:37

Vanitas en determinisme in literatuur, bijdrage van san Daniel aan de NLG , 2e kwartaal 2014 Taal en filosofie

De Nederlandse Literatuur Gids dankt San Daniel voor zijn bijdrage aan het 2e kwartaal nummer 2014 met zijn zienswijze mbt het vanitas denken in de aanzet tot onze gouden eeuw, en de doorwerking daarvan tot in onze hedendaagse maatschappij toe. (NLG)

th?&id=HN.608039675625406591&w=300&h=300

Het Bijbel boek prediker, ( Prediker 1:2)), spreekt over ijdelheid. alles is ijdelheid. ijdelheid der ijdelheden. Het is een kerngedachte die al duizenden jaren bestaat want de bijbelboeken zijn duizenden jaren oud. Het handelt over de zin van het leven en de onzin van het najagen van valse doelen. Volgens het boek prediker is het najagen van bijvoorbeeld Status of schoonheid, allemaal ijdelheid.  

Een maatschappij is aan het ontstaan in de Nederlandse gewesten van 'de Gouden eeuw' en de tijd er net voor, die gebaseerd is op religieuze grondslag en waar nuttig zijn, een hoog doel is.  ledigheid, of te wel niets te doen hebben, of luiheid wordt sterk afgewezen. Dat zie je  nog weerspiegeld in zegswijzen die tand der tijds doorstaan hebben, denk maar aan:' ledigheid is des duivels oorkussen'. wat zo veel betekent als. luiheid leidt tot slechtheid. In deze tijdspanne ontstaat de vanitas schilderskunst en de sterke verwijzinging naar de vanitas symboliek in de literatuur. Vanitas is het latijnse woord,'ijdelheid'.

images?q=tbn:ANd9GcRMh3zP6_xOPvkmLaJ_7rU

je ziet getuigenissen van dit gedachtengoed in literatuur, in de schilderkunst  en in spreuken. Alles gericht om de mens die zich in een net afgescheiden land ontwikkelt, aan te moedigen om nuttig en ijverig of te wel vlijtig te zijn.  Het is immers net na de 80 jarige oorlog met Spanje, waarna de Nederlanden Onafhankelijk werden van het Spaanse koningshuis. je treft dan ook veel gevel spreuken die uit die tijd stammen in Amsterdam aan. Als student lopend van het Centraal station naar de beurs van Berlage zag je altijd al de gevel tegen over de rondvaartboten waar in grote letters op stond, als een vingerwijzing God´s:' Bijt uw tijd', wat zoveel betekende in die tijd als:' gebruik uw tijd goed, verpruts die niet!!' Dat zelfde geldt voor de tekst in de roze buurt richting universiteits gebouw, hoofdingang 'oude man huys poort, ' Tempus fugit, of te wel, de tijd vliegt voorbij'.

images?q=tbn:ANd9GcRp3yIt64c5_88b_TrCR54

In de zelfde hoerenbuurt, de wallen, richting faculteit Historische Letteren, kwam je in de gevel van een oud gebouw( nu een bordeel)' Vitenda est improba siren desidia, of te wel, 'het onbeschaamde en verleidelijke niets doen, moet vermeden worden', tegen. De gordijntjes waren vaak dicht en dus gaven de dames gehoor aan de spreuk in hun gevelbalk.

Het moge duidelijk zijn je kunt niet door een oud stadsdeel lopen of je komt dit soort spreuken tegen. Oproepen uit een vervlogen tijd die aanspoorden om productief te zijn. Zo gereformeerd/protestants was onze staat gericht, dat dit soort gedachten een hype werden. Pieter Claeszn Heda en ook wel Willem Heda, beiden woonachtig in Haarlem begonnen deze denkbeelden in schilderijen te verwerken. Immers kunst met een religieuze ondertoon, deed het goed, dat toonde aan dat jij als bezitter waardering had voor de nieuwe denkbeelden. Dan  had je  de boodschap goed begrepen en  je droeg dat uit.

