De derde dinsdag van september: Prinsjesdag

Door Ed-Naab gepubliceerd op Monday 16 September 22:19

Op 15 september 2015 is het weer Prinsjesdag. Dat is elk jaar op de derde dinsdag van september. Maar waarom heet het eigenlijk Prinsjesdag? En wat gebeurt er allemaal?

In 2015 leest Koning Willem-Alexander voor de derde keer als koning de Troonrede voor. Het is 200 jaar geleden dat Prinsjesdag begon, in 1815.

 

De derde dinsdag in september

Op de derde dinsdag van september start traditioneel het nieuwe werkjaar van de Staten-Generaal. Dat zijn de Eerste en Tweede Kamer samen. Koningin Beatrix heeft 30 jaar in de Ridderzaal de Troonrede voorgelezen. Vanaf 2013 is die eer voor Koning Willem-Alexander weggelegd. Hij zal dan de plannen op hoofdlijnen voorlezen die het kabinet voor het nieuwe jaar heeft opgesteld.

6b0d6af399dd94dd7ed213b6d54951ad_medium.

 

Voorafgaand rijdt Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima in de Gouden Koets naar het Binnenhof in Den Haag. Het is voorlopig de laatste keer dat de Koning en Koningin met de Gouden Koets naar de Ridderzaal rijden. De koets wordt de komende jaren gerestaureerd. De Koning en de Konigin worden vergezeld door prins Constantijn en prinses Laurentien. Prinses Beaxtrix, Prinses Margriet  en prof. mr. Pieter van Vollenhoven zijn er niet bij. Ook Prinses Juliana maakte na haar aftreden geen deel meer uit van de stoet.

De rijtoer (tussen 12:50 - 13:15 uur) en het voorlezen van de Troonrede (13:15 - 14:00 uur) zijn qua tijd strak gepland. Na afloop van de toespraak rijdt de Koning met gevolg naar het Paleis Noordeinde waar om ±14:15 uur ‘de balkonscène’ plaatsvindt. In 2013 staan maar vier mensen op het balkon van paleis Noordeinde: de Koning en de Koningin met prins Constantijn en prinses Laurentien. Wellicht wat karig, maar dat is het gevolg van het aantreden van de nieuwe generatie.

’s Middags om 15:00 uur komt de minister van Financiën met de Miljoenennota naar de Tweede Kamer om de rijksbegroting aan de voorzitter van de Tweede Kamer aan te bieden. Dit doet de Minister van Financiën namens de hele regering. De Miljoenennota en de rijksbegroting bevatten de miljoenen / miljarden die de regering per beleidsterrein beschikbaar heeft. Tevens staat waar het geld vandaan komt. De Miljoenennota en de rijksbegroting zitten altijd in het "derde-dinsdag-in-september"-koffertje.

 

De historie van de ‘derde dinsdag’

Nederland is in 1815 als koninkrijk zoals we die nu kennen ontstaan. Sinds 1815 is er de officiële jaarlijkse opening van het werkjaar van de Staten-Generaal. Tussen 1815 en 1847 was dat op de eerste maandag in november en later de derde maandag in oktober. De begroting voor het komende jaar werd dan gepresenteerd en daarna besproken. In 1848 werd dat nog een maand vervroegd naar de derde maandag in september omdat vanaf dat jaar de eenjarige begroting werd gepresenteerd en de kamerleden meer tijd hadden om alles door te spreken.
Vóórdat vanaf 1 januari geld kan worden uitgegeven moeten wetsvoorstellen eerst door de Tweede en Eerste Kamer behandeld en goedgekeurd worden. Dat startte in 1848 dus op de derde maandag van september… maar in die tijd was de reistijd naar Den Haag voor veel kamerleden dusdanig lang dat zij al op zondag van huis moesten vertrekken opdat ze op maandag op tijd in de Kamer aanwezig konden zijn. Voor veel christelijke partijen was het een bezwaar om op zondag te reizen. In 1887 is daarom besloten Prinsjesdag te verplaatsen van de derde maandag naar de derde dinsdag van september. De “eerste” derde dinsdag was dus in 1888.
In artikel 65 van de Grondwet staat dat op de derde dinsdag van september (...) door of namens de Koning in een verenigde vergadering van de Staten-Generaal een uiteenzetting van het door de regering te voeren beleid wordt gegeven. Artikel 105 lid 2 van de Grondwet voegt daaraan toe dat dit samenvalt met de indiening van de begroting.

