Utilisme: een discussie

Door Mbk282 gepubliceerd op Sunday 05 January 21:27

Het volgende scenario vaak voorgelegd als objectie tegen het utilisme: twee mensen liggen te verdrinken in het water, één ervan is de pastoor en de ander is je vrouw. Je hebt maar beperkt tijd en dus een duivels dilemma: wie oh wie te redden? De hedonistische calculus zal toch zeker duidelijk maken dat de pastoor veel meer geluk voor het grootste aantal kan veroorzaken dan jouw vrouw. Hieruit zou je moeten concluderen dat je de pastoor moet redden en je eigen vrouw moet laten verdrinken. Deze conclusie wordt het utilisme echter niet in dank afgenomen, omdat er over het algemeen een consensus bestaat dat het beter is om je eigen vrouw te redden.

                Dit is echter een louter speculatieve objectie. De hedonistische calculus bestaat namelijk helemaal niet, en dus kan er ook geen uitsluitsel worden gegeven over de uitkomst ervan in deze situatie. Wellicht is de pijn die de man ervaart bij het laten verdrinken van zijn eigen vrouw, gecombineerd met de pijn van het besef van de vrouw dat haar man haar niet komt redden, wel groter dan al het geluk dat de pastoor bij andere mensen kan veroorzaken. Zolang de hedonistische calculus niet bestaat kan niet worden uitgesloten dat zij in elke situatie de uitkomst oplevert die overeen stemt met de algemene consensus over het goede handelen.

               Hiernaast wordt door verschillende indirecte utilisten ook nog een liberalistische oplossing aangedragen: een vuistregel die mensen vraagt om hun naasten voor te trekken. Er wordt betoogd dat als iedereen zoveel mogelijk zijn eigen naasten probeert te bevoordelen, dat dit uiteindelijk een zo goed mogelijk resultaat heeft voor de samenleving als geheel.

               Een tweede objectie tegen het utilisme is dat, omdat er alleen naar pijn en genot wordt gekeken, er geen reden is om niet je hele leven lang voorgelogen te willen worden. Een leven zoals in ‘de Matrix’, waarin je denkt dat je een goed leven hebt, terwijl je eigenlijk al jaren bewusteloos in een couveuse ligt, heeft geen enkele meerwaarde boven een daadwerkelijk goed leven.

               Als reactie op dit bezwaar stelde Richard Hare een preferentie-utilisme voor dat zich niet richtte op de maximalisatie van genot maar in plaats daarvan op de daadwerkelijke realisatie van de preferenties van zoveel mogelijk mensen. Hierbij wegen sommige preferenties zwaarder dan anderen (wereldvrede weegt zwaarder dan nieuwe schoenen). Hierbij wordt dus niet langer gekeken naar het gevoel van het individu, maar naar overeenkomst tussen de preferenties van het individu en de werkelijke staat van de wereld.

Reacties (2) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Het verleden is nog een hele belangrijke factor die het utilisme niet in weet te sluiten inderdaad. Ik ben sowieso geen fan van het utilisme om heel veel redenen, waarvan ik er een aantal nog in artikelen ga verwerken. Heb jij een favoriete normatieve ethiek?
Boeiende vraagstelling. Typisch geval à la 'Sophie's choice'. Buiten het (fictieve) genot wat de meerderheid van de samenleving/parochie zou kunnen vergaren uit het overleven van de pastoor, moet je het verleden niet uitsluiten: misschien is die pastoor wel een kindermisbruiker. Zijn handelingen in het verleden zouden dan meer pijn hebben veroorzaakt dan welk genot in de toekomst door de parochie nog zou kunnen worden gegenereerd. Altijd kiezen voor de directe naaste, zou ik zeggen; in dit geval de vrouw dus.