Het Traditionele Bali

Door Nescio gepubliceerd op Thursday 06 September 17:12

 

VOORWOORD
In deze essay wordt een van de meest voorkomende verschijningsvormen van het 'traditionele' Balinese leven dat sinds de opkomst van het toerisme in de jaren '30 nog in het Bali van nu te vinden is, beschreven; een 'traditioneel' leven dat hoofdzakelijk gekenmerkt wordt door een ouderwetse infrastructuur en een opvallende afwezigheid van wooncomfort en luxe, in de ruimste zin van het woord. Tevens wordt geschetst hoe de gemiddelde westerse bezoeker op een confrontatie met dit traditionele Bali reageert, een reactie die zich kenmerkt door een zekere moderniseringsdrang volgens westerse maatstaven, normen en begrippen.|

Het 'echte' traditionele leven van alledag, dat wil zeggen het leven zoals dat normaal was in de tijd van voor de opkomst van het toerisme, is op Bali nergens meer te vinden; in elke gehucht kom je tegenwoordig namelijk wel moderne producten als auto's, motorfietsen, radio, tv, mobiele telefoons, enz. tegen die, zodra je deze in een vermeend traditionele omgeving ziet, vrijwel onmiddelijk dat 'echte Bali' gevoel bij je kunnen verzwakken.

 

 

 

"Traditioneel" is echter een relatief begrip, een aanduiding die weliswaar associaties met 'vroeger' oproept, maar daarbij niet een duidelijke, algemeen geldende tijdsperiode veronderstelt; het 'inkleuren' van die tijdsperiode is een persoonlijke zaak.

 

 

http://plzcdn.com/ZillaIMG/9295e38d46688c401e3731141c209758_medium.jpg

De vooroorlogse generatie, die door 'direct contact' het Bali van rond de opkomst van het toerisme nog heeft gekend, zal bij een confrontatie met het Bali van nu, nog nauwelijks of niet een 'traditioneel' gevoel kunnen hebben; hun door de energie van hun herinneringen gevoedde verwachtingspatroon is dermate sterk, en de overgebleven, fysieke traditionele symbolen uit 'hun' tijd zo schaars, dat een confrontatie bijna altijd zal uitmonden in gevoelens van teleurstelling. 

Aangezien de naoorlogse generaties dergelijke herinneringen niet hebben, hebben zij het iets makkelijker. Zij kunnen hun verwachtingspatroon slechts door 'indirect contact' opbouwen, met verhalen van de vooroorlogse generatie, met informatie uit boeken, en met foto's en beelden uit films en documentaires. De energie van hun verwachtingspatroon is daardoor een stuk minder krachtig, wat meer ruimte laat om tijdens een confrontatie met vormen van 'het traditionele Bali' hun verwachtingspatroon bij te stellen; zij maken daarom dan ook een goede kans op het daadwerkelijk krijgen van een 'echt traditioneel' gevoel op het Bali van nu.

 Het 'traditionele Bali' kent vele gedaantes. Voor de een is dat het bijwonen van een tempel ceremonie, het zien van een kleurrijke religieuze processie op straat of het meemaken van familie ceremonies zoals tandvijlen, trouwen, of 'ngaben' (crematie ceremonie), voor een ander is dat het drinken van een glas arak in een warung met de lokale bewoners van een afgelegen dorpje, het bijwonen van een tajen' (hanegevecht) of het meedoen aan een 'ngibing' (een sensuele, openbare uitvoering van de 'joged' dans) in zo'n dorpje, en voor weer een ander is dat een confrontatie met de magie van Bali zoals een ontmoeting en ervaringen met een 'balian' (de Balinese sjamaan), of een confrontatie met het traditionele Bali zoals in deze essay beschreven.

 Elk van die 'traditionele' gedaantes voldoet in het algemeen aan een aantal basisvoorwaarden, zoals: zo min mogelijk westerse symbolen en een min of meer duidelijke aanwezigheid van traditioneel-sociale symbolen met betrekking tot infrastructuur, woon- en/of leefpatroon. De ene vorm zal je uiteraard meer aanspreken dan de andere en bij de vorm die je het meeste aanspreekt, zul je dan ook het sterkste 'traditionele' gevoel hebben.

