Hoe is de kermis ontstaan?

Door Nlwolfpack gepubliceerd op Friday 28 September 12:09

Dit is de historie van de kermis. bron: gedeelte wikipedia en gedeelte van mezelf.

De kermis is van oorsprong een jaarmarkt ter gelegenheid van de wijdingsdag van de patroonheilige van de plaats. Kermis is dan ook een verbastering van kerkmis of kerkemisse. Op die dag stroomde het volk samen om de patroonheilige te vereren en om zich te vermaken. In de stedelijke gebieden verloor de kermis al zeer snel zijn band met het religieuze feest dat eraan ten grondslag lag, maar in vele dorpen gaan beiden nog hand in hand en gaat er op de wijdingsdag een processie uit. Kermis wordt gedurende een paar dagen gevierd en heeft zich ontwikkeld tot commercieel evenement. Vroeger was een kermis vaak een van de weinig uitgaansmogelijkheden. Een kermisattractie word in jargon spul genoemd. De uitbater is in Nederland een spullenbaas.

De oudste kermissen in ons land zijn gehouden in Wijk bij Duurstede en vermoedelijk enige tijd later in Utrecht. Aller eerste vermelding van een kermis aldaar dateert van 26 juni 1023, de dag dat de sint maartenskerk werd gewijd. Kermis vormt amusement voor jonge mensen die een hoop plezier beleven in wilde attracties zoals spookhuizen, botsauto's, enz. De kermis is ook een plaats om mensen te ontmoeten.

In Nederland is onbebouwde ruimte in binnensteden vaak schaars. Dat is een van de reden waarom er hier veel compacte kermisattracties te vinden zijn. Deze zijn ook economisch tijdens opbouw en transport; hetgeen eveneens een aantrekkelijk punt is voor een kermisexploitant. Iemand die een gemiddelde Nederlandse stadskermis gewend is, zal dan ook zijn ogen uitkijken op grote kermissen van Herne, Dusseldorf, Oberhausen en het Oktoberfest in Munchen. Duitsland heeft erg grote kermissen met attracties van een enorme afmeting. Er reizen zelfs complete achtbanen, die onze "wilde muis achtbanen" in Nederland zeer zeker overtreffen. Het toppunt is in dit verband de "Olympia Looping" een achtbaan met vijf loopings.

Over de oorsprong van de kermis bestaan diverse versies. Een houdt het erop, dat de kermis in de romeinse tijd is ontstaan. Een ander wil, dat de eertijds met veel luister gevierde sterfdag van de patroon van een parochie, derhalve een zuiver kerkelijk feest, de voorloper van de huidige kermis is. Zonder ons in de vraag te verdiepen welke de juiste verzie is, geloof ik dat er voor beide veel te zeggen valt.

De Romeinen gaven de in onze streken wonende stammen toestemming om een soort jaarmarkt te houden. Het romeinse woord voor dit evenement, forum, is duidelijk stamverwant mer het Franse Foire of het Engelse Fair voor kermis. Tal van mensen uit een bepaalde streek kwamen naar het Forum om elkaar te ontmoeten en om inkopen te doen. Ambulante handelaars boden hun waren aan. Zo'n jaarmarkt trok ook standwerkers en niet te vergeten straatartiesten aan. Hierin valt het element jaarmarkt/kermis te ontdekken.


Dit is ook het geval met de middeleeuwse feesten bij gelegenheid van verjaardagen van patroonheiligen of van de wijding van een kerk. Die plechtigheden gingen gepaard met handel rond het kerkgebouw en optredens van toneelspelers, zang- en muziekgroepen. Niet zelden kwamen er processies aan te pas. De kerkmis werd een kerkelijk en wereldwijd feest. Van de kerkmis naar kermis was tenslotte maar een stap. In het zuiden van Nederland, met name in Limburg, leeft de oorsprong van de kermis nog voort in tal van zomerkermissen, die gepaard gaan met processies. Zodra die zijn uitgetrokken, gaat de kermis van start.

De benaming "kermis" komt voort uit het kerkelijk inwijdingsfeest. Zo'n 1000 jaar geleden werden over heel Europa duizenden nieuwe kerken, kapellen, kloosters, gasthuizen e.d. gebouwd. Deze werden  ingewijd met een plechtige viering: de kerkemis. Deze kerkemis werd elk jaar op de inwijdingsdag als herdenking herhaald.

