De Galilleïsche manen van Jupiter

Door Kathy_Strike gepubliceerd op Sunday 03 November 22:10

De grotere manen van Jupiter

Naast de vier binnenmanen, heeft Jupiter ook vier Galileïsche manen. Europa, Io, Ganymedes en Callisto. Net zoals de binnenmanen, draaien de Galileïsche manen met Jupiter mee. 
Deze manen, zijn ook veel groter dan de binnenmanen, en zijn rond. Er is ook meer activiteit aanwezig op de Galileïsche manen. De eerste maan die we tegenkomen, is Europa.


Europa

Europa ligt 670 900 km van Jupiter vandaan. Het is een bal van gesteente, bedekt met ijs en met een diameter van 3 122 km lang. Ze is iets kleiner dan onze maan. 
Deze maan wordt al 4 eeuwen bestudeert. Ze was het eerste ontdekt door Galilei Galileo in Padua, samen met 3 andere manen. Maar het bijzondere is pas ontdekt in 1996. Toen begon het onderzoek met de Galileosonde, genoemd naar Galilei Galileo. Deze sonde onderzocht de planeet van dichtbij, wat ons wat meer kennis laat maken met deze maan.

Europa mag dan wel iets kleiner dan de maan zijn, maar ze is wel veel helderder dan onze maan, door haar ijsoppervlak. Het oppervlak is geologisch jong en bestaat uit gladde ijsvlakken, verstoord terrein en rechte structuren. Dat laatste kan zo'n duizenden kilometers lang zijn. Het gespikkelde uiterlijk van de verstoorde terreinen zijn ontstaan door gebroken ijs, dat naar andere plekken was gedreven. De donkere ronde of langwerpige vlekken, heten lenticula's. Ze ontstaan als grote bellen warm en stroperig ijs opstijgen en het ijs aan het oppervlak tijdelijk smelt. Hoe de donkere lijnen ontstaan zijn, weten we nog niet. Het kan zijn dat er verwarmd water en ijs bij betrokken zijn. De ijskorst ondergaat de getijde werking, waardoor het vloeibaar water door het scheurende ijs loop. Door de lage temperatuur bevriest het water heel snel, wat de donkere lijnen kan veroorzaken. 
Onder deze kilometers dikke ijslaag, bevind zich mogelijk water. Die laag, zou zo'n 80 tot 170 km diep zijn. Europa zou meer water kunnen bevatten dan alle oceanen op water. Maar dat is niet het enige wat zo interessant is, waar water is, kan ook leven zijn… Onder deze laag water, ligt een gesteente mantel met een metaalachtige kern. 

Op de foto's zie je Europa met naamaanduidingen bij haar kraters. Je ziet ook duidelijk de lange, donkere lijnen en het gespikkelde oppervlak. Op de eerste foto zie je links onderaan op de de maan, het verstoorde terrein.

Op deze foto zie je Europa vanuit Jupiter. Ze wordt fel verlicht door de Zon.


Io

De tweede Galileïsche maan is genoemd naar een van Zeus' minnaressen. De structuren op Io zijn vooral vernoemd naar mensen en plaatsen uit Io's mythe. Maar ook naar vuur-, vulkaan-, en dondergodhelden. Op maar 1979 ontdekte de Voyager 1 vulkanische activiteit op deze maan. 
Io ligt 421 600 km van Jupiter vandaan en heeft een omlooptijd van 1, 77 aardse dagen. Haar diameter is 3 643 km lang en ze is iets groter en dichter dan onze maan.

De twee Voyagers, hebben tijdens de Galileo missie ontdekt dat Io heel kleurrijk is, en dat er vulkanische activiteiten aanwezig zijn. Er zijn putten, kraters en uitlaten, lavastromen en hoog opstijgende pluimen. 
De korts van Io, bestaat uit een dunne silicaatkort. Deze rust op een laan van vloeibare silicaten. Onder de vloeibare laag, zit een relatief grote ijzerrijke kern. 

Hoe komt het dat er een vloeibare laag zit tussen de kern en het oppervlak? Terwijl Io rond Jupiter cirkelt, werkt de getijdenkracht van Jupiter en de zwakkere zwaartekracht van Europa uit op Io. Dit zorgt voor vervormingen in het oppervlak, omdat Io als het ware lichtjes wordt uitgerukt. Er ontstaat hierdoor wrijving en warmte, wat Io onder het oppervlak vloeibaar houd. 

Op Io liggen meer dan 80 vulkanen en 300 kleinere uitlaten. De temperaturen van vulkanische centra kunnen oplopen tot zo'n 1 230°C. Dit zijn op de zon na, de warmste oppervlakte temperaturen in ons zonnestelsel. Temperaturen op andere plekken op Io, zitten 153°C onder nul. 

De pluimen die je op Io aantreft, zijn snel bewegende en heel lang levende fonteinen van koud gas en ijskorrels. Je kunt ze vergelijken met geisers van hier. 
De pluimen ontstaan door spuerverhitte zwaveldioxide die uit de korst barsten. Hierdoor wordt er materie van het oppervlak de ruimte in gelanceerd. Dit ziet eruit als een pluim. De materie uit de pluim daalt langzaam neer als sneeuw. Een deel van materie van de pluimen, zorgen voor de ringvorm structuren langs de baan van Io. 