OP WEG NAAR TRADITIONEEL BALI

De toerist die naar Bali gaat met het doel om het 'traditionele Bali' te vinden, arriveert normaalgesproken in het moderne Bali op het vliegveld Ngurah Rai in Tuban, onder de rook van Kuta en Denpasar in het zuiden van Bali. De zoektocht naar het traditionele Bali neemt dus normaalgesproken een aanvang in het moderne Bali, en al gauw zal het duidelijk zijn dat 'het echte traditionele Bali', 'de echte traditionele cultuur' en 'het echte traditionele leven van alledag', daar moeilijk te vinden is. Het moderne Bali heeft te veel verstorende, moderne/westere symbolen die dat 'echte Bali' gevoel telkens onderdrukken en verzwakken. Je dient dus het comfort en de luxe van het moderne, sterk verwesterde zuid Bali achter je te laten en op pad te gaan naar de meer traditionele streken in bijvoorbeeld het noorden of oosten van Bali.

Voor je vertrek heb je je waarschijnlijk al een voorstelling gemaakt van wat er zoal aangetroffen kan, en hopelijk ook zal gaan worden. Je gaat dus op pad met een zeker verwachtingspatroon, met een aantal voor-waarden in je hoofd waaraan de te bezoeken plek of gebeurtenis volgens jou dient te voldoen om 'traditioneel' of 'echt' te mogen worden genoemd.

In het algemeen zul je zo min mogelijk "westerse" symbolen willen tegenkomen, en waarschijnlijk ook zo min mogelijk - en als het even kan het liefst helemaal geen - andere toeristen in de buurt. Uiteraard dienen er voldoende "traditionele" symbolen aanwezig te zijn.

Het "décor" dient een met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid, een in zekere zin 'nostalgisch-romantische uitstraling' te bezitten.

Voor wat de "infrastructuur" betreft, wil je waarschijnlijk het liefst reizen over 'stille weggetjes', zoals zand, grind- en/of modderpaadjes, die tussen een 'ongerepte natuur' van jungles, plantages en rijstvelden door naar een afgelegen, 'schilderachtig dorpje' voeren.

http://plzcdn.com/ZillaIMG/4590f92cefc2e7b44589ffd1a943aafb_medium.jpg

Dan de symbolische elementen die een Balinees tafereel tot een onderdeel van 'het traditionele Bali' kunnen maken. 

Eenmaal in dat dorpje gearriveerd, hoop je door de 'inheemse bewoners' bij hen thuis te worden uitgenodigd voor een bakje thee en een praatje. Je verwacht er uiteraard 'weinig luxe' te zullen aantreffen, en je houdt er rekening mee dat je er met 'armoede' zult worden geconfronteerd. Als je geluk hebt, wordt je er ook nog eens, als de enig aanwezige westerling, uitgenodigd om getuige te zijn van een onverwachte en kleurrijke, 'traditionele ceremonie'.

Als dat verwachtingspatroon nu eens uit zou kunnen komen, dat zou foto's en verhalen opleveren waar ze thuis jaloers op zullen zijn! Het zo begeerde, echte traditionele Bali, door velen gezocht maar slechts door weinigen daadwerkelijk gevonden en bezocht.

AANKOMST IN HET TRADITIONELE BALI

Eindelijk is het dan zover. Ketut, een vriendelijke en eerlijke, innemend glimlachende Balinese gids-chauffeur zonder werk die je gisteren tijdens een ochtendwandelingetje op het strand voor het eerst hebt ontmoet, en die je hebt toevertrouwd op zoek te zijn naar het echte, traditionele Bali, heeft je er zonder er al te veel moeite voor hoeven te doen van weten te overtuigen de weg er naartoe te kennen; dus de volgende dag ben je met hem op pad gegaan, op weg naar het traditionele Bali.

