Oorzaken toename schuldenproblematiek 21e eeuw

Door Jyc_vs gepubliceerd op Monday 07 April 13:10

In dit artikel, willen wij de volgende vraag beantwoorden:

Waarom steeg in Nederland vanaf het begin van de 21e eeuw het aandeel huishoudens met problematische schulden?”

Problematische schulden zijn: financiële problemen en schulden zodanig van omvang zijn dan wel toenemen dat huishoudens niet langer in staat zijn om zelfstandig hun financiële verplichtingen na komen.

 

Stijging van problematische schulden in de 21e eeuw.

Een groot aantal mensen raakt in een situatie van financiële problemen, waardoor er problematische schulden kunnen ontstaan. Voor het ontstaan voor problematische schulden is meestal geen eenduidige oorzaak te geven. Steeds is er sprake van verschillende factoren die hierbij een rol spelen en die elkaar onderling beïnvloeden.

 

De participatie maatschappij.

De huidige samenleving veranderd van een verzorgingsstaat naar een participatiestaat. De huidige Nederlandse samenleving zit ingewikkeld in elkaar. De ontwikkelingen van de verzorgingsstaat heeft tot een complex stelsel van instellingen voor gezondheidszorg en welzijn geleid. Het stelsel van voorzieningen is aan veranderingen onderhevig en het aantal keuzemogelijkheden is te groot. Voor sommige burgers is niet of nauwelijks meer te overzien welke regelingen en voorzieningen er zijn. Hier komt uit voort dat mensen soms niet weten op welke voorzieningen zij aanspraak kunnen maken. Er wordt verwacht dat burgers zelf meer verantwoordelijkheden nemen. Het sociale vangnet veranderd. Daarnaast heeft Nederland te maken met een recessie. De overheid moet bezuinigen wil zij er voor zorgen dat Nederland financieel gezond blijft. Om aan de begrotingsafspraken van de Europeese Unie te voldoen, moet Nederland in 2014 6 mld extra bezuinigen. Dit komt bovenop de lastenverzwaringen en bezuinigingen die Nederland al had doorgevoerd. Vanaf 2011 tot en met 2014 zal Nederland aan tekortreducerende maatregelen van 38 mld euro hebben gerealiseerd. Toch zal er nog steeds een tekort zijn die niet gedaald, maar juist gestegen is. Dit geeft aan dat de verzorgingsstaat zoals we die kenden, niet meer te handhaven is.

 

De overheid is al langer dan 2011 bezig om zijn uitgaven te beteugelen. Vooral de sociale zekerheden zijn op de schop gegaan. Rond 1990 was het sociale vangnet een stabiel gegeven voor iemand die werkloos werd, arbeidsongeschikt was of anderszins voor zijn inkomen afhankelijk was van sociale voorzieningen. In 2006 is de WIA ingevoerd, hierdoor zijn er nieuwe voorwaarden gesteld aan het ontvangen van een uitkering. Scherpere eisen leidde ertoe dat er op grote schaal herkeuringen werden uitgevoerd. Dit veroorzaakte voor veel mensen een behoorlijk inkomensverlies. Daarbij treedt de participatiewet in 2014 in werking. Daardoor veranderen er veel uitkeringen ingrijpend. Het doel van de participatiewet is dat zo veel mogelijk mensen via werk in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Burgers moeten werken naar vermogen. Door alle ontwikkelingen is het voor de gewone burger niet meer te overzien welke consequenties werkloos of arbeidsongeschikt worden heeft. In de huidige wetgeving gaat de inkomensachteruitgang bij werkloosheid een stuk sneller. Hierdoor zitten mensen veel sneller zonder of met minder inkomen. Indien zij dan ook geen een nieuwe baan kunnen vinden, kunnen financiële problemen hierop volgen.

Met name de laagopgeleide burgers raken verstrikt in het de regels en wetgeving over de wetten. Er wordt een beroep op je gedaan door zo veel mogelijk zelf te doen. Het is niet altijd bekend bij deze doelgroep waar je recht op heb, zorgtoeslag of huurtoeslag, of wat je plichten zijn. Door het teruglopen van inkomsten kunnen er aanpassingschulden schulden ontstaan. Dit heeft consequenties op vele levensgebieden.

 

Consumentisme

Een economie heeft uitgaven nodig om een gezonde economie te zijn. We worden veelvuldig aangemoedigd om ons geld uit te geven. We worden hiertoe ook steeds meer verleid. In de jaren 30 was lenen voor consumentengoederen niet gebruikelijk. Na de invoering van een soort koop op afbetaling is deze vorm steeds meer uitgebreid. Het heeft een enorme impuls aan de economie gegeven. Je kunt meteen genieten van je aankoop en deze achteraf terugbetalen. Dit is rooskleurig ingevuld en wordt ook door veel aanbieders extra benadrukt. Het consumeren is veranderd van het eenvoudig aanschaffen van de noodzakelijke levensbehoeften in een bijna economische plicht. De consument wordt gestimuleerd door opgelegde trends en uitgekiende verkooptechnieken. Er is veel geoorloofd om mensen tot consumeren te brengen, waarbij agressieve verkooptechnieken erg ver kunnen gaan. Veel mensen met weinig inkomen zijn toch gevoelig voor reclame. Zij identificeren zich met de boodschap die meegegeven is met de reclame. Het zou hen ook zo kunnen maken. Een belangrijk gegeven in de markteconomie is het consumentenvertrouwen. In welke mate zijn mensen bereid om te consumeren? Dit hangt af van de verwachtingen van mensen met betrekking tot de toekomst. Hoe positiever de verwachting, hoe groter de bereidheid om te kopen.