 

Waarom de naam “Prinsjesdag”?

Het cc5da36e01147dd7b12163240dabf88cZGVyZGVkwoord “Prinsjesdag” was in de 17e en 18e eeuw al in gebruik voor vieringen van de verjaardagen van de Prinsen van Oranje. De verjaardag van stadhouder Prins Willem V (1748-1806 / foto rechts) op 8 maart leidde elk jaar tot grote volksfeesten en die werden voortgezet toen zijn zoon in 1813 door de bevolking werd ingehaald en tot koning Willem I werd gekroond. De fans van de familie Van Oranje-Nassau gebruikten die dag om hun liefde voor de Prins te laten zien. Het woord Prinsjesdag ging men gebruiken voor elke feestelijke gebeurtenis van een van de Oranjes: voor hun verjaardag, een bruiloft en ook voor de opening van de Staten-Generaal.
Op 2 mei 1814 vond al de eerste 'Prinsjesdag' plaats in dezelfde betekenis waarin die nu bekend is. Staatkundig is er wel iets veranderd maar het principe van deze dag is gelijk gebleven: Op Prinsjesdag spreekt de koning(in) ten overstaan van het parlement de troonrede uit. Tot 1929 wordt niet van Prinsjesdag gesproken, dat gebeurt pas vanaf september 1930. Pas dan wordt de derde dinsdag in september officieel Prinsjesdag genoemd. Naast de opening van het parlementaire jaar wordt op die dag de Koninklijke familie uitbundig toegejuicht, eerst in de Gouden Koets en daarna op het balkon van Paleis Noordeinde.

 

De Gouden Koets

Koningin Wilhelmina kreeg van de bevolking van Amsterdam in 1898 een Gouden Koets voor haar 18e verjaardag. 0c142b5fbf7a2def32efc28ecd715887ZGVyZGVkKoningin Wilhelmina gebruikte de koets voor het eerst bij haar huwelijk in 1901 met Heinrich Von Mecklenburg Schwerin; die in Nederland Hendrik werd genoemd. Vanaf 1903 wordt de Gouden Koets op Prinsjesdag gebruikt om de Koningin van Paleis Noordeinde naar de Ridderzaal te rijden. Deze rijtoer duurt ongeveer 25 minuten en komt langs diverse historische en belangrijke gebouwen.
De Gouden Koets is van Javaans teakhout gebouwd en gedeeltelijk bedekt met bladgoud. Aan beide kanten van de staatsiebok is het rijkswapen van Nederland opgenomen. De vier wielen symboliseren zonnen en op de kroonlijst van de koets zijn de wapens van de 11 provincies afgebeeld (Flevoland bestond nog niet in 1898). Verder is uiteraard ook het wapen van Amsterdam opgenomen. De koets wordt door acht paarden getroken als het staatshoofd de koets gebruikt. Bij het huwelijk van Prins Willem-Alexander en Prinses Máxima werd de koets door zes paarden getrokken. Na Prinsjesdag 2015 wordt de Gouden Koets gerestaureerd. Dat gaat 'enkele jaren duren'.