Het pad voerde je langs een afwisselende natuur van kleine stukjes jungle, rijstvelden, koffie- en tabakplantages naar een in het bergachtige kustgebied van noord Bali verscholen dorpje. Je reed weliswaar over asfaltweggetjes in plaats van over die gehoopte zandweggetjes, maar door de in het algemeen slechte condititie van die weggetjes en het feit dat de weg in de laatste kilometer overging in een slecht begaanbaar, smal en hobbelig kiezelpad, scoort voor wat de reis en de infrastructuur onderweg betreft, het nostalgisch-romantische gevoel alvast een onbewuste voldoende.

Nadat Ketut de wagen op een aan een smal riviertje grenzend, braakliggend stukje terrein heeft geparkeerd, begeef je je samen met hem te voet op weg naar een uit grove rode bakstenen opgetrokken huisje, dat verscholen achter het groene gebladerte van wat palm- en bananenbomen op een steenworp afstand van het riviertje ligt. Via een verweerd en gammel houten hekje, dat met een stukje ijzerdraad aan een al even verweerd, als post diendend houten paaltje is gebonden om het gesloten te houden, loop je het erf van het huisje op.

http://plzcdn.com/ZillaIMG/e321da49ac3987dcaf9b41b7272c82ba_medium.jpg

Op het erf scharrelen wat kippen rond, die schichtig en met een kakelende uithaal naar links of naar rechts wegvluchten zodra je ze te dicht benadert. Hier en daar op het erf staat of ligt wat rommel, onder andere een paar versleten autobanden, een roestige emmer, een hoop grof gezaagde stukken brandhout en een deels ontmantelde, oude motorfiets waarvan je schat dat deze toch minstens nog uit de jaren '70 moet stammen. Op een modderige plek aan de rand van het erf wroet een grijsharig varken, dat met een kort touw aan een boompje staat aangelijnd, in een composthoop. In een hoek van het erf staan drie uit dunne houten planken en rechte kale takken opgetrokken schrijnen, waarvan er twee met witte en gele lappen stof en eentje met een zwartwit geblokte doek is gedrapeerd, de familietempel van de bewoners van het huisje.
 

Ketut gaat je met een "'Luh!..." voor naar de overkapte veranda van het huisje, en een tanige vrouw, gekleed in een donkerbruine sarong en een T-shirt, dat eens wit moet zijn geweest en hier en daar wat scheuren en gaten vertoont, verschijnt vanuit het donkere inwendige van het huis op de veranda. Zodra ze jullie ziet, glimlacht ze verheugd en nodigt je uit om verder te komen. Terwijl je je bukt om je schoenen uit te trekken (Balinese huizen worden in het algemeen schoenloos betreden), verontschuldigt de vrouw zich voor het ontbreken van wooncomfort en de slechte staat waarin haar huisje verkeert. Je glimlacht terug en doet je best om haar er van te overtuigen dat dat voor jou absoluut geen probleem is.

Eenmaal binnen wordt een opgerolde groene mat uit een hoekje tevoorschijn gehaald en op de kale vloer in het midden van de kleine kamer tegenover een versleten en gehavend tweezitsbankje, dat eruit ziet alsof het in elkaar zal zakken zodra je er op gaat zitten, uitgerold. De vrouw verontschuldigt zich nogmaals voor het ontbreken van fatsoenlijk zitcomfort voor een westerse gast, en nodigt je uit om op de tweezitter plaats te nemen.

