Wegwerp-economie als opstap naar een duurzame economie

Door Cor de Vrieze gepubliceerd op Saturday 01 September 19:10

Tags: Transitie, experimenten

 

Door Cor de Vrieze

Dat milieuvriendelijk gedrag niet afgedwongen kan worden met een vermanend vingertje is zo langzamerhand wel bekend. Mensen zijn, wanneer ze over mogelijkheden geïnformeerd worden, zeer goed in staat zelf te bepalen welke milieuvriendelijke maatregelen zij in hun eigen situatie kunnen en willen doorvoeren.
Komt onze wegwerp-economie echter ter sprake dan wordt deze toch al gauw verketterd, afgewezen of bestreden en wordt er, voordat je het weet, toch weer met het vermanende vingertje gezwaaid.

Dat kan best anders. Door in te zien dat we met onze wegwerp-economie in een overgangsperiode, een periode van experimenten zitten om uit te vinden wat de beste manieren zijn om tot een dergelijke duurzame economie te komen.

Maar experimenten zijn nu eenmaal naar hun aard niet de meest doelmatige vorm van materiaal- en grondstoffengebruik, maar wel de enige manier om in de praktijk uit vinden wat wel en wat niet milieuvriendelijk werkt.

Wegwerpeconomie als opstap
Kenmerk van onze wegwerpeconomie is dat de gebruiksduur van producten vaak korter is dan hun levensduur. Ecologisch gezien is dat natuurlijk niet wenselijk. Maar omdat technologische ontwikkelingen zo snel gaan dat de technische veroudering sneller gaat dan de slijtage van het product, is vervanging om die reden alleen al noodzakelijk.
Fabrikanten die een nieuwe product ontwikkelen kennen dit verschijnsel in extreme mate: in het ontwikkelingswerk, het maken van prototypes wordt veel materiaal gebruikt, dat lang voor het einde van de levensduur aan de kant wordt geschoven. Zo komen zij tot een optimaal product.
Waarom zouden we onze wegwerpeconomie dan ook niet zien als een prototype-economie, die als opstap dient voor een op handen zijnde duurzame economie? Waarom niet er op vertrouwen dat onze wegwerpeconomie maar een zeer tijdelijk en kortstondig verschijnsel is, een verschijnsel dat misschien zo’n 100 jaar bestaat. Afgezet tegen de geschiedenis van de mensheid is dat toch pinda's? Het is echter de bedreiging, die de wegwerpeconomie voor onze planeet vormt, die wij zo verontrustend vinden.


Opstap naar duurzame economie
Kunnen wij onze wegwerpeconomie echter toch zien als broedplaats voor, een opstap naar een duurzame economie, dan hoeven wij de wegwerpeconomie niet langer te "bestrijden".
Wel moeten we die zo snel mogelijk uitontwikkelen en ombuigen tot een duurzame economie. Zo kunnen we op een positieve manier naar onze wegwerpeconomie kijken, zonder onze kritische zin overboord te gooien. We hoeven niemand meer de schuld te geven van de huidige toestand, omdat die toestand het gevolg is van een ontwikkeling waar we allemaal aan deelnemen. Het is door onze bewustwording dat we er een positieve draai aan gaan geven.

Verbeteringen
Daarom is een programma als het EcoTeam Programma, waar ik een tijd als coach en voorlichter aan verbonden was, ook zo fantastisch. Deelnemers gaan thuis of op het werk zien hoe zij hun huishouden of werkplek milieuvriendelijker kunnen maken. Door het uitwisselen van tips en ervaringen blijken energiebesparing, vermindering van afval enzovoorts, verrassend gemakkelijk te realiseren.
Vanzelfsprekend loopt men daarbij ook tegen zaken aan die producenten of fabrikanten zouden moeten verbeteren of wijzigen, wil men tot nog betere resultaten kunnen komen. Dat soort bevindingen kunnen terug gespeeld worden naar de producenten en fabrikanten.

Experimentele ecologie
Maar er is meer. Want wanneer wij nu starten met milieuvriendelijk en duurzaam produceren, dan zitten wij nog wel met onze erfenis van het voorgaande milieuonvriendelijke handelen. Experimenten zullen moeten uitwijzen hoe we deze erfenis op zo milieuvriendelijk mogelijke wijze onschadelijk kunnen maken. Daarom dit pleidooi voor een experimentele ecologie.