 

Krediet

De behoeften: respect verwerven, geliefd zijn en opgemerkt worden zijn heel belangrijke drijfveren voor mensen. Door het gemak van internet shoppen en kopen op krediet is het mogelijk om aan een bepaalde status te voldoen waaraan je omgeving aan gewend is. Reclame speelt een belangrijke rol bij consumeren en kredietverstrekking. Er wordt gunstige informatie verstrekt over een product of dienst dat mensen aanspoort tot het kopen ervan. Feitelijk worden we dagelijks aangezet om allerlei zaken aan te schaffen waarbij gebruik wordt gemaakt van uitgekiende tactieken. Evenals de kredietverstrekkers verleiding tot consumeren oproepen, doet reclame dat ook. Hier geldt dus ook dat wanneer mensen niet bestand zijn tegen deze verleider er geld uitgegeven wordt aan onnodige zaken.

 

Digitalisering

De huidige informatiesamenleving stelt hoge eisen aan haar deelnemers. Deze technologische ontwikkelingen zijn voor sommige burgers niet meer te zien of nauwelijks te overzien. Hierdoor haken burgers af of worden afhankelijk van dienstverlenende instanties. Het gevolg is dat met name de oudere burgers de weg niet meer kunnen vinden in de digitale onoverzichtelijke brei. Van vroeger is er geleerd niet te open te zijn over je financiële situatie en zelf je zaken op te lossen. Hierdoor blijft het probleem bestaan. Hierdoor kunnen overlevingsschulden ontstaan.

 

Schulden

Schulden zijn een symptoom van achterliggend gedrag. Wanneer iemand slechts in geringe mate of helemaal niet in staat is de behoefte te bevredigen van bepaalde sociale, maatschappelijke of materiele behoeften, levert dit wel een gevoel van achterstelling (deprivatie) op. Zij hebben dus niet de middelen om die gangbaar zijn in de maatschappij waarin zij leven. Mensen kunnen het onprettige gevoel van achtergesteld te zijn compenseren door allerlei materiële zaken. Schulden die hierdoor ontstaan, noemt men compensatieschulden. Soms kan iemand zich neerleggen dat het inkomen niet toereikend is en zijn gedrag aanpassen. Maar soms lukt dit ook niet. Men probeert toch een levensstandaard aan te houden waar het inkomen niet toereikend voor is. Soms gaan mensen op krediet kopen. Men schat hierbij de situatie niet altijd juist in. Hierdoor kunnen financiële problemen ontstaan. Soms schat men de situatie wel goed in, maar veranderd het financiële inkomen door bijvoorbeeld ontslag of ziekte. Waardoor men alsnog in de problemen komt. Het gebeurt ook dat iemand op basis van subjectieve behoeften, die moeilijk te verantwoorden zijn, wordt ingegeven. Bijvoorbeeld het aanschaffen van iets. Heb je het nodig omdat de oude op of kapot is, of wil je meedoen met een (mode)trend? Tevens kan er een druk gevoeld worden vanuit een groep waartoe men behoort, om mee te doen. Of heeft men het idee dat iets moet om zo goed te zijn voor de kinderen. Dit alles kan leiden tot overbesteding.

 

Niet iedereen is in staat op tijd hulp te vragen. Factoren die dat adequate of effectieve gedrag belemmeren, noemen we achterliggende problemen. Zoals: relatie-, opvoedings-, of psychische problemen.

 

Er zijn meerdere reden hoe schuldsituaties ontstaan.

  • Iemand kan eenmalig een probleem hebben. (bv een financiële tegenslag. Na hulp komt iemand er wel weer bovenop.
  • Structurele gedragsprobleem: bijvoorbeeld een gat in de hand
  • Structurele onbalans: schulden door een langdurig gebrek aan evenwicht tussen inkomen en noodzakelijke vaste uitgaven.

 

De Greef: vier ontstaansgronden voor de meeste problemen: 1-4 zijn bestaand, 5-6 zijn nieuw:

  1. Plotselinge veranderingen in inkomen en/of uitgaven en de daaruit voortvloeiende noodzaak om zich aan te passen aan de nieuwe situatie (aanpassingsschulden).
  2. Het ontbreken van reserves door langdurig leven op basis van een laag inkomen (overlevingsschulden).
  3. Overbesteding vanwege het willen compenseren van stressvolle gebeurtenissen of als onprettig ervaren situaties in iemands leven (compensatieschulden).
  4. Stelselmatig meer uitgeven dan er aan inkomen feitelijk te besteden is (overbesteding).
  5. Hypotheekschulden: hoge werkloosheid en inkomensverlies: gevolg niet meer instaat zijn de hypotheekkosten te dragen.
  6. Invorderingsschulden: De overheid heeft meer verscherping en handhaving (oa fraudebestrijding), dit levert hoge boetes op bij overtreding. Dit kan tot problematische schulden leiden.

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.