Het Cruquius gemaal; verslag van een museumbezoek

Door Appelpit gepubliceerd op Wednesday 25 September 12:05

In Noordholland, in de Haarlemmermeerpolder, ligt een dorpje met de geheimzinnige naam Cruquius.  Het dorp is zo genoemd naar het markante, oude stoomgemaal dat aan de Ringvaart staat en dat gemaal kreeg z’n naam weer van Nicolaus Samuelis Cruquius. Een waterbouwkundige die betrokken was bij het droogleggen van de Haarlemmermeer.

Het stoomgemaal is een wonderlijk gebouw, dat een kruising lijkt van een fabriek en een kasteel, met één dikke toren met kantelen. Rondom de toren steken uit de open boogramen acht enorme, ijzeren gevaarten die veel weg hebben van hijskranen.  Behalve de grote, oude machine, is er in het gebouw een museum.

fbb8660f22161b905f97070605a879bf_medium.

Verslag van een museumbezoek.

"Gemaal De Cruquius uit 1849 is een van de drie gemalen waarmee de Haarlemmermeer tussen 1849 en 1852 is drooggepompt. Bovendien is het de grootste stoommachine ter wereld. Het gemaal is daarna nooit gemoderniseerd en in 1933 buiten werking gesteld."  Dit meldt Wikipedia over de plek waar we zijn. Nieuwsgierig gaan we naar binnen.

We beginnen in een kleine filmzaal, waar met een animatiefilm de geschiedenis van de Nederlandse waterwerken wordt uitgelegd. Leuk en duidelijk in beeld gebracht, maar de polygoon-stem van de voice-over is wel erg gedateerd.

Van beneden naar boven gaan we de drie verdiepingen over. In grote vitrines staan verschillende modellen van stoommachines die je met een knop in werking kunt zetten. Er komt geen stoom aan te pas natuurlijk, maar je ziet hoe de stangen met zuigers in beweging komen en kunt je een voorstelling maken van hoe daarmee het water werd opgepompt.

Verderop staan schaalmodellen van molens. De wipmolen, waarvan het hele bovengedeelte gedraaid kan worden om de wieken zoveel mogelijk wind te laten vangen; de bovenkruier, met een kleiner draaibaar deel en de tjasker, die meer op een schuinliggende schroef lijkt dan op een molen. Allemaal zijn ze bedoeld om overtollig water weg te werken.

15a7d2b0db4a20a32a79bc5c8b0979ea.jpg                                    cec2033106119b6cc9fa1dee7d593711_medium.                                                     d812cbcce1925700ec6aa83277e4b9ff_medium.

Ik hou van maquettes en kan m'n hart ophalen bij de modellen van verschillende soorten stoomgemalen, bij de molens en bij een aanschouwelijk model van Nederland met z’n polders. Vanaf een balustrade kijken we neer op een steeds onderlopend en weer drooggelegd Nederlandje. Hier kun je precies zien hoe ver we hier in Cruquius onder de zeespiegel zitten en wanneer verschillende gebieden werden ingepolderd. 

6f3e716275aa8e9f97ff1d37bc79bd31.jpg

Het topstuk van het museum is het originele stoomgemaal. Een gids vertelt dat de enorme machine geïmporteerd is uit Engeland. Vanuit de kolom in het midden van de ruimte zien we acht ijzeren armen uit de ramen naar buiten steken. Aan elke arm een zuiger die vijf keer per minuut 8000 liter water omhoog kan pompen.  Toen de stoommachine in 1933 werd stilgezet, wilde men in eerste instantie het hele gevaarte slopen, maar gelukkig wisten liefhebbers van de oude machine dat te voorkomen. Op stoom werkt ie niet meer, maar met een hydraulisch systeem worden de acht armen voor het museumpubliek in beweging gezet. We zien de zuigers onder water verdwijnen en even later weer boven komen. Het water wordt niet meer echt afgevoerd maar je ziet duidelijk de kracht waarmee het omhoog gezogen wordt. Prachtig om naar te kijken. Zo hebben ze de Haarlemmermeer leeg gepompt. 

e2f57780dc336f4482d2f0203dd16345.jpg

Als we alles gezien hebben gaan we naar het theehuis naast het museum om wat te drinken.  Helaas krijgen we daar te horen dat ze over tien minuten gaan sluiten. We mogen nog wel wat bestellen, maar hebben geen zin om in een paar minuten een kop koffie achterover te slaan. Beetje jammer. Maar verder is het een geslaagde dag. Een aanrader om eens een kijkje te nemen in Cruquius

 

Reacties (3) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Leuk verslag. Interessant, dit gemaal en zijn geschiedenis.
Hier heb je ene mooi, verzorgd werk van gemaakt
En heel veel interessante informatie
jammer dat het niet dichterbij is!
Prachtige info! Hebben hier het stoomgemaal aan het Nuldernauw!