Er is nog een andere versie: De kermis zou een afgeleide zijn van de jaarmarkt en de handel. Jaarmarkt en kermis waren in onze streken eeuwenlang identieke begrippen, er werd hetzelfde mee bedoeld. De gelovigen mochten op die dag niet werken en moesten naar de kerk om de mis te vieren. Zo kwam er op die dag heel veel volk naar de mis. Veel volk trok speelmannen en kooplieden aan die hun waren aan de man probeerden te brengen. Al gauw kregen ze gezelschap van muzikanten, jongleurs, acrobaten, goochelaars, vuurspuwers en andere artiesten die een graantje mee pikten van de vrijgevigheid van een feestelijk gestemde menigte. Met de tijd evolueerde ook een kermis als volksfeest. Het naar de mis gaan en het handel drijven werden stilaan bijzaak. De kermis ontwikkelde zich tot een heus jaarlijk terugkerend feest.

De kerkmis heeft een lange geschiedenis. Elke nieuwe kerk of tempel, werd plechtig ingewijd. De plechtigheid is groter en plechtiger naar mate de nieuwe kerk of tempel een belangrijkere positie inneemt in de samenleving. De dag van de inwijding is een vrije dag, de mensen stromen toe, vergapen zich aan het groot vertoon van de gasten, gaan op de knieen voor het Allerheiligste, verstommen voor de aanblik van de relieken die in de ommegang worden meegedragen. Het feest van de inwijding is ook het feest van de patroon onder wiens bijzondere bescherming de kerk zich heeft geplaatst. Op zijn feestdag zal voortaan in de kerk een bijzondere dienst gehouden worden. De kerkmis. In veel plaatsen worden dezelfde handelingen, rituelen en ceremonies gebruikt die zich moeiteloos als ker(k)mis doet herkennen. Ook hier geldt dat men het volk handel en amusement meekomen, wat tot gevolg heeft dat het de feestviering gaandeweg een breder en uitbundiger karakter krijgt; het feest komt 'naar buiten'. De feestviering verwijdert zich van het binnenkerkse gebeuren.

De handel is daar waar veel mensen bij elkaar komen. Dat was vroeger bij jaar- markten. In de 10e eeuw en daarvoor ontstaat het vermaak op de jaarmarkten. Er komen acrobaten, clowns, dierentemmers, goochelaars, muzikanten en toneelspelers. De jaarmarkten worden gehouden bij kerken. Onder de romeinen worden de markten uitgebouwd tot hoekstenen van het economisch leven. De romeinen gebruikten de markten om te kopen en te verkopen, om nieuwe wetten en decreten af te kondigen en om zich te amuseren.


Koning Dagobert geeft, begin 7e eeuw toestemming, om 'ter ere van god en tot glorie van St. Denys' een jaarmarkt te houden die 10 dagen mag duren. In de 8e eeuw geeft ook Karel de Grote toestemming om zo'n jaarmarkt te houden.

Eind 9e eeuw is in West-Europa een economisch dieptepunt bereikt en is de sociale ontwrichting, die het gevolg is van de aanhoudende overvallen en plunderingen van de Noormannen, maximaal. Maar daarna wordt de situatie beter. De invallen van de Noormannen lopen ten einde en de kerk reorganiseert zich. Aan het eind van de 11e eeuw breekt voor West-Europa een periode aan van een sterk economische groei en van sociale veranderingen. De handel herleeft, steden schieten als paddenstoelen uit de grond, en er vormt zich een nieuwe stand van burgers. Kooplieden zwermen uit naar Venetie, de Vlaamse kust en de Baltische landen. Op plaatsen langs de nieuwe handelswegen werken de oude en de nieuwe jaarmarkten in Frankrijk en Vlaanderen zich op tot grote jaarmarkten met veel bedrijvigheid.


Rond de 12e eeuw is zo'n 90% van de jaarmarkten in kerkelijke handen. Dit verandert snel wanneer er meer steden komen. De burger-koopman neemt het over van de kerken. De feestviering verwijdert zich van het kerkelijke gebeuren en zo ontstaat de kermis die op eigen kracht vooruit gaat.

Het theater nam op de kermis van de 17e en 18e eeuw een belangrijke plaats in. Het zijn vaak rondreizende beroepsspelers die kluchten spelen. Om als beroepstoneelspeler op andere manieren aan geld te komen was er haast niet in die tijd. Daarom moest het beroepstoneel het hele jaar door rondreizen en stonden ze op kermissen.

Ook had je kijkwerken als 'De vrouw met de baard' en 'het meisje zonder lichaam'. Tegenwoordig zijn het meer de snellere attracties die de aandacht van de mensen trekken, maar op nostalgische kermissen zie je altijd nog attracties als 'de schommel'

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.