Voorzichtig ga je zitten. Het bankje zucht en kraakt, maar gelukkig blijkt het je te houden. Ketut neemt in kleermakerszit plaats op de groene mat en steekt een sigaretje op; de vrouw verdwijnt voor een ogenblik naar het uit afvalhout opgetrokken keukentje dat zich op het erf achter het huis bevindt, om thee te zetten en wat vernaperingen voor de gasten te halen. Intussen kijk je wat om je heen en neemt de kamer in je op. De groene mat vertoont hier en daar wat vlekken en schroeiplekken. De grijze, grof cementen vloer ziet er schoon en pas geveegd uit. Op de kale vloer, onder een klein, glasloos raampje dat zich in een van de muren bevindt, zit een peuter je aan te staren. Het kind draagt slechts een gescheurd vuil hemdje en het houdt een pop in haar handjes waarvan een arm en beide beentjes ontbreken. Je glimlacht vertederd en wuift het het kindje toe. Onmiddelijk vertrekt het gezichtje van de peuter, en het kijkt smekend in de richting van de deur waardoor haar moeder zojuist verdwenen is, terwijl het met lange uithalen hard begint te huilen. Vlug kijk je een andere kant op. Als je ogen die van Ketut ontmoeten, lacht deze en hij vertelt je dat het kindje bang voor je is. In een kleine slaapkamer die aan de kamer grenst, en waarvan het als deur dienende vaalgroene gordijn half openhangt, zie je een oude vrouw en een kind die op een mat op de vloer liggen te slapen. Dan keert de vrouw uit de keuken terug met een blad waarop twee glazen thee staan die voorzien zijn van roze, plastic afluitdekseltjes, een rol droge kaakjes, en een schoteltje met minibanaantjes. Nadat ze het blad voor je op de mat heeft geplaatst, spoort ze je met een handgebaar en een vriendelijk knikje aan om wat te eten en te drinken, 'Minum'. Je glimlacht dankbaar terug en terwijl je een van de glazen van het blad neemt, komt de echtenoot van de vrouw, een magere jonge man, de kamer binnen.

Er wordt kennis gemaakt, en je beantwoordt geduldig de reeks vragen die al tientallen keren hebt horen stellen tijdens je vakantie , waar je vandaan komt, hoe je heet, hoe oud je bent, of je getrouwd bent en hoeveel kinderen je hebt, dat je een vrouw (man) moet zoeken als je zegt nog niet getrouwd te zijn, en dat ze wel iemand voor je weten; wat je doet, wat je verdient, of je het leuk vindt in Bali, waar je verblijft, en wanneer je weer vertrekt.

De vrouw zet nog een derde glas thee op het blad, voor haar man, en jij neemt na afloop van het vriendelijke verhoor nog maar een slokje van jouw glas. Als je tijdens een stil moment de man glimlachend toeknikt, schudt deze op een subtiele manier, met een klein, ernstig glimlachje even kort het hoofd, "Aduh", wat je opvat als een bescheiden teken van zorgelijkheid, dat hij in zijn omstandigheden maar nauwelijks of niet het hoofd boven water kan houden.

Inmiddels is het begonnen te regenen. De vrouw loopt naar achteren en keert even later met een aantal potten en pannen terug die ze zorgvuldig her en der op de vloer van de kamer plaatst. Verwonderd vraag je je af wat hiervan de bedoeling is. Even later heb je het door. Terwijl de regen met een razend lawaai op het dak van het huisje klettert, zie je dat het dak op verschillende plaatsen begint te lekken; de op de vloer geplaatste potten en pannen vangen het neerdruppelende lekwater zo echter keurig op.
 

 Het geluid van de regen veroorzaakt tevens de aandrang bij je om gebruik te maken van een toilet, dus je vraagt waar de wc is. De man glimlacht verlegen en slaat zijn ogen neer, zonder je vraag te beantwoorden. Ketut springt de man te hulp en vertelt je dat er in dit traditionele Bali geen wc's en badkamers zijn; voor de kleine boodschap ga je gewoon naar buiten en zoek je een struik of boom op, en de grote boodschap wordt er gedaan op een speciale, ondiepe plek van het riviertje dat ginds langs het huis stroomt. 's Ochtends en 's middags was je je er op een andere speciale plek in dat riviertje. Ketut biedt aan je voor te gaan naar die ene plek in het riviertje, maar je besluit dat je het nog wel even kunt ophouden.

Als het na een tijdje op is gehouden met regenen, knikt Ketut even met z'n hoofd, en jij knikt instemmend terug, het wordt tijd om weer eens op te stappen en de terugtocht naar je hotel in het moderne Bali te aanvaarden. De vrouw dringt even aan dat jullie nog wat moeten blijven en eerst nog iets moeten eten, maar Ketut geeft met een "Sudah, belum mandi" aan (het is mooi geweest, we moeten nog in bad) dat de tijd van gaan echt gekomen is. Er wordt hartelijk afscheid van elkaar genomen en de man zegt dat hij hoopt dat je nog eens terug zult komen. Je verzekert hem dat je dat zeker zult doen voordat je vakantie voorbij is, en je bedankt hem en z'n vrouw nogmaals hartelijk voor hun gastvrijheid.

http://plzcdn.com/ZillaIMG/74ef43f09498a15b6f3901635fd8f7ef_medium.jpg


HET TRADITIONELE BALI EINDELIJK GEVONDEN, EN WAT NU?

