Ongemerkt leren we onze moedertaal... of toch niet?

Door Rose_love gepubliceerd op Tuesday 25 February 20:30

Hoe leren we onze moedertaal?

0ff4dadc6ee5ec99c15e886c9b85aa68.jpg

Vaak zijn we ons er niet eens van bewust en toch gebruiken we het constant: taal.

Taal is een leuk begrip en velen van ons vinden het best wel interessant. Maar hoe komen we nu eigenlijk bij taal? Is het aangeboren of hebben we het ons toch aangeleerd? We hebben allemaal een taal waarin we het spreken hebben geleerd, onze zogenaamde moedertaal. Laten we eens even kijken naar moedertaalverwerving, hoe gaat dat precies in zijn werk?

De definitie van taal is volgens Van Dale: ‘het op basis van een universeel, aangeboren vermogen gevormde geheel van tekens en regels om deze tot betekenisdragende elementen te combineren waarvan de mens gebruikmaakt om zijn gedachten te articuleren, zijn wereld te ordenen en te communiceren’. Zo, dat weten we ook weer.

bd646a209ffef36ee7e535814753caf2.jpg

Imiteren

In hoeverre is taal werkelijk aangeboren? Als we kijken naar het gedrag van kinderen, lijkt een taal leren vooral een kwestie van benoemen, herhalen en uitbreiden. Moeder benoemt iets, het kind herhaalt en op die manier wordt de woordenschat uitgebreid. Zo wordt een taal leren eigenlijk imiteren. Is die aanname correct?

Laten we nog eens naar de kinderen kijken. Annie is bijna drie jaar. Zij zegt: ‘Pop is kapotgemaken.’ Of Jos van vier jaar: ‘Het ruikte vies.’ Deze ‘foute’ vervoegingen hebben zij hoogstwaarschijnlijk niet opgepikt, want we gaan ervan uit dat hun ouders Algemeen Beschaafd Nederlands spreken. De kinderen passen een bepaalde systematiek toe, die bij andere werkwoorden wel opgaat. Bij Annies voorbeeld, kan zij het woord ‘kapotgemaken’ bijvoorbeeld gespiegeld hebben aan ‘opgegeten’.  Jos kan hebben gedacht aan het woord ‘fietste’. Hoeveel zwakke werkwoorden zijn er immers niet?

We noemen dit actieve taalverwerving. Kinderen zeggen niet passief alles na, maar zijn actief bezig met het vormen van hun eigen woorden en zinnen.

 

Aangeboren taalvermogen

9fca60227eceb4e2a7d95aa8a6bf203e_medium.

Een heel bekende taalkundige is de Amerikaan Chomsky. Hij heeft het over aangeboren taalvermogen. Kinderen komen niet als onbeschreven blad ter wereld. Het is volgens hem anders niet mogelijk dat ze zich zo snel een zo complex iets als taal eigen maken. Ze hebben al bepaalde principes en regels bij zich, maar moeten die alleen nog leren toepassen op de moedertaal die hen toevallig aangeleerd wordt. Dat toepassen gebeurt dan wel weer door imiteren. De opvoeder verbetert en het kind leert op die manier de juiste regel.

Alle mensen delen in principe dus dezelfde universele grammatica. Elke taal heeft een basispatroon en ieder mens beschikt daar al over vanaf zijn geboorte. Zo vind je in iedere taal bijvoorbeeld zelfstandige naamwoorden en grammaticale constructies terug. Als kind ben je je daar weliswaar niet van bewust, maar het ‘zit’ er wel.

Wat mij persoonlijk dan weer bevreemd, is dat er fouten blijven. Weliswaar op diverse niveaus, maar of het nu gaat om een fout als ‘me hond’, ‘redt je’ of ‘ignoratio elenchie’, het blijven fouten. Als taalvermogen aangeboren was, alle grammaticaregels aanwezig zijn en het alleen gaat over het toepassen van de juiste regel, zouden er enkel in de beginperiode fouten gemaakt hoeven worden.

a23dbf076f6d52f5053887a619839501.jpg

De gulden middenweg

Uiteraard is er naast de visie van imiteren en de visie van aangeboren taalvermogen nog een derde visie: de gulden middenweg. Taalvermogen is wel aangeboren, maar de taalomgeving mag zeker niet uitgevlakt worden. Er moet, zoals dat zo leuk gezegd wordt, interactie zijn. Zo hoor je ook van kinderen die jarenlang opgesloten hebben gezeten, dat zij een achterstand hebben. Zonder interactie hebben zij niet de kans gekregen om grote vorderingen te maken.

We kirren allemaal wel eens wat tegen de kindjes. De mannen doen dat het liefst als ze in hun eentje oppas zijn, zodat men hen niet betrapt. Hoewel ook op deze regel uitzonderingen zijn, maar dat is uiteraard niet macho. Op deze manier komen kinderen echter wel daadwerkelijk in aanraking met taal!

De mix van aangeboren en aangeleerd zou ook de periodes in de kindertijd kunnen verklaren. In de voortalige periode doen kinderen weinig meer dan huilen en piepen. 

4e63f12405e66d7ce43889f48c20ccc4_medium.

