Fossielen en het versteende woud, de Libische Jaren.2

Door San-Daniel gepubliceerd op Monday 16 December 22:02

wonderen in de natuur:

 In de ochtend wachtte ons een stevig ontbijt in de Romneyloods. Ik heb aan de kok gevraagd wat lunchpakketten klaar te maken meldde mr.Tidwell terwijl hij nog een slok vruchtensap nam. Je moet genoeg drinken adviseerde hij mij, je raakt het vocht straks snel genoeg kwijt. De kok kwam met een tasje met  het opschrift :young Daniel, en ik wist dat hier niets aan het toeval werd overgelaten. Even later stonden we bij de werkplaats van concessie 52. Er werd aan auto´s gesleuteld en er stond een rij gereed om gebruikt te worden. Zo, zei het  hoofd werkplaats met een zwaar Texaans accent, waar gaat de reis heen, heren? Het versteende woud antwoordde John en de hoofdmonteur schudde meewarig zijn hoofd.  Je moet er maar zin in hebben, het wordt vandaag 50 + graden,  Zoek jullie iets in het bijzonder? Het gebruikelijke, pijlpunten en fossielen, dat soort voorwerpen zei mr Tidwell en ik wil young Daniel wat geologische beginselen bijbrengen. Geniet er van, wenste de man ons toe, ik heb de "lady be good", voor jullie  klaar staan, afgetankt en wel. 

De lady be good, stond er aan de zijkant en op de achterkant van de reuze buggy te lezen. De man vulde een blad in en schreef er naast, de datum en Tidwell en assistent en  versteend woud. Dan weten we waar we moeten zoeken als jullie niet terugkomen, lachte hij naar mij.  Weer drong het tot mij door hoe professioneel alles in zijn werk ging. Niet om je te controleren, zei John, maar gewoon voor de zekerheid, hij maakte het handschoenen kastje open en zei, kompas, check zei de monteur en vinkte iets af op een lijst. Injectie kit en antigif serum, check zei de monteur, extra water en vuurpijl pistool, check zei de monteur.

Mooi dan moeten we nu de Mo´s nog oppikken en dan gaan wij er voor, John had er zin in en ik ook. Het was duidelijk als je met  de woestijn spotte dan liep het net zo slecht af  met je als met de oorspronkelijke bemanning van de Lady be good, een B24 bommenwerper die uit de koers raakte in de oorlog en op een verkeerde kompas lezing vloog. Het toestel was voorbij de basis gevlogen en men  was van mening dat zij op zicht de basis wel ergens voor zich zouden zien liggen maar in werkelijkheid vlogen zij elke minuut daarna verder de basis voorbij, de woestijn in, tot de brandstof op was.

De bemanning had de crash overleefd en probeerde te voet de beschaving te bereiken.  Zij liepen echter nog steeds met de foute coördinaten op hun kompas en liepen per zwoegende mijl verder van de basis af, steeds dieper de woestijn in. Hadden zij gewoon zonnetje geschoten, door de hoek van de zon te bepalen te samen met hun horloge , dan hadden zij geweten dat de basis achter hen lag en niet voor hen. Het zijn zulke kleinigheden die dodelijk zijn. Zij werden uitgedroogd gevonden 15 jaar later. Het vliegtuig had nog lucht in de banden en stond verlaten waar het geland was.

Onze lady be good startte onmiddellijk en John sloeg op de stoel naast zich, ja waar zou mij leerling geoloog toch zijn, riep hi,j om zich heen kijkend? Come on boy, hop in the car. En dat deed ik. Nu waren wij op weg! De auto sprong vooruit richting controlepost. daar stond het hoofd van de bewakingsdienst. John stopte de auto. Zo mr Tidwel u gaat onderzoek verrichten, glimlachte de man? Bijna, antwoordde, John, ik heb nog wat Mo´s nodig, heb je twee schiet negers voor mij? Voorkeur, vroeg de man? Geen enkele zei John. Hey jullie, riep het hoofd tegen een paar mannen die met hun rug geleund tegen de controle post in de schaduw zaten met hun geweer tussen hun knieën, hij floot tussen zijn tanden en wees met zijn duim naar de lege achterbank in de lady be good.  De mannen stapten traag  in en nu stoven we weg. 

Het was warm en de lucht trilde en leek in de verte te golven en te veranderen in een  vloeibaar spiegelende watermassa. Wat weet je van versteend hout, vroeg John. Niets antwoordde ik, tot gisteren had ik er nog nooit van gehoord. Is het hout dan  echt van steen geworden? Ja zei John, ik zal je er wat over vertellen dan waardeer je het straks meer. Libya is niet altijd hoofdzakelijk woestijn geweest, begon mijn mentor. Je kunt eigenlijk alleen over Libya in een bepaald tijdvlak praten. Nu in dit tijdvlak, vandaag is het een droge woestijn, maar stel dat wij nu 29 miljoen jaar geleden  hier reisden, dan was dit een tropisch gebied met binnen zeeën. Is dit zee geweest dan, vroeg ik? ja, zei John. Weet je hoe olie ontstaat, de crude oil? Ik had wel een beetje een idee. Door verrotting antwoordde ik, organische resten onder hoge druk, worden olie, in moerassen geloof ik. Dat klopt bijna zei mijn toekomstige voogd. je moet eigenlijk over fossiele brandstoffen spreken.