In jezelf gekeerd loop je achter Ketut aan terug naar de plek waar de auto staat geparkeerd. De leefomstandigheden van die mensen waren een stuk schreinender dan je je vooraf had voorgesteld, stel je hoofdschuddend vast. Je kunt je niet voorstellen dat jij onder dergelijke omstandigheden zou kunnen leven. In een huis zonder een gemakkelijke stoel, zonder koelkast en een behoorlijke keuken, op een matje op de harde vloer te moeten slapen, onder een dak dat lekt, zonder badkamer en toilet, in het midden van de nacht naar buiten te moeten op zoek naar een struik of een riviertje om je broek te laten zakken, je kinderen in vodden te moeten laten rondlopen.... Je vindt dat jij het maar getroffen hebt, als je jouw leven met dat van hen vergelijkt.

Als de wagen de bewoonde wereld weer heeft bereikt, neem je vanuit de grond van je hart een besluit. Er moet iets aan gedaan worden. Je vraagt Ketut of hij weet wat het moet gaan kosten om het dak te laten repareren, en hoeveel het kost om een badkamer, toilet en keukentje aan te leggen. Ketut denkt even na en schat dan dat dat zo'n 35 miljoen rupiah zal gaan kosten. Een kleine drie-en-een-half-duizend Euro, reken je uit. Weliswaar een heel bedrag, maar aan de andere kant, overweeg je, het valt eigenlijk ook best nog wel mee. En bovendien, je kunt het trekken, dus waarom niet? Nu het besluit eenmaal genomen is, ga je verzitten. Je recht vastbesloten je rug en je vertelt Ketut wat je zojuist besloten hebt. Ketut hoort je aan en zegt dat als je wilt je die renovatie wel aan hem kunt overlaten, dan hoef jij je daar verder geen zorgen over te maken. Hij zegt dat hij alles voor je kan regelen; hij weer waar de beste arbeidskrachten te vinden zijn, en waar je de beste en goedkoopste bouwmaterialen kunt kopen, dus wellicht valt het bedrag dan achteraf nog wel mee.

 

Opgelucht en dankbaar accepteer je het aanbod van Ketut. Je zucht even diep en slaat Ketut vriendschappelijk op z'n schouder. Met een voldane, gelukkige glimlach op je gezicht kijk je uit het raampje en in gedachten maak je je al een voorstelling hoe het huisje er straks uit zal zien, hoe de nu nog primitieve woon- en leefomstandigheden van die mensen daarmee een stuk verbeterd zullen zijn, en hoe ze daardoor een beter leven zullen hebben. Naast je stuurt Ketut, met een voldane en brede glimlach op zijn gezicht, de wagen het straatje in waaraan je hotel gelegen is.

 

©2012 Nescio

 

Reacties (4) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Hey,
Is dit jouw verhaal? Echt benieuwd of je die man zomaar op zijn woord kan geloven en hoe ze die toilet zouden aanpakken...
Mooi om even mee te reizen. Had hetzelfde gevoel bij het dak... Even het bos in achter hout en dat dak repareren, maar zo eenvoudig is het blijkbaar niet...
Groetjes
Bedankt voor je reactie Cinzia!
De essay beschrijft hoe de meeste toeristen reageren in dergelijke situaties.
Je reaktie is juist: nooit zomaar iemand op zijn woord geloven....
Vreemd genoeg doen de meeste toeristen op Bali dat juist wel....
Hey
Dat is inderdaad wel vreemd. Cultuurschok doet soms rare dingen met mensen, maar uiteindelijk moet je er eerst een tijdje leven om te ervaren of de schok geen openbaring is.
Groetjes
Volkomen gelijk, als expat zie je op Bali een andere werkelijkheid dan als toerist.