Tohil Mons is een berg op Io, maar is niet vulkanisch. Ze is 300 km breed en 5 400 m hoog. Culann Patera is een kleurrijke lavastreek, een onregelmatige krater met een groene bodem. De afkomst van de kleuren is onduidelijk. 
Op de foto's zie je de kleurrijke oppervlakte van Io en Tohil Mons (in het midden van de tweede foto).


Ganymedes

De volgende maan die we tegenkomen, heet Ganymedes. Deze naam is afkomstig van "de schone jongeman" uit een Griekse mythe. Ganymedes ligt 1, 07 miljoen km weg van Jupiter. Hij doet er 7, 15 aardse dagen over, om helemaal rond Jupiter te cirkelen. Zijn diameter is 5 262 km lang en is hiermee de grootste maan van het zonnestelsel. Hij is zelfs groter dan Mercurius. 

Ganymedes bestaat voor 60% uit gesteente en voor 40% uit ijs. Hij heeft een ijzerrijke kern met een mantel van gesteente en een buitenmantel van ijs. Hierboven bevind zich een ijzige korst, dat een licht-donkerige structuur geeft.  

Het donkere terrein zijn inslag kraters. Dit is een teken, dat deze maan al vrij oud is. De groeven in dit terrein kunnen zo'n 7 km breed zijn. Dit komt door ondergronds ijs, dat in pas gevormde kraters is gestroomd. Op sommige plaatsen zijn er ook boogtroggen te zien. Dit komt doordat het meegesleurde ijs de oppervlakte materie omhoogduwde.
De ronde, lichtere gebieden hete palimpsesten. Het zijn gladde, opgevulde resten van kraters. Hierin zit waterij met stukken kooldioxide-ijs. Deze plekken zijn gladder dan op andere plaatsen van de maan. In deze gebieden zijn ook richels aanwezig. Dit is het gevolg van de tektonische uitrekking van het oppervlak. 

Urul Sulcus is een geribbelde structuur in een van de licht getinte gebieden. De richels ijs, zijn een gevolg van de tektonische werking op de maan. De richel is genoemd naar een Babylonische stad. 
Sippar Sulcus, is een inzinking en lijkt op een ingestorte vulkaankrater met gesmolten lava erin. 

Op de eerste foto zie je de lichte gebieden duidelijk liggen, met de opgevulde kraters. Op de tweede foto zie je meer van het donkere terrein. 


Callisto

De laatste Galileïsche maan die we tegenkomen, is Callisto. Ze is vernoemd naar een koningsdochter uit de Griekse mythologie. 
Callisto ligt 1, 88 miljoen km van Jupiter vandaan en heeft een omlooptijd van 16, 69 aardse dagen. Haar diameter is 4 821 km lang en buiten Ganymedes de grootste maan in ons zonnestelsel. 

Callisto is helderder dan onze maan door haar ijsrijke oppervlakte, maar wel de minst heldere van de vier Galileïsche manen. 
Sinds het ontstaan van Callisto, is er weinig veranderd. Het oorspronkelijke mengsel van ijs en gesteente is slechts gedeeltelijk gedifferentieerd. Hierdoor zit er ook meer steen in de kern en in de korst veel meer ijs. 

Het oppervlak is vooral veranderd door kraters. Deze zijn ontstaan door inslagen. Andere veranderingen op het oppervlak, komen door ijs. Het ijs in het oppervlak veroorzaakt erosie, waarschijnlijk door het krimpen en uitzetten als het ijs smelt of weer verhard. Op sommige plaatsen, slijt dit kraterranden af en storten de kraters ineen. 
Kraters op Callisto worden vaak genoemd naar helden en heldinnen uit de noordse mythologieën. Ringvormige structuren, zoals Valhalla, zijn vernoemd naar verblijfplaatsen van goden en helden. Valhalla is 2 600 km groot en ontstaan door een meteoriet. De meteoriet scheurde de broze korst, waardoor ondergronds ijs uitbrak. Dit geeft hiermee ook de lichtere structuren, in Valhalla.

Op de eerste foto zie je Valhalla in het midden van Callisto liggen. De tweede foto is een andere kant van Callisto, fel belicht door de zon.


Een grote familie

Jupiter heeft toch een interessante familie, niet? En ook heel erg mooi. Hoe zou het er van dichtbij uitzien? Ik zou het eerste naar Io gaan, vanwege haar mooie kleuren. Maar op Europa, zou dan weer water zijn. Zou er echt leven aanwezig zijn onder die korst? Ook al is het maar een minuscuul leventje zoals een plankton. Leven is leven. 
Wat roept het toch veel vragen op, dat grote heelal. Een van de dingen waar de mens alle wonderen nog van moet ontdekken. En ik denk dat het heelal ons nog gaat verwonderen.

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.