Steenkool en bruinkool worden gevormd door moerasachtige omstandigheden, daar heb je gelijk in. Crude oil, de ruwe olie, is een ander verhaal, een verhaal dat los staat van moerassen. Waar wij vandaag heen gaan,zijn vroeger moeras omstandigheden geweest en daarom is dat een vindplaats van fossielen en versteend hout. Waar wij nu rijden is zeebodem geweest en dat is belangrijk voor de vorming van olie. De voorfase van olie is iets dat je aardwas noemt of kerogeen. Dat komt alleen voor als een bezinksel laag op de zeebodem. Oh, zei ik, hoe bestond het dat een vreemde mij uitlegde in een paar woorden hoe olie gevormd werd en dat mijn vader en ik daar nooit over gesproken hadden? Mijn vader die zijn hele leven in de olie gewerkt had.

Voorwaarde is dan wel, zei John, dat die zeebodem zuurstof arm was. Dan verteerden die organische resten niet. Door de gedeeltelijke afbraak vormt dan het kerogeen en als er na verloop van tijd en we praten weer over een lang tijdvlak, sediment afzettingen  over die resten komen, dan worden zij onder druk veranderd in chemische samenstelling. Het werd dan omgevormd tot ruwe olie. Oh, zei ik weer ten teken dat ik nog nauwlettend luisterde. Er ontbreekt nog één factor aan mijn verhaal vervolgde John, het omzettings process vindt alleen plaats bij een temperatuur van 100 graden of meer. Maar dat heb je gauw als je dieper onder de aardkorst komt. Ideale omstandigheden zijn oliereservoirs tussen de 2 en 4 kilometer diep. De heersende temperatuur is daar een constante 80 a 100 graden. 

Nou zei ik, dat heb ik nooit geweten. Dat hoef je ook niet te weten, vervolgde John, dit bouwt alleen aan je begrip van je omgeving. Drijft olie op water vroeg John? Ja zei ik, dat wist ik van school, tot een dikte van uitspreiding van 1 molecule. Okay zei mijn mentor en wat is lichter olie of gas? Gas antwoordde ik meteen. Daarom, zei John, boor je eerst door een gaslaag heen en dat fakkelen wij af, dan bereik je de olielaag en daaronder heb je de waterlaag. Ik zoek naar omstandigheden die de belofte van olie in zich dragen, en als ik die vindt en we doen proefboringen, dan hebben we meteen water te pakken. Ook al zit je nog zo ver de woestijn in. Dat was nieuws voor mij. Onder heel Libya, vervolgde John, heb je ondergrondse zeeën, rivieren en meren. Dat geldt eigenlijk voor het grootste deel van Afrika, besloot hij. 

We hadden al een tijdje gereden en ik liet de nieuwe kennis op mij inwerken.  Nu steeg de weg en ik begreep dat wij inderdaad van een oude zeebodem naar een hoger plateau reden. Ik trachtte het voor te stellen, een landschap dat tropisch was met bomen, en dinosaurussen of langgerekte velden met wuivende gewassen. De stijging was heel geleidelijk maar duidelijk merkbaar. Hier begint het, zei John, maar we gaan nog even door dan komen we bij duidelijkere bomen. 

Zo reden we even later een vlakte op met ongelooflijk veel versteende bomen, in alle vormen en maten. De doorsneden van sommige bomen waren gigantisch te noemen. Zij lagen in brokken, grote stenen brokken met de versteende tekening van de schors en met zichtbare jaarringen in de zon. Zo zei mijn mentor, toen hij de auto aan de kant trok, eerst  wat drinken anders loopt het slecht af met ons. Wij bleven zitten en dronken een blikje fris. De Arabieren namen een slok uit hun veldfles. Daarna stapten wij uit terwijl de twee mannen  in de auto bleven zitten. Het fijne in vergelijking met Tripoli was dat hier geen vliegen waren. Zulke details  vielen je pas na een tijd op. John zei, je weet het , he, je raapt niets op of je schopt er eerst tegen. Het lijkt vreemd maar ook hier barst het van de schorpioenen onder de stenen. 

Ik wilde stukken boom meenemen, maar steen weegt veel meer dan hout en ik moest uiteindelijk genoegen nemen met een stukje dat ik nog hanteren kon maar dat toch redelijk wat woog. Ik liep naar de auto en legde het daar in, de arabieren keken mij stoícijns aan. John liep hier en daar te kijken en raapte wat steentjes op. Kom eens kijken zei hij, weet je  wat dit zijn? Hij hield wat steentjes in zijn hand. Ja het zijn steentjes zei ik.

