Goed onderwijs

Door Ck gepubliceerd op Monday 17 February 21:20

Niet voor de winst!

 Artikel over goed onderwijs

                                              

Het is niet de eerste keer dat ik deze discussie hoor. Tijdens iedere verjaardag begint de buurman erover. Ik meng me er niet in, ik luister alleen naar wat mijn vader antwoordt. Ik luister, maar eigenlijk weet ik al wat hij gaat zeggen. ‘Ik geloof dat ik ook maar in het onderwijs ga. Verdient goed, dat zie ik wel aan het orgel dat jullie aangeschaft hebben.’ ‘Beste buurman, als dat de reden is dat jij in het onderwijs wilt, dan heb ik medelijden met jouw leerlingen.’ Een poosje later spreek ik een leerkracht die al sinds jaar en dag voor groep 8 staat. ‘We moeten steeds meer,’ klaagt hij. ‘We hebben net de laatste resultaten van de leerlingen laten zien en nu moeten we weer plannen opstellen om de resultaten nog hoger te krijgen.’ In beide situaties gaat het ten diepste om de vraag: waar gaat het in het onderwijs om? Waarom geven we onderwijs? Wat willen we bereiken? Wat is er nu eigenlijk belangrijk? Deze vraag wil ik in dit artikel beantwoorden. Ik maak onderscheid tussen effectief en goed onderwijs. Vervolgens ga ik dieper op die laatste term in. Wat houdt goed onderwijs in?

 

Effectief onderwijs of goed onderwijs

Mijn vader verdient meer dan mijn buurman. Leg hun salarisstrookjes naast elkaar en het bewijs is er. Ook al was het pure jaloezie die de buurman ertoe dreef deze opmerking te maken, hij had wel gelijk. Het onderwijs betaalt beter dan zijn baan op kantoor. Maar mijn vader had ook gelijk. Want een leerkracht die puur om het geld werkt, kan nooit een goede leerkracht zijn. Het kan best zijn dat zo’n leerkracht perfect orde kan houden, of dat hij zijn administratie keurig op orde heeft. Zijn leerlingen steken misschien wel met kop en schouders boven de Cito-scores uit. Maar dan hebben we het over effectief onderwijs en niet over goed onderwijs. Dat is niet hetzelfde! Bij effectief onderwijs gaat het om de kwaliteit. Hoe is het onderwijs geregeld? Hoe worden resultaten bereikt en hoe kunnen resultaten op de meest efficiënte manier verhoogd worden? Dit effectieve onderwijs is nauw verbonden met het opbrengstgericht onderwijs waar de laatste jaren flinke discussies over gevoerd zijn. Biesta (2012) zegt dat er allerlei internationale vergelijkende studies gedaan zijn naar welke onderwijssystemen het beste werken. Veel leerkrachten ervaren de druk van de overheid om steeds meer en steeds betere resultaten te behalen. Daar komt ook de opmerking van de genoemde ervaren leerkracht vandaan. Ik begrijp best dat scholen effectief onderwijs moeten geven. Wat Gerrits en van den Hout (2011) zeggen is waar. ‘Leerkrachten willen graag dat hun leerlingen goed presteren.’ En welke leerkracht gunt zijn leerlingen later geen baan? Welke leerkracht wil niet dat zijn leerlingen net iets meer kunnen dan de vorige les? Maar alleen effectief onderwijs is niet genoeg. We moeten verder kijken dan dat. Er is meer. Onderwijs moet niet alleen effectief zijn, maar er moet een drive achter zitten. Als het om goed onderwijs gaat kijken we een laagje dieper. Niet alleen naar hoe het onderwijs geregeld is, maar ook naar waarom we leerlingen iets willen leren. Welke waarde hechten we aan het onderwijs? Wat is de achterliggende gedachte? Hoe zien we de leerling? Volgens Biesta (2012) is er bijzonder weinig aandacht voor de vraag wat goed onderwijs precies inhoudt. Dat is waar. En het is jammer! In het onderwijs gaat het namelijk niet om resultaten, om winst. Het gaat om mensen. Het gaat om kinderen die niet alleen een rapport met goede cijfers verdienen. Om kinderen die niet alleen behoefte hebben aan een leerkracht die hun prestaties meet en waardeert. Het gaat om kinderen die een leerkracht vol passie verdienen. Een docent die weet waar het in het onderwijs om gaat, een docent die dit ook tot op de bodem van zijn hart voelt. Maar wat is dan goed onderwijs?