Alras verschenen er bloemstuk schilderijen en ontbijtjes, maar zij die dichter bij kwamen om de het schilderwerk nauwlettender te beschouwen, zagen dat in de prachtige geschilderde bloemstukken, die blaakten van pracht in kleur en schoonheid, wat verdorde uitgevallen knoppen zaten. Het contrast tussen schoonheid en verval. De Vanitas waarschuwing, je bent nu nog mooi maar dat duurt niet eeuwig, richt je toch op het eeuwige leven.   

th?&id=HN.608045147412892375&w=300&h=300

Roemers (oude drinkglazen) lagen omgevallen, leeg. Kaarsen waren bijna opgebrand, alles kondigde het eigen einde aan. Als je dan écht waarschuwend wilde wezen, dan schilderde je nog hier of daar een schedel in je werk, als een duidelijk verwijzing naar doods symboliek. Als je één keer oog ontwikkelt voor deze symboliek dan kom je deze vanitas gedachte aan de lopende band tegen.  Shakespeare gebruikt het vanitas idee in Hamlet als hij de held de schedel van de hofnar (Yorick) omhoog doet houden en hem vertwijfeld doet afvragen waar die lippen zijn die zo mooi zongen of die hij als kind kuste. Dat bewijst dat het Nederlandse vanita idee nu het kanaal is overgestoken, wat niet verwonderlijk is, want Nederland en Engeland waren de enige landen die zich afzonderden van de oude kerk (Rooms katholieke) en hadden samen de aanval van de Spaanse armada moeten doorstaan.  

images?q=tbn:ANd9GcQb4PkWHp1KueZbcxedMEo

Toen die vloot, als strafexpeditie, onze gezamelijk marines had moeten verslaan, zonk zij in een storm en stond er nog eeuwen in de rand van onze munten gestantst: 'God´s adem heeft hen verstrooid' Pas na de gulden, met de intreding van de Euro, is die zin verdwenen van de Nederlandse munt soort.

De doods symboliek of verwijzingen daarnaar, zie je weerspiegeld in een glas verschraald bier of een roemer met wijn waar een vlieg in zit. een aangevreten homp kaas die voor de rest nog perfect is, een opbrandende kaars en ga zo maar door.

Het vanitas idee als concept heeft zijn inpact niet gemist, denk aan de Nederlandse dichter Rhijnvis Feith (1753) met zijn gedicht het graf. '..een schamele kaak waarin slecht wormen spelen..'De vanitas wordt een deel van onbewust collectief dat mensen tot vandaag  dág beïnvloedt.

images?q=tbn:ANd9GcSEBI_ZqNfAkI7JfLIt4l3

Determinisme en fin de siecle:

Aan de rand van een eeuw wisseling treedt een hang naar het nieuwe op. Men heeft hoop dat alles beter zal worden in de nieuwe eeuw. Daardoor verguist men de eigen situatie en ziet die negatiever dan die is. Het is een psychologisch mechanisme dat al door de  eeuwen heen, onbewust in werking treedt. Daardoor komt er een sterk geloof in determinisme aan het einde van een eeuw om de hoek kijken. Kunst als spiegel van de menselijk ziel, pikt feilloos die gevoelens op uit het collectief denken dat ons allen verbindt. Gevoelens als 'het heeft allemaal geen zin', of 'alles is voorbestemd'  of 'je kunt aan  je lot niet ontkomen', zijn dan alom aanwezig. Net als met een jaarwisseling met alle goede voornemens van dien, zo heeft een eeuw wisseling ook haar inpact  Het is ook niet toevallig dat  de Nederlandse moderne literatuur haar aanvang vindt met de '80 ers, schrijvers en dichters uit de het einde van de 19de eeuw. literatoren, neem bijvoorbeeld, Louis Couperus, die gebukt gaan onder het idee van predestinatie.

 

Ook hier heeft het vanitas ideeëngoed van eeuwen er voor, nog zijn doorwerking, alles is ijdel. ijdelheid der ijdelheden, niets heeft zin, dit is een aards tranendal en richt je toch op de eeuwigheid..

San Daniel 2014

 

 

Reacties (2) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Het blijft een goed stuk dat hier zeker hoort.
Schoonheid is vergankelijk door de eeuwen heen, mooi stuk!