Gödel, Escher, Bach: een eeuwige gouden band

Door Saltus gepubliceerd op Friday 28 September 12:13

Douglas Hofstadter is naast auteur van een aantal boeken ook nog een natuurkundige wetenschapper en professor aan verschillende universiteiten. Hij heeft een aantal erg boeiende werken op de markt gebracht. Zijn eerste boek verscheen in het jaar 1979 en heet Gödel, Escher, Bach: an Eternal Golden Braid.

Gödel, Escher en Bach
 

Douglas is zeker niet op zijn achterhoofd gevallen. Met een uitgebreide interesse en kennis bespreekt hij onderwerpen zoals natuurkunde, wiskunde, kunstmatige intelligentie en dat soort onderwerpen. Door inzichtelijk en begrijpend te schrijven is er moeilijke materie eenvoudiger gemaakt. Niet dat het nu allemaal makkelijk te volgen is, je moet er wel aardig je best voor doen om het hele verhaal en zijn connecties te volgen. ‘Gödel, Escher, Bach: an Eternal Golden Braid’, kort afgekort GEB gaat hoofdzakelijk over de namen die in de titel van GEB zitten. Kurt Gödel was een beoefenaar van wiskunde en logica, M.C. Escher een Nederlandse illustrator en als derde Johan Sebastian Bach een klassieke componist uit Duitsland. Van Escher en Bach heb je vast weleens gehoord, Kurt Gödel zal voor een aantal mensen nog wat vraagtekens oproepen. De wetenschapper heeft ongeveer 100 jaar geleden belangrijke ontdekkingen gedaan op het gebied van de wetenschap. Vooral op het gebied van wiskunde en logica was hij erg sterk. Gödel is een van de favoriete wetenschappers van de schrijver van GEB. Hij analyseert zijn theorieën en vergelijkt deze op miraculeuze wijze met de werken van Escher en Bach. Douglas Hofstadter houdt de illustraties van Escher bijvoorbeeld naast een muziekstuk van Bach beide worden tot in de diepte vergeleken. De schrijver laat zien hoe er patronen te ontdekken zijn in de composities van Bach die overeenkomen met het bijzondere werk van Escher.

Inhoud
 

Via de drie hoofdpersonages waar het boek over gaat daalt Hofstader dieper af in theorieën en onderwerpen. Numerologie, typografie, getallentheorie, symbolen, kunstmatige intelligentie, het menselijk brein, patronen, parallelle werelden, enzovoort beschrijft hij. Dit klinkt misschien als moeilijke stof en wordt al gauw meteen saai en academisch genoemd. GEB is echter erg down to earth geschreven, de schrijver spreekt ons aan met zijn stem. Met een speelse inslag beschrijft hij bepaalde onderlinge verbanden door spelenderwijs te laten zien dat patronen verweven worden met elkaar. Om een voorbeeld te noemen, hij beschrijft een notenschema uit een symfonie van Bach en vergelijkt het met een illustratie van Escher, deze volgt hetzelfde notenschema, maar dan in visuele vorm. Zijn teksten bevatten een vlechtwerk van combinaties en verbindingen over zeer uitgebreide onderwerpen die erg veel informatie en openbaringen bevatten. Hij behandelt wiskundige onderwerpen op een opmerkelijke en zeer amuserende manier. Ik kon alles goed volgen omdat ik erin geïnteresseerd ben, alleen heb ik moeite met de stellingen van Gödel omdat dit hogere wiskunde is. De onvolledigheidstelling van Gödel speelt een belangrijke rol in zijn verhaal en is moeilijk te volgen. Hofstader legt het uit door middel van een aantal eenvoudige voorbeelden. Zo schrijft hij de zin: ‘Het woord ‘goed’ in deze zin is fout geschreven’ of ‘Het woord ‘televiesie’ in deze zin is correct geschreven’. De schrijver bedoelt met deze voorbeelden dat de zinnen een vorm van zelfreferentie bevatten. De zinnen bevatten een waarheid, maar tegelijkertijd iets wat tegen de logica ingaat. De stelling ontkracht zichzelf, terwijl hij wel waar is omdat hij bestaat. Kun je het nog volgen?

Conversaties
 

Het boek bestaat uit een aantal verschillende stijlvormen. De schrijver heeft tussen alle theorieën en analyses door een aantal korte verhaaltjes geschreven. Dit zijn conversaties tussen twee dieren, zoals bijvoorbeeld een haas en een schildpad. Achilles en Tortoise gaan een dialoog aan met elkaar en zorgen dat ze net zoals bijvoorbeeld Socrates dat deed voor de discussies over onderwerpen. Ze diepen stellingen uit en proberen elkaar te slim af te zijn met hun vragen, antwoorden en verdere redenaties. Bijzondere raadsels en wonderbaarlijke vraagstukken zitten er verborgen in hun gesprekken. Ze ontkrachten vaak stellingen en meningen van elkaar die doen denken aan het werk van Plato.

Tot slot
 

Gödel, Escher, Bach: an Eternal Golden Braid uit 1979 is zonder twijfel het meest ingenieuze boek van Douglas R. Hofstader. Het is niet echt een pageturner te noemen. De informatie en stellingen zijn vaak te moeilijk om de eerste keer compleet te absorberen. Nadat de tekst op je heeft ingewerkt en je doorhebt waar het over gaat zal de beloning groot zijn. Een aantal passages spraken me niet zo aan, deze gaan over computers en hun programmeertaal. In de tijd dat het boek geschreven is hadden de computers een nieuw stadium van snelheid bereikt, dit was interessant voor de mensen in het vakgebied van wiskunde, dus ook voor Hofstader. Na het lezen van GEB heb ik veel nieuwe inzichten gewonnen op het gebied van muziek, kunst, cultuur en filosofie. Ook krijg je nieuwe kennis over de samenhang tussen deze onderwerpen onderling. GEB is een uiterst creatief geschreven boek gevuld met unieke kennis. Het is dan ook niet gek dat de schrijver een Pullitzer Prize gewonnen heeft voor zijn boek. Dertig jaar later wordt zijn verhaal nog steeds gelezen en is al meer dan in 10 talen vertaald. De Nederlandse titel is Gödel, Escher, Bach: een eeuwige gouden band.

Reacties (6) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Interessant... de moeite waard. Moet ik maar eens mijn tanden inzetten. En dat terwijl ik een oen-eersteklas ben op wiskundegebied... Lijkt me goed om het brein mee opem te kraken.
oei, dikke pil om te lezen zo te zien.
bedankt voor de informatie.
duim erbij
mooi voor in de zomer, aan het strand
Bizar! Dat boek ga ik zeker lezen.

Escher is mijn favoriet in "repeat-kunst in de breedste zin des woords"
Bach is mijn favoriete componist als ik mijn viool ter hand neem.

Er valt een kwartje, na het lezen van jouw artikel; er is idd een connectie!

Bedankt voor dit artikel, anders had ik dit nooit geweten; kunnen bevroeden!
Dat lijkt me zeker interessant om te lezen maar daar moet je wel even de tijd voor vinden.
Goed artikel.
Duim
Tex
Goed toegelicht. Wel stevige kost. Duim!