 

De Troonrede

In de Ridderzaal zijn alle ministers, staatsecretarissen, leden van de Eerste en Tweede Kamer en genodigden aanwezig. Sinds 1904 leest de Koningin in de Ridderzaal de Troonrede voor. Zij vertelt wat de belangrijkste plannen zijn van de regering voor het komende jaar. De Troonrede wordt door de minister-president geschreven en bevat de plannen voor het komende regeringsjaar. De taal is officieel maar inmiddels beter te begrijpen dan in vroeger dagen. Na afloopt wordt door de aanwezigen “Leve de Koning” geroepen en is het nieuwe parlementaire jaar van start gegaan.
Op de foto hieronder leest de koningin de Troonrede op 20 september 2011 voor (foto: www.nos.nl). Vanaf 2013 zit Koningin Maxima op een aparte troon naast Koning Willem-Alexander. Dat is dezelfde troon waarop Prins Claus altijd naast Koningin Beatrix zat (tot en met het jaar 2000). Voor eerdere koninginnen was overigens helemaal geen plek ingeruimd naast hun man tijdens het lezen van de troonrede. Voor Maxima nu dus wel.
67ad24eb9572fcb3d488437a20774579dHJvb25y
Bijzonder: Prinsjesdag 1999 is een en al vrolijkheid. Koningin Beatrix wordt getrakteerd op verbaasde gezichten maar krijgt daarna de lachers op haar hand wanneer zij de Troonrede begint met de woorden 'Mijne Heren'. Twee zinnen later blijkt dat zij, met het oog op de eeuwwisseling, de eerste woorden aanhaalde die haar grootmoeder Wilhelmina exact 100 jaar geleden sprak. Toen waren er alleen mannelijke volksvertegenwoordigers in de Ridderzaal aanwezig.

Lekken naar de pers

Het is inmiddels traditie dat voorafgaand aan de Troonrede de plannen uitlekken naar de Pers. Op 11 september 2015 nam Frits Wester (RTL) de persconferentie van Premier Rutte over en vertelde wat de plannen allemaal waren. Rutte stond er bij en keek er naar beaamde wat Frits Wester voorlas. Zie de video van de persconferentie.

Alhoewel "lekken" strafbaar is, wordt geen strafvervolging ingesteld.

cebd71127066b15e526302417e938eed_medium.

 

De traditie van het koffertje

Een a73ccef388a7e88c49382960dfac8da1ZGVyZGVkuurtje later overhandigt de minister van Financiën aan de voorzitter van de Tweede Kamer de rijksbegroting met een overzicht van de kosten van de in de Troonrede aangekondigde plannen.
Deze traditie van “het koffertje” is in 1947 begonnen. Minister Lieftinck van Financiën wilde de eerste rijksbegroting na de Tweede Wereldoorlog in stijl aanbieden aan de Tweede Kamer. Hij heeft dit presenteren van de begroting in een koffertje  (foto rechts)  overgenomen van de Engelsen, waar de koffertjestraditie al veel langer bestond. Het koffertje is in 1946 aangeschaft en heeft tot 1963 dienst gedaan, alleen in 1957 niet.
In 1957 nam minister Hofstra de rijksbegroting gewoon in zijn aktetas mee naar de Tweede Kamer. Omstanders vonden dat niet kunnen en boden een nieuw koffertje aan. Het jaar erop nam minister Hofstra het echte koffertje toch maar weer mee….998fca52aa99e70dda99d82445f29aa0ZGVyZGVk

Het huidige koffertje (foto rechts) is in 1964 in gebruik genomen.  Het is een soort attachékoffer dat bekleed is met geitenperkament. De binnenzijde is met blauwe zijde bekleed. Het was een cadeau van de Staatsdrukkerij die in dat jaar haar 150-jarig bestaan vierde.

De hele rijksbegroting past niet in het koffertje. Er zitten maar enkele stukken in; de rest krijgt de voorzitter van de Tweede Kamer later uitgereikt. Minister Zalm toverde in 1999 een kleiner koffertje uit de Derde-Dinsdag-koffer met dáárin een CD-rom met de hele rijksbegroting er op.

4af529e74be43dc047420ea0549f19ebZGVyZGVk

In 2012 presenteerde minister De Jager de Miljoenennota voor het eerst op een Tablet / iPad met daarop een met daarop een speciale Prinsjesdag-app waarin de Prinsjesdagstukken zijn opgenomen. Dit zou als een soort symbool moeten gelden voor de komende besparingen: het zou 10.000 kilo papieren drukwerk schelen.