Dit zei John, zijn vuurstenen, vuursteen heeft een hardheid van 7 op een schaal van 1 tot 10. Wat zie je er aan, kijk eens goed. Ik keek en opeens zag ik het, zij waren allemaal puntig, maar dat niet alleen zij waren bewerkt. Toevalligerwijs kun je een steentje oprapen dat puntvormig eindigt,maar als je a selectief 5 steentjes opraapt die allemaal aan één kant puntig zijn dan ga je ze toch wat beter bekijken. Dit zijn pijlpunten legde John uit. De omgeving ligt vol concreties, formaties van vuursteen.

Je kunt zien dat ze bewerkt zijn. Als je op vuursteen hard slaat dan krijg je een breukvlak met scherpe randen, dat komt door de spannings golf in het gesteente door de slag er op. Mensen hebben hier van stukjes steen, door bewerking, pijlpunten gemaakt. Goh, hoe oud is die bewerking denkt u, vroeg ik. Dat is met stenen voorwerpen een probleem zei John, het zijn punten uit het stenen tijdperk en dat liep van 2 miljoen jaar geleden tot 10 000 jaar geleden. Het gaat er mij meer om dat hier mensen geleefd hebben. 

We liepen terug en aten wat in de auto en namen nog wat te drinken, Daarna reden we een stukje verder,  dieper het woud in. Hoe denk je dat hout in steen verandert, vroeg mijn mentor in deze? Ik zat mij dat net af te vragen zei ik. Wat denk je vroeg hij? Onder hoge druk misschien, ik zou het niet weten. Hier is een moeras geweest, zei John, en de bomen of andere fossielen die wij tegen komen zijn daar in beland.

Het kan ook een modderig gebied geweest zijn en niet noodzakelijkerwijs een moeras. Als we 100 miljoen jaar terug in de tijd zouden gaan, dan zouden we hier een tropisch woud zien.  Het weer verandert of de boom wordt gewoon oud en sterft. De boom valt om. In sommige gevallen raken de bomen bedekt met modder voor zij de kans hebben om te vergaan. Als dat zo is, dan behoudt de boom zijn vorm onder de modder. De boom cellen vergaan wel van binnenuit. Als de cellen vergaan dan vult water de ruimtes op waar de oorspronkelijke cellen waren. 

Het water dat  de cellen vervangt is rijk aan kalk en mineralen, zoals silicium. Als na verloop van tijd het water verdampt dan blijven de mineralen achter in de opgevulde oude boom cellen, de boom cellen zijn nu  vervangen  door mineralen. De boom is  nu versteend maar eigenlijk is het een blauwdruk van wat het vroeger was. 

John tikte met een speciaal hamertje hier eens op een steen en daar eens en aan het einde van de dag had hij een redelijke verzameling fossielen. Toen we terug liepen struikelde ik over een steen. De steen vloog weg en normaal zou ik hem  geen blik meer waardig hebben gekeurd. Als je echter een paar uur naar stenen kijkt, dan ga je verschillen zien tussen normale en buitengewone stenen.  Het was geen steen!

Nu wel, maar vroeger was het geen steen geweest! Ik raapte het op, het was ongeveer de maat van een flinke mannenvuist. het had kaakspieren die uitstaken, van steen. Sterke kaak spieren. Het leek het meest op de kop van een reuze serpent.  Boven de kaakspieren zat de oogholte en daarin zat een versteend oog. Allemaal één en de zelfde kleur. Er was een mondlijn en een neus gebied waar je de stenen structuur van de huid op kon zien. Het was een halve kop. De andere kant toonde een holte waar de mondholte gezeten had en daarboven de hersenholte met  een versteende structuurtekening  van wat de hersenen geweest waren. Dat, zei John nadrukkelijk is een heel mooi fossiel.  Nu 47 jaar later staat het nog steeds op mijn boekenplank. Ik heb het altijd bij mij gehouden en als ik het zie dan denk ik met genoegen terug aan die bijzondere twee dagen. 

Die avond zaten we weer in de Romneyloods en dezelfde rituelen herhaalden zich zelf. Er werden spelletjes gespeeld, er werd gelezen en mensen zaten over een coke gebogen wat te praten met elkaar. Ik bekeek alles met andere ogen ik besefte dat wij hier zaten, wat vroeger, 100 miljoen geleden, een oerzee was geweest met dinosaurus achtige monsters die rondzwommen lang voordat er ook maar één druppel olie werd gevormd.

San Daniel 2013.

lees ook: de juwelen van Toetankhamon, de Libische jaren

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.

Reacties (5) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Superinteressant!
Bijzonder leerzaam verhaal. De volgende keer tanken wordt prehistorisch...
Wat een mooie foto's, bij een verhaal als dit heb je die echt nodig
Wauw. Mooie dingen duren lang...
Wat een schitterende fossielen!
Wat een indrukwekkende periode. Moeras dat nu woestijn is en dat fossiel op je boekenkast... een mooi souvenir...bewijs van een soort eeuwigheid