Goed onderwijs

Bij goed onderwijs zijn mijns inziens altijd harten betrokken. Goed onderwijs komt niet enkel uit het hoofd van de leerkracht, en het gaat ook niet enkel naar het hoofd van de leerling. Goed onderwijs komt uit een hart en het landt in een hart. Ik ben ervan overtuigd dat leerlingen aanvoelen of hun juf lesgeeft met haar hart of met haar verstand. Kennis en vaardigheden die een leerkracht bijbrengt vanuit zijn hart blijven beter hangen dan ‘lessen die moeten.’ En kennis en vaardigheden bijbrengen is wat iedere leerkracht wil. Volgens Biesta (2012) is dit een belangrijke functie van goed onderwijs. Ik sluit me daar volledig bij aan. Toch denk ik dat kennis bijbrengen niet het enige is dat belangrijk is. Door onderwijs te ontvangen worden leerlingen ook gevormd als persoon. Ze worden van een kind een volwassene. Ze ontwikkelen hun eigen identiteit. Terecht noemt Biesta deze functie, subjectwording, ook belangrijk. Want wat als je heel goed kunt rekenen, maar je tegelijk heel onzeker, afhankelijk en beïnvloedbaar bent? Biesta is niet de enige die persoonlijke vorming als belangrijke functie van het onderwijs benoemt. John Henry Newman, een Rooms-Katholieke priester, maakte zich in de 19e eeuw al sterk voor ‘onderwijs voor het vormen van de geest’ (Murre e.a., 2012). Goed onderwijs vormt je tot een ontplooid individu, maar ook tot een lid van de samenleving. Elke persoon maakt deel uit van culturen en tradities. Om deel te kunnen nemen aan de samenleving hoor je bepaalde normen en waarden te kennen. Naast het overdragen van kennis en vaardigheden en de subjectwording is dit een belangrijke functie van onderwijs.

De weegschaal doorgeslagen

Ik denk dat geen enkele leerkracht zal ontkennen dat de hier beschreven aspecten deel uitmaken van (goed) onderwijs. Tegelijk zal niemand ontkennen dat onderwijs ook effectief moet zijn. Maar is de weegschaal niet doorgeslagen? Is het niet zo dat we met elkaar uit het oog verliezen wat goed onderwijs is, en dat we ons focussen op de winst die er met het onderwijs behaald moet worden? Weten we nog dat het om de kinderen gaat? De overheid heeft de laatste tijd veel aandacht voor het onderwijs. Ze stellen steeds hogere doelen en verwachten van leerkrachten dat ze hieraan voldoen. Het actieplan Leraar 2020 is hier een voorbeeld van (Rijksoverheid, 2011). Nieuwe manieren van lesgeven worden ontworpen en getoetst. Cijfers geven betekent plannen maken om de resultaten nog hoger te krijgen. Ik begrijp wel dat leerkrachten de druk hiervan ervaren. Ze worden meegezogen door deze ontwikkelingen. Mijns inziens worden ze bijna verplicht hun aandacht te verleggen van het kind naar het streven om de doelen te halen. Maar haal het kind eens weg uit het onderwijs. Wat houd je over? Niets toch? Ik denk dat het hoog tijd is om het kind terug te brengen in het onderwijs. Om ons te realiseren waar het om gaat. Nee, om wie het gaat. Om het kind te geven wat het verdient! Het wordt tijd om weer met ons hart te praten in plaats van puur met ons verstand.

Een wijs persoon zei eens tegen mij: ‘Maak onderscheid tussen wat nuttig en wat noodzakelijk is, en doe wat noodzakelijk is.’ Doe dat eens voor uzelf. Onderwijs van hart tot hart, goed onderwijs, onder welk kopje staat het bij u? Als u een rechtgeaarde leerkracht bent, ziet uw lijstje er hetzelfde uit als dat van mij. En in dat geval is het tijd om ervoor te gaan zorgen dat onderwijs weer om het kind gaat en niet om de winst.  

Ik ben ervan overtuigd dat we onderwijs tot goed onderwijs kunnen maken. Ik geloof dat we het kind weer terug kunnen brengen in het onderwijs. Maar dat kan alleen als we er met elkaar de schouders onder zetten. Vindt u het kind van zoveel waarde dat u mee doet?

 

Conclusie

Ziet u de weegschaal voor u? Aan de ene kant de schaal met daarin goed onderwijs. 50 kilogram. Aan de andere kant de schaal met effectief onderwijs. 75 kilogram. Of is het nog meer? Ik hoop dat ik met dit artikel iets meer gewicht in de schaal van goed onderwijs gelegd heb. Het is namelijk wel logisch dat er aandacht is voor effectief onderwijs, maar in Nederland is de weegschaal doorgeslagen. Er wordt puur gelet op de opbrengsten. Hoe kunnen we die verhogen? Hoe kunnen we nog meer uit het onderwijs halen? Wat moeten we doen om het onderwijs nog effectiever te maken? Natuurlijk is het een nobel streven om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Maar intussen vergeten veel mensen bewust of onbewust dat het in het onderwijs niet alleen om winst gaat. Ik hoop dat u zich tijdens het lezen van dit artikel gerealiseerd heeft om wie het werkelijk gaat. Om het kind!

Bibliografie

-      Biesta, G. (2012), Waar is het onderwijs voor? Goed onderwijs en de cultuur van het meten. Ethiek, politiek en democratie. Den Haag: Lemma uitgevers

-      Gerrits, P. & Hout, van den T. (2011), Gouden regels voor een sterke school, Amersfoort: CPS

-      Murre, P. & Muynk, de B. e.a. (2012), Vitale idealen, voorbeeldige praktijken. Grote pedagogen over opvoeding en onderwijs. Amsterdam: Buijten en Schipperheijn Motief

-      Rijksoverheid (2011), Leraar 2020 – een krachtig beroep, gedownload van http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2011/05/23/actieplan-leraar-2020.html op 31 december 2013

Reacties (1) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Goed artikel. Dit artikel verdient het om gelezen te worden.