 

Miljoenennota-poster

Jaarlijks brengt het ministerie van Financiën de Miljoenennota-poster uit. Het geeft een goed overzicht van de inkomsten en uitgaven die in 2012 / 2013 wordt voorzien. Informatief met filmpjes die in het onderwijs zijn te gebruiken.

8c2cb3a44587f8989b9e8fea53e538be_medium.

 

De hoedenparade

Het eerste opvallende hoofddeksel tijdens Prinsjesdag werd in 1977 door VVD-kamerlid Erica Terpstra gedragen. In de jaren daarna volgden meer vrouwelijke politici. Inmiddels is dat traditie geworden en zijn de exemplaren steerds uitbundiger geworden. Tijdens de "hoedenparade" op het Binnenhof komen de mooiste exemplaren voorbij.

Def5beb2c791a4bd7844b0aa444b840dbbZGVyZGVk hoed is niet voor iedereen alleen maar een mode-accessoire. Partij voor de Dieren-Kamerlid Marianne Thieme gebruikt haar hoed ieder jaar om een statement te maken. Een keer droeg zij een zwarte koksmuts met het opschrift: Fish Free Fridays (foto rechts). Thieme protesteert hiermee tegen de overbevissing en vervuiling van de zeeën en oceanen.

Op 20 september 2011 draagt Marianne Thieme een witte admiraalspet (zie rechtsonder) met "Save our Seas".

5568897d0f073fbb52b98283de0f9987dHJvb25y

Zelf Prinsjesdag bijwonen?

Iedereen kan langs de route van de rijtoer een plekje vinden om de stoet te bekijken. Dat is heel leuk en gezellig. Het VVV Den Haag biedt daarnaast een Prinsjesdag-arrangement aan waarvoor je een plaatsbewijs op een tribune langs de route kan reserveren. Dan zit je en zie je alles nog beter. Tot slot kunnen elk jaar een klein aantal ‘gewone’ mensen een plaats in de Ridderzaal innemen om het uitspreken van de Troonrede te horen. Als je dat wilt, dan moet je dat schriftelijk aanvragen bij de Verenigde Vergadering van de Staten-Generaal. De wachtlijst is enkele jaren... Stuur je verzoek naar:
De griffier van de Eerste Kamer der Staten-Generaal, Postbus 20017, 2500 EA Den Haag.
 

In 2011 lag de Miljoenennota vooraf al op straat

Een dag eerder dan het embargo ligt de Miljoenennota op straat. Om 15:50 uur stuurt twitteraar Multesimus een tweet: "heb de miljoenennota 2012 gevonden. Christ wat slecht beveiligd." Om 16:00 uur wordt door de media het bericht verspreid dat de miljoenennota al beschikbaar is.
Om 16.14 uur twitterd het Hoofd voorlichting Financiën dat men 'Prinsjesdag' heeft proefgedraaid. De directeur communicatie van het ministerie van Financiën, Remco Dolstra, twitterde even voordat het miljoenennotalek bekend werd nog over de site. "Heb net proefgedraaid met voor devices geschikte prinsjesdag2011.nl site. Morgen 14 uur online. Handig om begrotingsstukken binnen te halen!" Kort daarna bleek echter dat iedereen de miljoenennota al kon lezen. Een dag eerder dan het embargo. Lees meer over de situatie op www.NOS.nl Dus: Foutje bedankt?


0d3e0294e1e1008509c15bcc3180e0ab.jpg

Troonrede 2012

Koninging Beatrix heeft op 18 september 2012 voor de 33e keer, en naar later bleek ook haar laatste keer, in haar Koningsschap de Troonrede voorgelezen. Het is de eerste Troonrede die door het demissionair kabinet-Rutte is opgesteld. Naast Koningin Beatrix is dan ook prins Willem-Alexander en prinses Máxima, prinses Margriet, Pieter van Vollenhoven, prins Constantijn en prinses Laurentien van de partij. Zij rijden allen in een (Gouden) koets van het paleis Noordeinde naar het Binnenhof. Langs de route staan altijd duizenden mensen. Veel politie is op de been om incidenten zoals in 2010 te voorkomen; toen was er een man die een waxinelichtjeshouder naar de Gouden Koets gooide.
 
