Utopia (SBS6): woongroep, democratie, kapitalisme, communisme, of utopisme ?

Door De-realist gepubliceerd op Monday 03 February 15:29

Voor economen is het project “Utopia”  (SBS6) van John de Mol voer voor discussie, en een mooie testcase naar welke systeem van economische orde de mens in beginsel neigt.
Opzet van het project: 14 mensen verlaten huis en haard, en vestigen zich op een verlaten bouwterrein, met op het eerste gezicht ‘helemaal niks’. Zij moeten zelf een bestaansrecht opbouwen, zelf in voedsel voorzien, en zelf een maatschappij ontwikkelen. Het geheel wordt gadegeslagen door enkele tientallen camera’s, en vormt daarmee de input voor een dagelijks tv-programma, maar ook een total media project.

Een behoorlijk aantal kandidaten komt, en dat viel te verwachten, uit een enigszins beschadigde situatie. Logisch ook, want zit je heel gelukkig in de maatschappij buiten Utopia, dan verlaat je niet zomaar huis en haard om een jaar lang op een houtje te bijten. Zo hebben nieuwe bewoners net een faillissement of scheiding achter de rug, of zitten nog in hun studietijd. Eén bewoner leefde zelfs op straat. Je moet er wel redelijk gemakkelijk een jaar tussenuit kunnen.

Toch is de uitspraak dat er met niks begonnen wordt niet helemaal juist. Zo kregen de bewoners de beschikking over:

  • een behoorlijke lap grond,
  • een op het oog lekvrij onderkomen,
  • stromend water, elektriciteit (al moest het laatste stukje wel even aangelegd worden)
  • twee koeien, met op het oog een voorraad kuilgras
  • 20 kippen, met een voorraad kippenvoer
  • Voor een ieder een grote kist met spullen naar wens, van gereedschap tot eerste levensbehoeften
  • Zoveel kleding als men maar aan kon hebben
  • Een somma geld, groot € 10.000, om de eerste start te maken
  • En door het voortdurende camera toezicht een behoorlijk werkend juridisch systeem ten aanzien van persoonlijke mishandeling


Daarnaast moet men zich dan economisch ontwikkelen, ook weer met op het oog helemaal niks, maar ook daarin worden ernstige denkfouten gemaakt.

  • Men begint als arme enclave met een veel rijker buurland (Nederland) eromheen, waarmee lucratief handel gedreven kan worden, (de loods staat in Laren of all places)
  • Door de aanwezigheid van camera’s zien “publiciteitsbeluste” buurlanders hun kans schoon, en kopen voor belachelijke prijzen producten (primitief houtgesneden hartje €10) en diensten (een uurtje hondenoppas voor €25),

En als klap op de vuurpijl zijn allerlei kosten waar een normaal gezin voor zou komen te staan, nu even weggelaten:

  • De belastingdienst schijnt vooralsnog een oogje toe te knijpen qua btw over hun productie
  • En idem voor wat betreft het werkgeversdeel loonbelasting (de inkomensbelasting laten wij maar buiten beschouwing, zo zwaar zijn de verdiensten nog niet),
  • Geen ziektekosten, ook niet als de dokter even langskomt,
  • Geen kinderen, zieken of bejaarden waar voor gezorgd moet worden
  • Geen onroerend goed belasting
  • Geen waterschapsbelasting, geen verzekeringen, geen pensioenpremie

In dit licht bezien lijken alle inkomsten die men weet te genereren op een bijbaantje van een puber: men heeft geen vaste verplichtingen, dus alles wat er binnenkomt kan aan luxe en extraatjes besteed worden. Tot op het moment dat het startbedrag van € 10.000 door een te vrijpostige levensstijl is verdampt natuurlijk…

Economische orde
Voor economen is het interessant het om te kijken hoe deze samenleving-op-microniveau zich gaat ontwikkelen, op economisch, politiek en sociaal vlak. Hoe gaan de Utopianen in hun levensonderhoud voorzien, hoe gaan zij zorgen dat iedereen hier zijn steentje aan bijdraagt, en hoe gaan zij deze vergaarde inkomsten verdelen ? Economisch heeft dat met het allocatie- en met het verdelingsvraagstuk te maken.

