Omgaan met diversiteit in het onderwijs: concrete tips voor leerkrachten

Door Ellee gepubliceerd op Tuesday 01 October 17:37

 

 

Diversiteit is overal, zeker in het onderwijs. Hoe ga je hier het best mee om als leerkracht?

 

 

Wat is diversiteit?
Wanneer we het over diversiteit hebben, denken de meesten aan etnische verschillen die samenkomen in onze samenleving. Diversiteit is echter een veel ruimer begrip dan dat, en behelst een resem aan componenten die iemand net iets anders maken dan de doorsnee mens - al is dat ook variabel, in iedere cultuur betekent doorsnee wat anders. Cultuur gaat eveneens verder dan landen - ieder bedrijf, school, familie en dergelijke hebben een eigen cultuur. In dat opzicht is dus iedereen divers, en is diversiteit de facto een begrip van niets.
Wanneer we over diversiteit spreken, hebben we het over zaken zoals seksuele voorkeur, religie, huidskleur, cultuur, taal, lichamelijke en verstandelijke mogelijkheden en genderidentiteit. 
Hoewel we allen weten dat mensen verschillen van elkaar, hebben we de neiging om vanuit het perspectief van de norm te kijken, en al wie daar niet aan voldoet, als abnormaal te beschouwen. Zo ontstaat er steeds een wij-zij-gevoel, waarbij zij een groep is die je niet kent, of niet wilt kennen. Uit pure onwetendheid discrimineren we – kwetsen we.
De laatste jaren wordt er meer en meer aandacht besteed aan diversiteit. Vooral in de media wordt diversiteit fel gepromoot. In elk programma bevindt zich wel iemand met een andere huidskleur, of iemand met een homoseksuele voorkeur. Ook in boeken wordt dit uitgespeeld - kijk maar naar kinderboeken van de laatste jaren, en merk de gekleurde kindjes, de kindjes met brillen, de kindjes met twee papa's, en dergelijke op. Dit is uiteraard een goede evolutie. Het leert de bevolking om te gaan met diversiteit – een noodzakelijk iets in deze samenleving waarin diversiteit alleen maar toeneemt.
Al is er nog een lange weg af te leggen. Hoe vaak lees je in de krant over zaken als gaybashing, racisme, intolerantie?
Diversiteit dringt door tot in het alledaagse leven. We nemen verschillen en gelijkenissen tussen individuen en groepen waar, en geven deze automatisch een betekenis. Deze betekenis komt veelal voort uit een gevoel - uit de manier waarop we geleerd hebben wat diversiteit ons moet doen voelen. Omgaan met diversiteit is een sociale competentie die we aangeleerd moeten krijgen, en dit liefst zo jong mogelijk om de ongunstige effecten van sociale categorisatie te temperen. Omgaan met diversiteit is een competentie, die dus niet aangeboren is, maar wordt aangeleerd gedurende het leven - en dit begint al erg jong. Veel wordt aangeleerd binnen het gezin. De houding die de ouders aannemen ten opzichte van diversiteit, wordt overgenomen door het jonge kind. Wat er thuis gezegd wordt over diversiteit, zal het kind ook herhalen - vandaar dat kinderen wel eens uitspraken doen waarvan de wreedheid ons verbaasd. Krijgt het kind van thuis uit mee dat diversiteit een boeiend iets is, dan zal het kind er ook open voor staan. 


 

Diversiteit in het onderwijs
Zowel leraren, onderwijskundigen als beleidsmakers benaderen diversiteit nog te vaak als een apart eilandje in de lessen, het schoolleven, de schoolomgeving en de omringende samenleving. Het is in deze optiek niet meer dan een toe te voegen inhoud aan het schoolprogramma, een afzonderlijk aan te leren stel houdingen, een projectweek of een extra bundel lesmaterialen. Op die manier hoeft er niets veranderd te worden aan de basishouding van leraren en schooldirecties. De mainstream van de school blijft buiten schot en is als vanzelfsprekend neutraal, monocultureel, eentalig, homogeen, heteroseksueel, niet-gehandicapt en dergelijke.
We plaatsen omgaan met diversiteit beter in de kern van het onderwijsleerproces en het schoolleven. Diversiteit is niet langer het onderwerp maar het uitgangspunt van onderwijs. Meer nog, naast een grondhouding is het ook een kwaliteitskenmerk van onderwijs in al zijn facetten: inhoudelijk, pedagogisch-didactisch, relationeel en organisatorisch.

 

 

 

Concrete voorbeelden om diversiteit bespreekbaar te maken in de klas

  • Bij het lezen van een verhaal, kiezen voor een verhaal waarin personages opduiken die ‘divers’ zijn. Dit kan om erg kleine facetten gaan: een geadopteerd kind, een kind met een bril, een mollig kind – maar ook om de meer opvallende kenmerken: een kind met een donkere huidskleur, een kind met het syndroom van Down, een kind met een genderidentiteitsstoornis. Het is eveneens van belang dat dit besproken kan worden. Kinderen mogen gerust vragen stellen, en het gepast beantwoorden ervan zal hen meer inzicht doen krijgen in diversiteit.
  • Cultuurdagen organiseren. Het is boeiend voor kinderen om andere culturen te leren kennen, en dit op allerhande vlakken; eten, rituelen, taal, muziek en dergelijke. Kinderen die in de klas zitten die tot een “andere” cultuur behoren, kunnen zelf wat vertellen of materialen meebrengen. Het draagt bij tot respect voor elkaars cultuur.
  • Nodig vzw School Zonder Racisme uit. Zij hebben als doel leerlingen tot wereldburgers te maken. Ze komen langs in je school en geven vormingen.
  • Er bestaan heel wat spelletjes met diversiteit als thema.


 

Zijn we goed bezig?
Steunpunt Diversiteit en Leren, die zich specifiek bezighouden met diversiteit in het onderwijs, hebben onderzocht of er in de klas ook daadwerkelijk rond diversiteit wordt gewerkt. Tiental jaren geleden was de theorie er wel, maar in de praktijk gebeurde er helaas weinig. Dit is stilaan aan het veranderen. Er worden meer en meer activiteiten rond diversiteit georganiseerd in de scholen: in het lager onderwijs draait dit vooral rond het creatieve aspect, vanaf twaalf jaar ligt de klemtoon op het verbale.
Leerboeken blijken wel nog een lange weg af te moeten leggen. Zo worden er in leerboeken uitsluitend of grotendeels Westerse namen gebruikt: de kindjes waarrond de oefeningen draaien, heten doorgaans Jan of Katrien, en slechts enkele keren zat er een Mehdi tussen. Ook de gezinssamenstellingen in die oefeningen zijn erg stereotiep: mama, papa, zoon en dochter. Voor kinderen zijn deze cliché’s erg confronterend; het geeft hen het gevoel van “de norm” af te wijken. 

            

 

© Ellee

Reacties (1) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Goed dat hier vooruitgang in zit!