Zij maken zich de geluiden eigen en proberen zich op die manier uit te drukken. Grofweg gezien is dat ook al een manier van communiceren. Tussen het halfjaar en het jaar beginnen kinderen te brabbelen. Langzaamaan gaan ze richting de vroegtalige periode. Dan zijn daar opeens halve zinnen, niet compleet, niet perfect, maar de kinderen weten de boodschap wel over te brengen.

Men is aan de hand van kijkexperimenten erachter gekomen dat baby’s van heel jonge leeftijd aandachtiger ‘luisteren’ als iets in hun moedertaal (en dus met bekende klanken en klemtonen) gezegd wordt, dan wanneer er in een vreemde taal gesproken wordt. Dat zou er dus op kunnen wijzen dat baby’s taal al erg snel in de gaten hebben.

Taal is en blijft complex en het blijft een wonder dat kinderen het vaak zo snel onder de knie hebben. Het zou dus logisch zijn dat er al ‘iets’ zit waardoor ze de grammatica van de taal redelijk snel onder de knie kunnen krijgen. De omgeving van het kind mag echter zeker niet uitgevlakt worden. Als opvoeder kun je veel bijdragen aan de taalverwerving van je kind. Door te praten, voor te lezen en dingen te benoemen. Vergeet nooit dat taal altijd en overal terugkomt. Al hoef ik dat tegen schrijvers uiteraard niet te zeggen … 

 

Reacties (32) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Een schitterend artikel! Ik heb de theorie van Chomsky ook bestudeerd en ik vind het een boeiende materie.
Dat er fouten worden gemaakt bij het imiteren komt door het feit dat we als klein kind al heel snel een associatie kunnen leggen. Als je de lijn volgt van: ik word en jij wordt, et cetera; dan raken we volledig in paniek bij een sterke vervorming: ik ben, jij bent, hij is, et cetera. Maar ook dat eenmaal aangeleerd, is het prima te hanteren al worden door inconsequente vervoegingen op welke manier dan ook maar nog steeds fouten gemaakt.
Geeft niet. Dat maakt onze taal zo leuk!
Nogmaals: prachtig en duidelijk geschreven.
Thanks, Siewerd. Ja, dat is zo, en dat associëren zou al voort kunnen komen uit het aangeboren taalvermogen. Volgens mij blijft het een kwestie van balanceren. Ik vind het in ieder geval ook heel boeiend, maar dat was al wel duidelijk geloof ik. ;)
Mooi geschreven, heel interessant.
Taal blijft een boeiend onderwerp.
Thanks, Florence, dat laatste ben ik helemaal met je eens. ;)
Goed artikel en je hebt volgens mij gelijk dat het ook voor een deel aangeleerd is want een kind praat zijn ouders na. Anders zou iedereen toch precies hetzelfde zeggen en zouden er geen dialecten of andere talen zijn?
Thanks, Anerea! Ja, dat is ook zo. Al gaat Chomsky met zijn 'aangeboren taalvermogen' vooral uit van de stelling dat de grammaticaregels en dergelijke al aanwezig zijn. Met dialecten en andere talen kom je eigenlijk op een tweede taal. We hebben tenslotte allemaal ABN geleerd. Mocht dat niet zo zijn, dan is het dialect dus onze moedertaal. (Ingewikkeld dit.)
Het gebeurtnook best wel veel dat er thuis alleen dialect gesproken wordt.
Prachtig!
Kijk eens naar het volgend filmpje
http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=NoO1J-R3mzM
Lief! Ja, als je zoiets ziet, kun je er bijna niet onderuit dat herhalen en imiteren de formule is.
Een zeer interessant onderwerp, ik heb er ook al enkele keren over gelezen. Topartikel!
Dankjewel, Schweiz! Had ik kunnen weten; taal, taal en nog eens taal. ;)
Heel erg goed geschreven artikel.
Ja, laten we om onze taal gaan denken.. het is erg tegenwoordig.
Mijn nekharen gaan regelmatig overeind staan bij grote blunders.. ook op TV door mensen met een bovengemiddeld niveau.
Ik beoordeel niemand erop maar ik vind het wel jammer.
Thanks, Doortje! Ja, ik begrijp wat je bedoelt. Er zijn natuurlijk altijd gevallen van bijv. dyslexie. Maar als mensen met een heel hoog niveau zulke fouten gaan maken, dan ligt het woord 'luiheid' op het puntje van mijn tong.
Geweldig artikel Rose. Ik zal je iets raars toegeven..., ik grom tegen mijn kleinzoon...(6 wkn) Als ik hem vast pak, dan grom ik gggggrhmmmmm, en dan bijt ik hem in zijn wangen, nee ik bijt niet door..., dit had ik volgens mij bij mij mijn kinderen nooit, ja, wel in hun voetjes herinner ik me nu... Wat is dat dan toch..., oertaal?
Wel leuk om te weten dat het dus echt al heel vroeg begint, eerst was het huilen, maar nu hoor ik al kreten van aahhhh en dan kijkt hij me aan en lacht..., en sorry hoor, alleen naar mij hahaha, ik geniet er zo van!
Haha, dat bestempelen we gewoon als oma-taal! Niet zo gek dus dat hij daar een lachje voor over heeft. Heerlijk he, die kleintjes. Geniet er maar van!
Heel belangrijk ¨oma taal¨, kun je nog heel wat van leren ;-)