Edel- en halfedelstenen

Door Lathica gepubliceerd op Friday 28 September 12:13

Edelstenen zijn kostbaar vanwege hun schoonheid, hun zeldzaamheid en hun duurzaamheid.

De duurste edelstenen,zoals diamant, smaragd, saffier en robijn, komen vrij in de aardkost voor. Ook enkele organische stoffen worden wel als edelstenen beschouwd, bijv. barnsteen ( fossiele hars), koraal (skeletten van zeediertjes) en parels ( afzettingen van parlemoer in schelpen, vooral bij oesters). De mode bepaalt in sterke mate welke edelstenen in trek zijn. Granaat bijv. kwam in Europa in zwang in de Napoleontische tijd.

ONTSTAAN VAN EDELSTENEN:

De mineralen edelstenen kunnen op verschillende manieren ontstaan. De meeste komen voor in stollingsgesteenten, die gevormd zijn na afkoeling van gesmolten magma. Magma stijgt uit het inwendige der aarde omhoog en tijdens de afkoeling vind een gedeeltelijke scheiding van de aanwezige elementen plaats. Nadat het meeste materiaal al is uitgekristalliseerd, blijft soms een waterige substantie over, waarin die elementen kunnen zijn opgelost die bij verdere kristallisatie edelstenen gaan vormen. Pegmatieten bijv. zijn lichtgekleurde stollingsgesteenten met verspreide grote kristallen. Ze ontstaan uit de laatste waterige resten van magma en bevatten vaak relatief vele edelstenen, zoals beril, waarvan sommige varieteiten als smaragd en aquamarijn bekend zijn. Uit de opgeloste gassen in pegmatieten ontstaan bij afkoeling o.a. fluoriethoudende mineralen zoals topaas en toermalijn. Andere edelstenen ontstaan wanneer door druk, hitte of chemische werking de structuur van een bestaand gesteente verandert, waardoor het rekristalliseert of overgaat in een metamorf gesteente. Olivijn en granaat komen beide in metamorfe gesteenten voor. De aanwezigheid van diamanten in de kimberlietpijpen is te danken aan het optreden van zeer hoge temperatuur en druk. Diamant komt ook wel in grindafzettingen voor, maar is dan daarin terechtgekomen door erosie van kimberliet. 

EIGENSCHAPPEN VAN EDELSTENEN:

Elk type edelsteen wordt gekenmerkt door specifieke eigenschappen, zoals de kristalvorm, kleur, hardheid, brekingsindex en relatieve dichtheid. De waarde van ede lstenen hangt vooral af van hun zeldzaamheid, glans, zuiverheid, kleur en hardheid. Ook de vraag speelt een rol. Er is voortdurend vraag naar diamant, zowel voor industrieel gebruik in snijgereedschap als voor verwerking in de edelsmeedkunst. De schoonheid van een edelsteen hangt nauw samen met zijn gedrag ten opzichte van het licht. Terugkaatsing, breking en kleurschifting bepalen namelijk de schittering. Elke steen heeft zijn specifieke brekingsindex. Deze wordt bepaald door de sinus van de hoek van terugkaatsing.Van alle natuurlijke edelstenen heeft de diamant de hoogste brekingsindex, waardoor hij zo'n karakteristieke schittering vertoont. Door het grote kleurschiftingsvermogen krijgt diamant zijn bijzondere gloed. Gekleurde diamanten zijn meestal het gevolg van roosterfouten in de kristallen en maar zelden van spoorelementen. De meeste andere edelstenen zijn gekleurd door de aanwezigheid van metaaloxyden ( als verontreiniging of bestanddeel). Toch geeft juist de kleur vaak aan edelstenen hun schoonheid. Zo wordt het doffe, grijze of kleurloze mineraal korund pas mooi als het door onzuiverheden doorschijnend rood (robijn) of blauw (saffier) wordt; hetzelfde geldt voor smaragd, een groene varieteit van beril, en voor de gele topaas. ondoorzichtige stenen zijn zelfs uitsluitend mooi vanwege hun vaak prachtige kleuren. De dichtheid van diamant bedraagt 3,52, dat wil izeggen dat diamant iets meer dan 3,5 keer zo zwaar is als zuiver water. Barnsteen heeft een dichtheid van 1,07. Het gewicht van diamant wordt uitgedrukt in karaten ( 1 karaat = 200mg). Hardheid staat borg voor duurzaamheid; daarom zijn harde edelstenen het korstbaarst. Hardheid wordt bepaald via de schaal van Mohs, waarin de relatieve hardheid wordt uitgedrukt in een getal tussen 1 en 10. Diamanten heeft hardheid 10 en is daarmee verreweg het hardst van alle natuurlijke stoffen. Het is zelfs ongeveer 90 keer zo hard als korund, dat op de schaal van Mohs het cijfer 9 haalt. Sommige edelstenen zijn zeer zacht, kunnen daardoor goed bewerkt worden en ontlenen juist daaraan hun waarde.

POLIJSTEN EN KLOVEN:

Door een edelstenen vakkundig te kloven en te polijsten wint hij sterk aan schoonheid. Vooral de schittering wordt hierdoor feller. Bij de oudste bewerkingen werden edelstenen in een ronde vorm geslepen, aangeduid met het franse woord 'cabachon' (hoofd). Deze methode was vooral geschikt voor zachte stenen en wordt daarbij ook nu nog gebruikt. Dit is o.a. het geval bij smaragd en robijn, waardoor eventueel voorkomende barstjes onzichtbaar gemaakt kunnen worden. Diamanten was lange tijd veel te hard om zelfs maar cabachon geslepen te kunnen worden. Tot ca 1400 was men al tevreden als de natuurlijke facetten door polijsten bijgewerkt konden worden. Het kloven van diamans begon waarschijnlijk in India. De techniek werd vooral in Amsterdam en Antwerpen steeds verder verfijnd, zodat men steeds meer kunstmatige facetten aan de steen kon toevoegen, wat de schittering veel feller maakte. Naast natuurlijke edelstenen bestaan er ook synthetische stenen, die dezelfde samenstelling en kristalstructuur hebben, maar een afwijkende groeistructuur.

Reacties (4) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Mooi artikel, ben dol op stenen. Duim!
Ik verzamelde toen ik klein was altijd stenen. Ging ook weleens fossielen zoeken met mijn oom bij zandafgravingen. vooral bergkristal en versteende haaientanden gevonden.
was interessant om te lezen. ik heb geen diamanten maar heb hier weer bijgeleerd! Duim erbij
interessant artikel! Altijd leuk hoe de speciale stenen ontstaan en zo mooi worden. duim!