Kruidige siertuin: Echte valeriaan

Door Herborist gepubliceerd op Thursday 13 February 23:10
Valeriaan. Een echte plant voor mijn kruidige siertuin. Gemakkelijk te telen, inheems, geneeskrachtig en sierlijk. Niet de meest opvallende bloeier met zijn kleine wit tot roze bloemetjes op zijn 1,5  meter hoge steel, maar die bloei kunnen we wat uitbundiger maken door de planten in grote groepen dicht bij mekaar te planten. Valeriaan voelt zich daar goed bij.
 
In de natuur groeit hij vooral op vochtige plaatsen langs drassige Ardense beekjes, maar toch  kom je hem ook tegen op drogere boshellingen. Waarschijnlijk zijn het verschillende soorten  of variëteiten van onze Valeriana officinalis L. Volgens de botanici is vooral de Valeriana  repens Host. de vochtige groeier, terwijl Valeriana wallrothii Kreyer of kalkvaleriaan meer in lichte bossen en droge graslanden voor komt. In onze kruidentuintjes circuleert vooral een  krachtig groeiende cultivar die op vruchtbare grond wel 2m hoog kan worden. Zoals je ziet, het valt niet altijd mee om zuiver botanische soorten in onze ecotuin te krijgen, maar dat  maakt een tuin en in de tuin werken des te boeiender.
Het voordeel van die gevarieerdheid is dat de plant in de tuin niet alleen bij de vijver of in  het moeras op zijn plaats is maar ook in de bostuin en een border kan groeien. In een kruidige rose-paarse border kan hij bijvoorbeeld gecombineerd worden met de Heemst, het  Muskuskaasjeskruid en de Kattestaart. Mooi op zich en zelfs om op te eten.
 
Valerianae radix.
Of te wel de wortel en wortelstok van Valeriaan, zo beschrijft een herborist dat deel van een  plant wat medicinaal gebruikt. Door zijn sterke zweetvoetachtige geur trekt de valeriaanwortel zowiezo de aandacht van mens en dier, vooral de katten en zelfs de ratten  zijn er verzot op.
Of de rattenvanger van Hamelen met valeriaan gewerkt heeft weet ik niet. Wat ik wel weet is dat bij het scheuren mijn pas verplante valeriaantjes steeds weer uit de grond geharkt worden door mijn eigen en wat nog erger is, door andermans katten. Controle is dus de  boodschap en in die gevallen moet de grond dus wat steviger aangedrukt worden.
Vermeerderen is zeer makkelijk omdat een plant uit vele kleine plantjes bestaat met hun  eigen wortel verbonden door korte uitlopers. Het volstaat ze voorzichtig uit mekaar te  schudden en dan de verbinding als een navelstreng door te knippen. Den herborist als plantengynecoloogje!
Een deel van die wortels kun je drogen of op alcohol zetten om later te gebruiken als  rustgevend slaapmiddel. Pas bij het drogen komt de geur zo sterk op de voorgrond,  waardoor een hele kamer muffig gaat reuken. Thee trekken van deze wortel of er een bad in nemen, blijft toch een onderneming op zich, prettiger is een tablet of tinctuur te gebruiken. 
Als medicijn wordt hij veel gemengd met hop of citroenmelisse, planten die in onze kruidige  siertuin ook thuis horen. 
 
Valeriaan, verhalen en verzinsels?
De populariteit van de plant vertaalt zich ook in de vele en bijzondere namen, die hij in  verschillende landen gekregen heeft. In Frankrijk wordt hij ‘guerit tout’ en in Engeland ‘all  heal’ genoemd. De naam valeriaan zou van het latijnse ‘valere’ van waarde of van ‘valeo’  sterk zijn, komen.
Andere oude namen zijn speerkruid, naar de rechtopgaande bloeiwijze, en kattepier omdat  hij ook op regenwormen een sterke aantrekkingskracht uitoefent. Dat is zeker geen verzinsel,  want er kruipen dikwijls veel wormen rond de wortel en in de biologisch-dynamische  landbouw wordt zelfs een valeriaanaftreksel gemaakt om in de composthoop te verwerken.
Vele verhalen zijn verbonden met valeriaan. Zo zouden de vrouwen uit Barcelona  valeriaanpoeder in hun kousen gedragen hebben als, hou je vast, voorbehoedmiddel tegen  zwangerschap. Zouden we daar de zweetlucht van onze valeriaan aan over gehouden  hebben?
In de Middeleeuwen werden de wortels tussen de kleding gelegd, om ze lekker te laten  ruiken.
Smaken en geuren kunnen van cultuur tot cultuur dus toch wel erg verschillen. Wat wel te begrijpen is, dat zware geuren zoals van de valeriaan als fixatief in parfum gebruikt werden. Hoe dan ook de geur en de wortel van deze plant zorgen ervoor dat valeriaan een extra  attractie wordt voor onze tuin. Misschien moeten we er hier even bij stil staan, dat elke  bovengrondse tuin ook zijn ondergrondse tegenhanger heeft, die wirwar van wortels  onzichtbaar aanwezig in elke tuin moet niet alleen de plant rechtop houden en van voedsel  voorzien, maar zorgt ook voor verluchting van de grond. Esthetisch gezien kunnen wortels 
toch aantrekkelijk zijn met hun grillige, inspirerende vormen en verrassende kleuren en  zoals bij de Valeriaan of de Kalmoes opvallen door hun sterke geuren. Door hun vorm zijn  wortels soms echte kunstwerkjes, geschikt om in huis of tuin als versiering gebruikt te  worden of om er amuletten van te maken. Aan wortels werden en worden dan ook magische  eigenschappen toegeschreven. Valeriaan en Bijvoet beschermden tegen betovering en  werden dan ook gebruikt tegen ziekten van betovering zoals hysterie en epilepsie.
 
Veel van deze oude medische toepassingen moeten we kritisch bekijken zonder ze volledig  af te keuren, bewezen is nu wel dat Valeriaan een goed kalmerend slaapmiddel kan zijn,  waar stoffen zoals valeriaanzuur en valepotriaten gedeeltelijk verantwoordelijk voor zijn.
Oude en nieuwe kennis leidt tot waardering, waardoor we in de tuin niet alleen genieten van  de uiterlijke maar ook van de innerlijke schoonheid van een plant zoals Valeriaan. Juist in onze tijd van hopeloze overspanning kan deze Valderiaan, zoals hij vroeger genoemd  werd, de depressieve mens een vleugje vrolijkheid brengen.
 

Reacties (1) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Schitterend artikel!