Wat je misschien beter niet antwoordt wanneer je zoon of dochter vraagt waarom vissen niet zinken.

Door Midnight_overlap gepubliceerd op Friday 21 February 19:30

Of je nu kinderen hebt of niet, het zal je wel bekend in de oren klinken: die leeftijd waarop de kleine bengels vragen beginnen stellen. Veel vragen. Vragen over hun omgeving, hun vriendjes, het gedrag van andere mensen, het eten voor hun neus of misschien wel de bekendste: "Waarom moet ik nu al naar bed?". De waaroms lopen soms de spuigaten uit. En omdat we die jongelingen toch steeds opnieuw wat willen bijbrengen, helpen we ze graag op weg in hun zoektocht naar antwoorden.

De vraag

Eindelijk weekend. Je hebt op een onbezonnen moment ergens tijdens de week beloofd dat je met het gezin naar het park zou gaan voor ijsjes, dus nu zit je hier in de stralende zon, omringd door zacht, groen gras. Wat verderop rechts enkele bomenrijen waartussen lachende kinderen tikkertje spelen en links van je een kabbelend en kronkelend beekje dat uitmondt in een prachtig aangelegde vijver vol kleine visjes. Toegegeven, er zijn ergere dingen om je zondagnamiddag mee te vullen. Je legt je neer in het gras, sluit je ogen en geniet van de zonnestralen op je nog bleke gezicht. En dan plots, een druppel. En nog één. Je opent de ogen en daar staat je kroost, zich over je hoofd gebogen, met uitgestrekte arm en gesloten hand boven je neus, waarin je nog net de glimmende kop van een kleine, spartelende voorn tevoorschijn ziet komen. "Papa, deze vis was aan het zonnen op het water! Waarom zinkt ie niet?"

 

Het moeilijke, maar juiste antwoord

Laat eerst even die vis los hier in het beekje, dan vertel ik het je. Goed. Beeld je nu in dat ik je zou vragen om een boek boven je hoofd te dragen. Eén boek is zeker en vast geen probleem voor jou, dus laat ik er twee van maken. Of zelfs drie. Hoe meer boeken je draagt, hoe zwaarder de last boven je hoofd wordt en hoe meer druk jij ondervindt van het gewicht van die boeken. Laten we nog een stap verder gaan en veronderstellen dat je naast die drie boeken, ook nog je zus boven je hoofd zou moeten dragen, terwijl zij die drie boeken boven haar hoofd houdt. Dat wordt al behoorlijk zwaar! Als je nu de vergelijking maakt tussen wie het meest moet dragen, jij of je zus, dan is het antwoord duidelijk, lijkt me. Zij hoeft alleen de drie boeken te dragen, terwijl jij je zus én drie boeken omhoog houdt. Wel, in het water is dit ook zo. Hoe dieper je gaat, hoe meer gewicht van de bovenliggende waterlagen de onderliggende lagen moeten dragen. Daardoor oefenen de onderliggende lagen meer druk uit op de lagen boven hen dan andersom, net zoals jij meer moeite moet doen en harder naar boven duwt dan je zus, om aan het gewicht boven jullie hoofd te weerstaan. In het water is dit verschil in druk al in evenwicht gebracht omdat het water er al lang ligt. Maar als iets anders de plaats van een bepaalde laag in het water inneemt, wordt het evenwicht tussen de waterlagen verstoord. Wat er dan gebeurt, hangt af van de dichtheid en de grootte van wat er in de plaats van de waterlaag komt. Iets met een grotere dichtheid dan die van water, en dus iets dat zwaarder is dan het water waarvan het de plaats heeft ingenomen, zinkt. Iets dat lichter is dan water, en dus een kleinere dichtheid heeft, stijgt. Daarnaast bepaalt de grootte van wat er in de plaats van de waterlaag komt de hoeveelheid druk die erop wordt uitgeoefend. Hoe groter het voorwerp, hoe meer plaats er is voor de onderliggende waterlagen om het omhoog te duwen.

"Wat is een dichtheid?"

Oh, juist. De dichtheid van een voorwerp kan je inschatten door een vergelijking te maken tussen de massa van een voorwerp, of hoe zwaar dat voorwerp is, en de grootte van dat voorwerp. Wanneer iets even zwaar blijft, maar groter wordt, wordt zijn dichtheid kleiner. Omgekeerd, wanneer de grootte van een voorwerp gelijk blijft, maar de inhoud wordt zwaarder, vergroot ook de dichtheid. Kijk bijvoorbeeld eens naar één van die stenen daar in het beekje. Zo'n steen is ongeveer even groot als een tennisbal. Maar wat zou jij liever in je rugzak mee naar huis nemen: de steen of de tennisbal? ... Ja goed, kleine wijsneus, ik weet dat je stenen verzamelt en geen tennisballen. Maar wat als ik zei dat je nog een heel eind zou moeten stappen met die rugzak? Juist, dan kies je de tennisbal. Want die is een pak lichter. En terwijl je rugzak even groot blijft, wordt hij veel zwaarder met een steen erin dan met een tennisbal. Zijn dichtheid is dan ook groter met de steen dan met de tennisbal.

"Hebben vissen dan ook stenen?"

Nee, natuurlijk niet. Vissen kunnen een slim truukje gebruiken om hun dichtheid te veranderen. Ze hebben namelijk een zwemblaas die ze kunnen vullen met lucht die ze uit het water halen. Als dit gebeurt, worden de vissen groter. Daarnaast is lucht ook lichter dan water, dus krijgen de vissen met een gevulde zwemblaas ook een kleinere dichtheid. Zo worden ze naar het wateroppervlak geduwd zelfs zonder te moeten zwemmen. Wanneer ze weer naar beneden willen, hoeven ze maar wat lucht uit hun zwemblaas te laten.

Het makkelijke antwoord

Omdat diep in het water zo goed als geen zon komt en die vis waarschijnlijk een kleurtje wou krijgen op deze mooie zondagnamiddag. Kom, gooi die arme vis terug de vijver in, was je handen en eet iets om op krachten te komen. Hier, neem een banaan.

Welk van de twee bovenstaande antwoorden het beste is, laat ik aan jou over. Besef wel dat je drang om je kind steeds van de juiste wijsheid te voorzien ertoe zal leiden dat de kleine Einstein zich op een dag wel eens met volle blaas, als alternatief voor de minder leuke zwembandjes, in het zwembad kan begeven met alle gevolgen van dien wanneer de nood het hoogst wordt en er geen toilet in de buurt is.

_____________________________________

Nog meer waaroms? Check hier ook eens andere antwoorden.

Heb je zelf een onopgeloste vraag? Stuur me een bericht en ik schrijf er graag een artikeltje over.

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.