Opvallend genoeg zien we in tal van vergelijkbare situaties, waarin een groep bij elkaar gezet wordt, steeds dezelfde structuren terug keren. Of het nou gaat om reality-programma’s,  of het werkelijke leven zoals in groeps-vakantiereizen of het verenigingsleven: steeds lijkt de besluitvorming op een soort democratie, maar ontstaat er ook een bepaalde hiërarchie. Het lijkt alsof iedereen meebeslist, maar in werkelijkheid wordt er tegen bepaalde mensen meer opgekeken dan anderen, ontwikkelen zich ‘leiders’ en ‘volgers’, hoewel de leiders ook weer tegengewerkt worden.

Werken naar vermogen
Op sommige vlakken is de besluitvorming technocratisch. Het lijkt logisch, mensen die verstand van iets hebben op dat gebied meer verantwoordelijkheid en zeggenschap te geven. In Utopia gebeurt dat in wat sterkere mate dan in andere real life soaps, met name omdat er meer uiteenlopende taken zijn te verrichten. Zo was bouwvakker Paul druk bezig met de bouw van een wc, bedden en keuken. Een veterinair assistent bemoeide zich met de koeien, en een derde pakte het koken op.

Nadat de groep en de groepsverhoudingen zich een paar weken hebben kunnen ‘zetten’, ontstaan nu toch de hevigere meningsverschillen. Tot nu toe was het, in lijn met hierboven beschreven gemeenschappen, een communistische opvatting. Eenieder werkt naar vermogen, en consumeert naar behoefte. Omdat de een nou eenmaal meer kan dan de ander, werkte niet iedereen even veel was de indruk van de meesten. Meestal begint de roddel en achterklap daarmee, prachtig te zien in het programma. Altijd, in iedere groep, is er namelijk over twee zaken onenigheid: de inzet van mensen, en de inbreng en verdeling van geld. Het is dan ook zwerver Rienks idee om al het geld maar te verbranden, want ‘daar ontstaat alle rottigheid door’.

De loods in Laren waar het zich alllemaal afspeelt.

Consumeren naar behoefte
De consumptie zat op een nog gelijker niveau: niet ‘iedereen consumeert naar behoefte’, maar iedereen consumeerde precies hetzelfde. Ongeacht de inbreng, maar ook ongeacht de persoonlijke voorkeuren, at iedereen met de pot mee. Dat leverde al veel fricties op: de een wilde meer eten dan de ander. Ergens ook logisch, als je anderhalf keer zo groot en zwaar bent dan een ander verbrand je meer.

Wat betreft deze principes komen nu de eerste barstjes in het glazuur. Naast de ‘normale’ discussies over de verschillen in inbreng van de verschillende bewoners, lijkt er nu ook een voorstel in de maak om mensen een eigen zakgeld te geven, dat meer naar eigen inzicht kan worden aangewend in plaats van consumptie volgens het groepspatroon. Deze beide discussies zullen elkaar versterken, immers: met een eigen zakgeld, en een eigen bestedingsvoorkeur (drank, rookwaar) zal ook de logica voor sommigen eraan verbonden worden, dat een extra inspanning ook extra zakgeld betekent. Het is op deze manier, dat het kapitalistische systeem door de eeuwen heen is ontwikkeld. En dat wij ook overal in de Westerse, maar ook in de niet-Westerse wereld terugzien. En waarvan het eigenlijk vreemd is, dat wij dit in eerder beschreven groepsverbanden maar zo weinig terugzien. Waarom stapt men in Expeditie Robinson nooit een onbewoond eiland op, met de woorden ‘zo, ik ben visser, als jullie ook vis willen mag je die van mij kopen’ ?

