Het thema van de dood in de kunstgeschiedenis (deel 2)

Door Heleen-Camilleri gepubliceerd op Friday 28 September 12:08

Deel twee van een overzicht over het thema van de dood, en de schedel in het bijzonder, doorheen de kunstgeschiedenis.

De schedel doorheen de kunstgeschiedenis (deel 2)

Anamorfose

 

Een speciaal fenomeen in de barok zijn de zogenaamde “anamorfoses”. Dit is een soort van trompe l’oeil waarbij een object zo wordt getekend of geschilderd dat deze enkel zichtbaar is vanuit een bepaalde hoek. Een hedendaags voorbeeld is het werk van James Hopkins maar het meest bekende werk met een anamorfose is “De ambassadeurs” van Holbein, die de techniek tevens zelf uitvond. Het werk zelf is dan ook deels een vanitasschilderij. Naast de twee geportretteerden stikt het van de vergankelijkheidssymbolen en toespelingen op de dood. Zo draagt de heraldisch rechtse figuur, Denteville, een doodshoofd op de gesp van zijn hoed en zijn de muziek- en meetinstrumenten steeds afgebeeld met een foutje. Van al deze symboliek maakte verschillende hedendaagse kunstenaars gebruik, waaronder Franscesco Clemente.

De dodendans

 

Doorheen mijn onderzoek kwam steeds het thema van de dodendans naar voren. Maar wat is dit nu precies? De dodendans zou vermoedelijk dateren van de 14e eeuw, wanneer de pest hard toesloeg in West Europa. De herkomst van de dodendans is echter niet duidelijk en men twijfelt zelfs of de eerste esthetische uitingen van het thema wel te herleiden zijn tot de pestepidemie. Men vermoedt dat het gelinkt kan worden aan een Arabische legende waarbij drie jonge mannen, tijdens het jagen, drie anderen tegenkomen in verschillende stadia van verrotting. Hiervan zijn verschillende visuele representaties terug te vinden. In de geschiedenis zijn er veel monumentale werken rond de dodendans gemaakt maar deze zijn nagenoeg allemaal verloren en zijn enkel bekend via reproducties op prints. Zulke grote afbeeldingen werden publiek getoond en de inhoud ervan was duidelijk voor iedereen.

Het beste voorbeeld om de betekenis van de dodendans duidelijk te maken is een afbeelding op A1 formaat uit de 17e eeuw. Hier zien we centraal een kerkhof waar vrouwen in vooraanstaande kleren een dans uitvoeren met de dood. De mannen vormen dansparen met de dood in de medaillons aan de zijkant. Deze mannen zijn onder andere de paus, de gek en een kind. Hiermee probeerde men de gelijkheid van de mens voor het aanschijn van de dood te illustreren. De calvarie aan de linkerzijde van het centrale paneel plaats dit alles in een Christelijk kader.

.


 

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.