Kruidige siertuin: Guldenroede

Door Herborist gepubliceerd op Friday 14 February 16:40
 
Guldenroede is voor mij altijd een plant geweest die in zijn uiterlijke eenvoud zijn simpele, maar degelijke werking weerspiegelt. Geen modekruid met spectaculair wonderlijke  werking, maar een vaste veilige kracht in een onzekere wereld van ziekte.
Solidago virgaurea is een vaste plant die vooral te vinden is langs droge bosranden. De plant is 
niet zeldzaam en andere niet-inheemse Solidagosoorten zoals S. canadensis en S. gigantea 
komen nu ook meer verwilderd voor. Deze 3 soorten mogen medisch gebruikt worden. Andere soorten, variëteiten en cultivars die in de tuincentra verkocht worden, zijn therapeutisch niet te gebruiken omdat er 
wetenschappelijk te weinig over bekend is. 
Natuurlijk zijn al deze planten geschikt als sierplant, ook de echte guldenroede (de wilde) is gemakkelijk te zaaien of te scheuren om in de gele border of de bostuin verwerkt te worden.  Hij groeit goed op arme zandgrond en zelfs bij berkenbomen.
  • S. virgaurea L. - Echte guldenroede 15-90cm, juli-oktober, hemikrypt open bossen, heide en graslanden
  • S. gigantea AIT., S. serotina AIT. - Late guldenroede 50-150cm, aug-oktober, hemikrypt of wortelstokgeofyt, bosranden, alluviale vlakten, ruderale plaatsen, vaak in grote groepen
  • S. canadensis L. - Canadese guldenroede 50-150cm, augustus, hemikrypt of wortelgeofyt, oevers, bosranden, ruderale plaatsen
  • Diverse Amerikaanse Solidago’s: cultivars van S. gigantea en S. canadensis, alsook hybriden  van S. canadensis met andere soorten zoals S. rugosa MILL. en S. altissima L. worden als sierplant gekweekt.
Bron: Flora van België, het Groothertogdom Luxemburg, Noord-Frankrijk en de  aangrenzende gebieden
 
What’s in a name ofte wel etymologie
Solidago zou afkomstig zijn van solidare of solidum agare: gezond of vast maken, omdat  Guldenroede als een wondhelende plant bekend stond. De soortnaam virgaurea komt van virga (roede of tak) en aurea (goud), vanwege de rechte  stengel met goudgele bloemen. In mijn fantasie slaat het ook op een goede, goude, gulden  roede omwille van de urineafdrijvende werking. De Nederlandse naam is daarmee ook 
duidelijk.
Heidens wondkruid is een oude naam die o.a. bij Petrus Nylandt is terug te vinden. Men  beweerde dat in de Middeleeuwen de Arabische Saracenen het kruid gebruikten als  wondhelend middel en deze volkeren werden natuurlijk als heidens beschouwd, vandaar  ook de latijnse naam Solidago sarracenica.
Daarmee zijn de 2 voornaamste farmacologische werkingen, een adstringerende en een 
diuretische, dan ook bekend.
 
De geschiedenis
De geschiedenis vermeldt vooral de samentrekkende werking. Bij Dodonaeus klinkt het dan  als “Voor vuyle Sweeringe des Tandt-vleesch, ende van de Keel: Neem van het afziedtsel een  half pint, honingh van Roosen anderhalf once, vermengt dit samen, ende laat hier mede  gorgelen.”Of “Voor versche ende oude Wonden en de Fistelen: Drupt het sap ofte stopt het  poedere in het quetsuren ofte loopende gaten; tot dien einde wordt dit kruydt ook in de  Wonde-drancken gebruykt.” Een ontstekingswerende werking vinden we ook terug bij Lonicerus (1564) en H. Bock (1565).
De eerste vermelding van Guldenroede als niermiddel komt van Arnold van Villanova  (1240-1311). Van dan af vinden we de diuretische werking in alle grote kruidenboeken terug. Tabernaemontanus (1530-1590) verwijst o.a. naar Matthiolus en schrijft dat “Virga aurea  ferratis foliis ... nicht allein den Griess und Sand sondern auch den Stein selbst vermahle ... es  reinige auch die Niere und die Härngange van allem groben Schleim”.
Culpeper (1653) beschouwt de Golden Rod astrologisch als een Venusplant, maar adviseert  hem ook bij blaas- en nierklachten en als wondmiddel. In de Wurttemberische Farmocopee van 1741 wordt Herba Consolidae Saraceniae als  Lithontripticum of als steenverdrijvend kruid vermeld, maar ook als Vulnerarium.
 
Een laatste overzichtje:
Rademacker (1848) gebruikt de Guldenroede bij nefritis,
Duché (1886) bij blaasontsteking (1),
Meyer (1935) bij chronische nefritis en uremie,
Bohn (1935) bij lithiasis,
Kahnt (1940) bij waterzucht en bedplassen,
Leclerc (1914) bij enteritis en als diureticum.
 
Inhoudsstoffen van de guldenroede.
Een gevarieërde groep van werkzame stoffen geeft ons een boeiend, maar soms wel  verwarrend beeld van deze plant.Zo zit er een kleine hoeveelheid etherische olie in de  Guldenroede. Genoeg om de weinig opvallende maar toch eigen geur van de plant te kunnen reuken. Belangrijker zijn de saponinen, de flavonoïden en een fenolglycoside die samen de  diuretische werking van Solidago bepalen. De verhouding van deze stoffen is nogal verschillende bij de 3 gebruikte soorten. Zo is het  gehalte aan saponinen en flavonoïden hoger in de Canadese en de Late guldenroede, terwijl  het fenolglycoside alleen voor komt in de Echte guldenroede.
Rationeel cijfermatig gezien lijken de uitheemse soorten sterker werkzaam te zijn, emotioneel  en traditioneel gezien, geven wij toch nog de voorkeur aan de échte.
In de praktijk worden de 3 vermelde soorten veel gemengd aangeboden en dat onder de  naam “Solidago virgaurea” wat toch wel erg verwarrend is. 
Wat de werking van de inhoudsstoffen betreft, kunnen we zeggen dat
  • het fenolglycoside een  bewezen anti-flogistische, analgetische, diuretische en steenwerende werking heeft.
  • De flavonoiden uit S. gigantea vertoonden eveneens een urine afdrijvende werking.
  • De saponinen van S. virgaurea hadden een oedeemremmend effect bij dierproeven.
Al deze onderzoeken bevestigen de oude ervaringen, maar daarnaast werden er ook nieuwe farmacologische effecten beschreven van saponinen en polysaccariden uit Solidago.  Opvallend en ook verwarrend is de sperma-remmende werking van een saponinenmengsel.  Verder werden er in verschillende onderzoeken ook anti-tumor activiteiten aangetoond. We  moeten hierbij toch duidelijk zeggen dat deze laatste effecten bekomen werden met  geïsoleerde en geconcentreerde preparaten en zeker niet toegeschreven mogen worden aan  een guldenroedethee of -tinctuur. Wachten op verder onderzoek is dus de boodschap.
 

Reacties (1) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Mooie plant, zowel in de natuur als voor wat betreft de geneeskrachtige werking. Inderdaad in de fytotherapie nog steeds de eerste keus bij nierklachten.