Kleine en grote kringloop
Een praktijkvoorbeeld: groenteafval bieden we tegenwoordig gescheiden aan in de groene container. Het groenteafval wordt afgehaald met vrachtwagens en wordt – in Gelderland - gebracht naar het Veluwse Afval Recycling in Twello, alwaar het verwerkt wordt tot compost. Vervolgens maakt het product de reis weer terug om in een tuincentrum terecht te komen, waar we ons eigen afval in de vorm van compost weer terug kunnen kopen om in onze tuin te verwerken. Typisch een voorbeeld van wat ik de grote kringloop noem. Een kringloop waar nog heel wat energie uit fossiele brandstoffen in gepompt moet worden voor het transport en de verwerking.
Veel gunstiger is natuurlijk de kleine kringloop: groenteafval kan ook meteen de eigen tuin in ter compostering.

Onze erfenis opruimen b9641889dde656f9c2e7eab6de2e221a.jpg
Een ander voorbeeld laat zien hoe we de erfenis op kunnen ruimen. Veel glas waar geen statiegeld op zit, gooien we in de glascontainers. Hier geldt hetzelfde energieverhaal van de grote kring­loop zoals bij de compost.
Het zou misschien beter zijn wanneer we over schakelen op statiegeldflessen of retourverpakkingen.
Ondertussen moeten we dan een antwoord verzinnen op die verpakkingen die nog niet geschikt voor hergebruik zijn, zolang ze er nog zijn.
In Amerika loste Michael Reynolds het zo op: wegwerpflessen, lege frisdrankblikjes en oude autobanden werden door hem verzameld en vervolgens verwerkt in zijn huis. Dit volledig zelfvoorzienende huis noemde hij een Earthship. Tegenwoordig vindt het bouwen van Earthships grote navolging.

Positieve energie
Besluiten we vandaag met bepaalde milieuonvriendelijke praktijken te stoppen, dan zouden dergelijke creatieve antwoorden een oplossing kunnen zijn voor het opruimen van onze milieuonvriendelijke erfenis.
Door onze wegwerp-economie niet langer te bestrijden en elkaars gelijk niet te betwisten, vermijden we het scheppen van elkaar uitsluitende tegenstellingen. En komt er energie vrij voor positieve actie.


Dit artikel schreef ik in 1999, toen ik coach en voorlichter was van het EcoTeam Programma van Global Action Plan.

Copyright © 1999 - 2016 Cor de Vrieze

 

Reacties (7) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Ik vraag me af wat meer vervuilend is, een nieuw product maken of recyclen. Als je als voorbeeld statiegeld flessen neemt, die moet je namelijk reinigen, opslaan en vervoeren. Je kun je afvragen wat meer energie kost, omsmelten tot nieuw glas of statiegeld. Stof om een goed over na te denken.
Cradle to Cradle wil dit soort problemen uitbannen.
heel interessant en inderdaad nog steeds actueel
duim dik verdiend
13 jaar geleden geschreven en nog steeds actueel! Het geeft aan dat de transitie m.i. veel te langzaam gaat. De wereldbevolking gaat in rap tempo richting de 10 miljard bewoners waarvan velen van de "westerse" welvaart willen genieten. De politiek moet NU gaan sturen maar zij willen er niet hun vingers aan branden...
Dank voor je reactie! Met Cradle to cradle hoeven we - gelukkig - niet op de politiek te wachten.
Goed artikel met een mooie boodschap.
Zal helaas nog wel even duren voordat we echt duurzaam leven. Helaas is het vaak voordelig om wegwerp producten te maken of te gebruiken, dan te recyclen. Maar gelukkig worden er steeds betere oplossingen voor bedacht. Denk dat het ook een kwestie van tijd is voordat we helemaal duurzaal zijn, alleen hopen dat we tegen die tijd niet teveel rommel hebben gemaakt.
Hallo Tim, dank voor je reactie. Ja, het blijft voorlopig een spannende zaak. Maar het concept Cradle to cradle is een aanpak die veelbelovend is en die in Nederland veel weerklank vindt.