Het zal interessant zijn te volgen of, en in welke mate, de roep om meer kapitalisme het zal winnen in deze aanvankelijk zo idealistische groep. De zo dromerige roep om duurzaamheid heeft men ook al laten varen daar waar het comfort net even wat belangrijker was. En echt zuinig leeft men ook niet, met een weekbudget van 400 euro voor boodschappen, dat is €4.08 per persoon per dag, waarbij melk en eieren in overvloed aanwezig zijn. Dat is nou niet echt zuinig, er zijn gezinnen die het met minder moeten doen. Veel minder…

Het is dus nog even wachten totdat het budget op is, en dan zullen ook de rest van de principes overboord gegooid worden. Zoals Bertolt Brecht al zei in die Dreigrosschenoper : Erst kommt das Fressen, dan die Moral.

 

 

 

Reacties (6) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Goed en duidelijk artikel met een Realistische kijk op de werkelijkheid.
Wat iedereen eens zou moeten gaan beseffen is...dat overheden schulden maken om projecten te financieren waar wij helemaal geen zeggenschap over hebben...zoals oorlog voeren...dure straaljagers aanschaffen...zgn ontwikkelingshulp aan landen die zij expres arm houden....geheime projecten waar wij geen weet van mogen hebben...en dan hebben we het nog geeneens over het ziek maken en houden van de mensheid dmv de farmaceutische industrie ed...
Het is ook zo dat de overheid van ONZE belastingcenten alle Nuts-voorzieningen betaalt en en ons er doodleuk nogmaals voor laat betalen als zijnde...'vaste lasten'.....
Het wordt nog leuker als je gaat kijken naar hypotheken....
Het geld voor een hypotheek wordt fictief gecreëerd....dus bestaat eigenlijk niet....gewoon een getal ingetoets op een scherm...wij betalen netjes echt geld...PLUS rente over geld dat nooit bestaan heeft....et voíla...zij toveren echt geld uit de hardwerkende burger...
Zie hier de precieze uitleg....
- http://www.trosradar.nl/sites/radarextra/uitzending/
En wij....hebben het met z'n allen niet door....We denken nog steeds dat wij belasting betalen voor onze medemens....
Wij....de burger zijn puur en alleen aan het werk voor deze overheden om hun schulden....en pleziertjes....die zij gecreëerd hebben...evenals hun als maar luxere en extravaganter levensstijl die zij daarbij aanmeten.... af te lossen...en daarmee mogen wij het liefst helemaal niets meer overhouden.....of liefst erger....in de schulden geraken...
Van Nederland naar Vernederland....
Van Democratie naar DemoNcratie....
Dat kan natuurlijk nooit ! Met een OBI heb je meteen een lege van enkele duizenden UWV'ers, welzijnswerkers, controleurs e.d op straat staan. Wat moeten die aalemaal dan gaan doen ?
Die ontvangen ook allemaal een OBI en wat mensen ernaast willen gaan doen is vrij in te vullen...zie dat als extra zakcentjes wat ze daarmee verdienen...Salarissen zullen dus veranderen, omgevingen zullen mooier worden, mensen kunnen hun eigen kinderen weer opvoeden,zgn welvaartsziekten zullen verdwijnen, zoals burn-out, stress,depressiviteit, enz...de wereld zal in positieve zin veranderen...
- http://basisinkomen.nl/
Ik zou zeggen; Laat iedereen een OBI ontvangen en de wereld ziet er geheel anders uit...
Schitterende analyse!
Ik ben benieuwd hoe het zich verder ontwikkeld daar... Je ziet idd bekende systemen en structuren verschijnen; in feite hebben ze alles daar en is er nu al strijd.. Interessant om te zien wat er gebeurt als er niets meer is... Nog meer egocentrisme wellicht?