Rechtsgeschiedenis: Vroegmoderne tijd (6)

Door Nickelton gepubliceerd op Friday 28 September 12:13

Na de Romeinse tijd en de middeleeuwen, komen we nu uit bij de vroegmoderne periode. Deze loopt van ongeveer 1450 tot 1800. Wat gebeurde er in deze periode met het recht? Er vond receptie plaats van het oude romeinse recht, in het huidige rechtssysteem. Het Corpus Iuris werd niet alleen bestudeerd in de collegezalen, zoals dat in de middeleeuwen gebeurde, het vond ook toepassing in de praktijk

Bartolus, de receptie


In mijn vorige artikel heb ik hem al genoemd. Bartolus was een consiliator. Hij voorzag de rechters in juridische adviezen. Hij gebruikte het Romeinse recht als hulpmiddel om het inheemse recht (vooral gewoonterecht, maar ook stedelijke verordeningen en koninklijke ordonnanties) uit te leggen. Deze lijn, ingezet door Bartolus, zette zich voort in de vroegmoderne tijd. Al snel werd het Corpus Iuris gebruikt om de ‘gaten’ in het inheemse recht op te vullen.

Juridisch humanisme en laat- scholastiek


Bovenstaande stromingen komen op rond 1500. Het juridisch humanisme wil terug naar het oorspronkelijke Corpus Iuris, het verzet zich tegen de misinterpretatie van het Corpus Iuris, zoals dat in de middeleeuwen gebeurde. De laat scholastiek bouwt voort op de middeleeuwse restitutieleer; schade moet hersteld worden. De jurist Thomas van Aquino was aanhanger van de laat- scholastiek.

Rooms-Hollands recht


Zowel het juridisch humanisme en de laat scholastiek weten zich echter niet echt te vestigen in de rechtscultuur. De natuurrechtsleer weet dat wel. Hugo de Groot was aanhanger van de natuurrechtsleer; recht hoeft niet gebaseerd te zijn op teksten uit het verleden. Er is een billijk, rationeel en universeel recht volgens De Groot. Hij baseerde dit op zijn idee over de natuurstaat. Hugo de Groot schepte ook zijn eigen rechtssysteem in het boek ‘De jure belli ac pacis’ oftewel ‘Over het recht van oorlog en vrede, parijs 1625).

Er ontstaan eenheidsstaten. De Nederlanden ontstaan, en Frankrijk ook. Maar overal in Europa heeft die receptie van het Romeinse recht plaats gevonden. Overal verschilt het recht, van stad tot stad, maar overal heeft het Romeinse recht zijn invloed gehad. Er is in Europa dus sprake van een gemeenschappelijke rechtscultuur.

De natuurrechtsleer, het Romeinse recht en het inheemse recht smelten langzaam samen in Nederland(1600-1800). Er ontstaat Rooms-Hollands recht. Een eindresultaat van de receptie zou je het kunnen noemen.

De eerste codificatie


Nederland wordt veroverd door Frankrijk onder het bewind van Napoleon. En het duurt dan ook niet lang voordat de eerste codificatie van het recht ingevoerd wordt. Dit gebeurd al in 1804. De rechtswetenschappers Domat en Pothier hebben grote invloed gehad op de eerste codificatie. In Nederland gaat voor een groot deel het Franse recht gelden. Maar het Rooms-Hollands recht is niet verloren. De VOC heeft het Rooms-Hollands recht verspreid over de hele wereld…

De onrechtmatige daad


Hugo de Groot heeft nog een belangrijk boek geschreven, namelijk ‘Inleiding tot het Hollandsche Rechtsgeleerdheid’, Loevestein 1621. Hierin beschrijft hij het Rooms-Hollands recht, zoals dat volgens hem geldt.

In de Romeinse tijd was er geen één onrechtmatige daad, er bestonden allerlei casussen. De straf was ook gericht op straf, niet op genoegdoening. En lang niet alle schaden werden door het Corpus Iuris erkend. In de middeleeuwen komen er nieuwe soorten schade bij, er ontstaat één criteria voor aansprakelijkheid (culpa) en het poenale karakter wordt langzaam vervangen door de restitutieleer.

In de vroegmoderne tijd worden nog meer soorten schade gedekt door de ‘onrechtmatige daad’. Schade bij overlijden, zuivere vermogensschade, immateriële schade horen nu ook onder schade. Smartengelden voor aantasting van de goede naam, eer en vrijheid van handelen worden mogelijk in de vroegmoderne tijd. Alle privaatrechtelijke vorderingen zoals wij die kennen zijn niet meer poenaal, dit komt dus door de restitutieleer en door het ontstaan van een publiekrechtelijk strafrecht.

Andere delen


Inleiding in het Romeinse Recht: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-romeins-recht-1

de Lex Aquilia: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-romeins-recht-2

Andere delicten in het oude Rome: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-romeins-recht-3

Middeleeuws recht: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-middeleeuws-recht-4

Onrechtmatige daad in de middeleeuwen: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-middeleeuws-recht-5

De vroegmoderne tijd: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-vroegmoderne-tijd-6

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.