Lijdend voorwerp wil leidend worden

Door Pennetje gepubliceerd op Monday 26 May 15:15

Lijden of leiden, het maakt nogal verschil. Lijden heeft de betekenis van doorstaan, tolereren, dulden, ondergaan, verdragen, verduren, afzien of pijn hebben.

Leiden aan de andere kant is een stuk positiever, want dat kan betekenen: begeleiden, de weg wijzen, rondleiden, beheren, besturen, regeren, aanvoeren of op kop liggen. 

32a45b4c2d24d7d5be572ed6898d74e2_1401112

Hoewel je het verschil niet hoort is het toch aanzienlijk; lijden komt er bekaaid vanaf. Zo ook het lijdend voorwerp in een zin, dat steeds opstandiger wordt en uiteindelijk heeft besloten, dat het niet meer in de positie van de underdog wil worden gemanoeuvreerd. Alle lijdende voorwerpen hebben zich daarom verenigd in een vakbond en zullen vanmiddag de straat opgaan om in een luidruchtige tocht door de straten van dorpen en steden te trekken. Zelfs de weerwaarschuwing die voor vanmiddag code geel heeft meegekregen zal de verdraagzame voorwerpen niet kunnen tegenhouden. Het hek is van de dam en de lijdende voorwerpen zijn de denigrerende terminologie meer dan zat. Gehuld in hun kleurige regenjassen en met laarzen die tegen een stootje kunnen, zullen ze vanmiddag door de straten marcheren, net zolang tot doordringt bij de heren en dames neerlandici dat het menens is. 


Hoe herken je een lijdend voorwerp?

Iedereen weet hoe je een lijdend voorwerp in een zin herkent. 
Onze taal meldt hierover: Het lijdend voorwerp is degene die of datgene wat de werking van het gezegde direct ondergaat. 

Nou zie ik u ietwat glazig kijken, dus ik zal proberen e.e.a. te verduidelijken. Onze taal vervolgt: Om te controleren of je het lijdend voorwerp goed hebt herkend, kun je een vraagzin maken van het type 'wie/wat + gezegde + onderwerp'


Dat maakt het al een stuk duidelijker. Even oefenen.

Mijn buurjongen sloeg de hond. 

Uiteraard had u al direct door wat hier het lijdend voorwerp is, want u stoomde terstond door naar de controlevraag: wie of wat sloeg de buurjongen? Het antwoord is ‘de hond’. Weinig verrassingen hier, dus nog een voorbeeld:

De automobilist had de spelende kinderen niet gezien. 

Weer zo’n pijnlijke zin, die maar al te goed onderstreept, waarom de lijdende vormen vanmiddag gehuld in plastic de straat op gaan, want ‘de spelende kinderen’ zijn hier duidelijk kind van de rekening. Natuurlijk heeft u de controlevraag al in gedachten gesteld. Dat hoef ik niet meer voor te kauwen. 

Een andere manier om de lijdende vorm te vinden is door de zin passief (of lijdend) te maken. Dan komt het lijdend voorwerp opeens prominent in de zin te staan en wordt prompt het onderwerp, datgene waar het allemaal om draait. Zo verandert de eerste voorbeeldzin in: De hond werd door mijn buurjongen geslagen. U merkt het al; hoewel de hond opschuift en een essentiële plaats inneemt in de zin, blijft het zielig.

 

Demonstratie van lijdende voorwerpen

Geen wonder dus dat er vanmiddag een demonstratie plaatsvindt, die zijn weerga niet kent. Of de lijdende voorwerpen krijgen waar ze op uit zijn, valt natuurlijk niet te voorspellen, maar houd u vooral de krantenkoppen in de gaten. Misschien wordt u morgenochtend wel begroet met het opschrift:

Lijdende voorwerpen worden leidend!

Dat zou toch een overwinning zijn voor de underdog, nietwaar?

 

Reacties (3) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Nou wek je de indruk dat er in die demonstratie (in Leiden?) alleen maar geslagen honden en spelende kinderen mee zouden lopen. Maar wat dacht je van het gevaarlijke monster uit de zin "De kinderen begluren het gevaarlijke monster" en de samoerai uit de zin "de dwerg beschreef de samoerai" om er maar een paar te noemen.
Grappig en leerzaam stuk :)
Er loopt ook appeltaart mee, uit de zin 'moeder maakt appeltaart'.
Dus je hebt gelijk, het is niet allemaal zielig. Ik wilde alleen het lijden benadrukken, maar na de demonstratie is dat afgelopen. Of in elk geval hopen ze daarop.
echt leuk vooral het plaatje met leraar en leerling en weer iets bijgeleerd over onze moeilijke taal.