Meteoren en meteorieten

Door Lathica gepubliceerd op Friday 28 September 12:13

Op het noordelijke halfrond kan men op een heldereaugustusnacht meestal minstens 1 meteoor of vallende ster zien, een lichtflits, vaak met een lichtende staart, veroorzaakt door een voorwerp dat snel langs de hemel beweegt.

Vallende sterren kent men al sinds de uodheid, maar pas in het begin van de 19e eeuw ondekte men wat zij eigenlijk waren. Meteorieten zijn niet zo talrijk. Men moet er voor waken meteorieten te beschouwen als niets anders dan grote meteoren. Staan de laatste in verband net kometen; de eerste zijn meer verwant aan asteroiden of kleinere planeten.

DEELTJES MET HOGE SNELHEID:

Een meteoor is een deeltje, gewoonlijk kleiner dan een zandkorrel, dat om de zon beweegt. Het is zo klein dat men het pas kan zien als het de dampkring van de aarde inkomt. Door zijn snelheid, die wel 70 km per seconde kan bedragen, veroorzaakt de meteoor wrijving met de luchtmoleculen, waardoor hij zich in een lichtende streep vernietigt, lang voor hij de grond bereikt. Het schijnsel van de vallende ster wordt niet door de meteoor zelf teweeg gebracht, maar door zijn uitwerking op de dampkring tijdens zijn steile duik. Meteoren worden verdeeld in twee soorten: individuele meteoren en meteoorzwermen. De individuele meteoren kunnen ieder moment uit iedere richting komen. Meteoorzwermen daarentegen houden verband met kometen. De beroemde Leoniden meteorenzwerm van november  houdt verband met de zwakke komeet van Tempel en beweegt zich in dezelfde baan. Er is wel gezegd dat meteoren resten van kometen zijn, maar dat is te eenvoudig gesteld. Toch is het zeker dat de komeet van Biela uit elkaar is gevallen en een meteoorzwerm is geworden. Bovendien bestaat er geen twijfel over dat een komeet in zijn vlucht materiaal afwerpt. De grootte van een zwerm wordt bepaald dooe het aantal meteoren dat een waarnemer onder ideale omstandigheden zou kunnen zien, als de radiant van de zwerm in het zenit staat. De regelmatigste jaarlijkse zwerm, de Perseiden, heeft een grootte van 70. Meteoren die niet met het blote oog te zien zijn, zijn hier niet in begrepen, zodat er veel meer meteoren zijn dan men zou denken. Degene die te klein zijn om een lichteffect voort te brengen heten micrometeoren; deze zijn zeer talrijk. Omdat meteoren in een zwerm in evenwijdige banen lopen, lijken ze als vanuit 1 punt uit de hemel te komen; dit punt noemt men de radiant. Dit kan vergeleken worden met het uitzicht dat men vanaf een brug op een autoweg heeft. Daarbij lijken de evenwijdig lopende banen elkaar ook in 1 punt aan de horizon te ontmoeten, dat men hun 'radiant'zou kunnen noemen. Zo hebben de Leoniden van november hun radiant in Leo, de Perseiden van augustus de hunne in Perseus, enz. De zwerm die begin januari verschijnt en die, hoewel kort, zeer spectaculair kan zijn, heet de Quadrantiden naar het niet meer erkende sterrenbeeld Quadrans Muralis.

JAARLIJKSE VOORKOMENDE ZWERMEN:

De jaarlijkse voorkomende zwermen zijn o.a.: de Quadrantiden, de Lyriden, de Eta Aquariden, de Perseiden, de Orioniden, de Tauriden, de Phoeniciden, de Geminiden en de Ursiden. De Leoniden, op 17 nov. op hun hoogtepunt, zijn minder betrouwbaar, omdat de meteoren niet verspreid zijn over de komeetbaan, maar in een tros gegroepeerd zijn. Om een grotere zwerm te zien moeten we wachten tot de aarde door de hoofdzwerm gaat. Dit is in 1799, 1833, 1866 en in 1966 gebeurd, zodat we een volgende verschijning in 2026 mogen verwachten. In de overige jaren zijn de Leoniden te verspreid.

METEORIETEN:

Een groter lichaam dat de aarde nadert, kan de val tot de aardbodem overleven zonder vernietigd te worden. Van deze meteorieten zijn er meerder soorten. Aeroieten bestaan voornamelijk uit steen, siderieten bevatten een hoog percentage ijzer en er zijn diverse tussensoorten. Een met zuur geetste meteoriet zal een karakteristiek patroon tonen- de Widmanstattense figuren- en zo is na te gaan of een object afkomstig is van een meteoriet. Meteorieten kent men al eeuwenlang- de 'zwarte steen' in Mekka bijv. is een meteoriet, maar over hun kosmische oorsprong bestond twijfel. Toen in 1795 een meteoriet van 26kg in Wold Cottage (Engeland) viel, dacht men dat het een steen was die uit de Ijslandse vulkaan Hekla geslingerd was. Maar toen in 1803 een groep meteorieten bij L'aigle in Frankrijk neerkwam, kon de beroemde astronoom Jean Baptiste Biot (1774- 1862) aantonen dat de voorwerpen uit het heelal kwamen. De meeste musea hebben een collectie meteorieten; de grootste meteoriet - in het Hayden Planetarium in New York- weegt ongeveer 36 ton. Hij werd door Robert Peary in Groenland gevonden. Gelukkig vallen er zelden grote meteorieten. De beste voorbeelden van kraters gemaakt door grote meteorieten, zijn de Canyon Diabolo krater in Arizona en de Wolf Creek in Australie. Voor zover bekend zijn er nog nooit mensen gedood door meteorieten. Met het oog op ruimtetochten heeft men lang verondersteld, dat zij buiten de dampkring een gevaar zouden uormen, maar dat blijkt in de praktijk erg mee te vallen.

 

Reacties (3) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Leuk onderwerp zeg! Een meteoriet van 36 ton - we mogen blij zijn dat dergelijke monsters niet vaker vallen! Ik kijk er ook altijd graag naar. Ergens midden in de vakantie is er altijd een zwerm, zeg in juli - als ik me goed herinner de Perseiden?
interessant artikel en leerrijk!
Duim verdiend hoor!
Heel interessant hoor!