Bij het voorlezen van de Troonrede 2012 viel PvdA-partijleider Diederik Samson in slaap.

304559b28bc5775baf3aa6b1871624b1.jpgfb931f6f141ec7aba38444a4652621d9.jpg
 
 

Prinsjesdag 2013

Koning Willem-Alexander leest in de Ridderzaal de Troonrede voor, gewoon van papier en niet van z'n iPad. Hij bedankte in zijn eerste Troonrede zijn moeder prinses Beatrix aldus: "Zij heeft zich 33 jaar met veel plichtsbesef ingezet voor het koninkrijk en blijft voor mij een belangrijke inspiratiebron". Ook zei de koning dat de gevoelens van verbondenheid na het overlijden van zijn broer prins Friso de koninklijke familie tot steun waren geweest. Koningin Máxima zit naast Koning Willem-Alexander in de Ridderzaal.
 
410b7c256519d1ef7b9f837ba7ca76f0.jpg
f3e03abb6354f681e32067b143980c18_medium.

Prinsjesdag 2014

 De traditionele rijtoer door Den Haag met Koningin Maxima vrolijk zwaaiend.
4afa2310c7a1bfab5acc9703a9ab4467_medium.
 
De Troonrede wordt nog gewoon van papier gelezen en wordt achteraf als 'niets nieuws gehoord' betiteld. Lees hier de tekst van de Troonrede 2014.
a997c710044da23ff76a255d7ac211c5_medium.
 
Koning Willem-Alexander en Koning Maxima worden vergezeld door Prins Constantijn en prinses Laurentien.
Zwaaien naar het volk vanaf Paleis Noordeinde: de Balkonscéne 2014.
e37d91d536b82d379764e76fb3988647_medium.
foto's 2014: www.nu.nl
 

Prinsjesdag 2015

 

De balkonscéne

De koningin droeg in 2012 een fleurige japon met een hoed met mooie veren. Prins Willem-Alexander was gestoken in het bijzonder ceremonieel tenue en Prinses Maxima droeg een rode japon met grote rode hoed. Na afloop van het uitspreken van de Troonrede rijdt de Koninklijke familie naar Paleis Noordeinde en verschijnt voor het publiek op het balkon van het paleis: de balkonscéne. In 2013 staan maar vier mensen op het balkon van paleis Noordeinde: de Koning en de Koningin met prins Constantijn en prinses Laurentien. Wellicht wat karig, maar dat is het gevolg van het aantreden van de nieuwe generatie.
69ed45fba27351c6b938e528eb4a3c0d_medium.
                 foto: ANP

 

Colofon

Geplaatst: 11 september 2011.
Geactualiseerd: 18 sept. 2012, 17 sept. 2013, 16 sept. 2014 en 15 sept. 2015.
Tags: derde dinsdag, Prinsjesdag, troonrede, gouden koets, Koning Willem-Alexander, Staten-Generaal, miljoenennota, hoedenparade, balkonscene

© Dit artikel mag niet overgenomen worden zonder voorafgaande toestemming van auteur. Ik claim geen rechten op de gebruikte foto's in dit artikel.

 

Reacties (10) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Een prachtig mooi artikel!
Goede info Duim taco
En dat willen sommige politieke partijen afschaffen? Onze traditie's? Ze zouden beter eens van hun over-ambitieuze ambities afstappen om het de mensen in het algemeen eens wat makkelijker te maken! Klein voorbeeld: de ramp die openbaar vervoer heet? hint hint DUIM!
Informatief, goed en verzorgd geschreven, zoals deze traditie verdiend!
Mooi stuk!
Geweldig artikel als vanouds!
nice info!