Waar nieuwe wetenschap oude filosofie ontmoet (1)

Door Weltevree gepubliceerd op Friday 28 September 12:13

Was Rudolf Steiner zijn tijd ver vooruit? Is de moderne mens nog steeds met de geestelijke kosmos verbonden? Antroposofie.

Antroposoof Rudolf Joseph Lorenz Steiner 

Oostenrijkse architect, pedagoog, filosoof en schrijver.  

Hij werd op 26-2-1861 geboren in Donji Kraljevec, een deel van Oostenrijk-Hongarije wat nu de meest noordelijke provincie van Kroatië is. De familie verhuisde op zijn tweede naar Burgenland (Oostenrijk)

Als men zijn autobiografie bekijkt, zijn boeken leest, zou men kunnen concluderen dat Rudolf Steiner hoogbegaafd, hooggevoelig en zeer nieuwsgierig moet zijn geweest.

Van 1879 tot 1883 studeerde hij wis-, natuur- en scheikunde aan de technische universiteit in Wenen.  Daarna maakte hij kennis met het spirituele werk van Friedrich Nietzsche dat door hem zeer grondig werd onderzocht. Dat resulteerde in het boek:  “Friedrich Nietzsche. Ein Kämpfer gegen seine Zeit”

Nietsche als inspirator en denktank voor Rudolf Steiner

R. Steiner promoveerde in Rostock (1891) als filosoof met de dissertatie  'Wahrheit und Wissenschaft'. 

In de jaren daarna was hij werkzaam aan het Goethe-Archief in Weimar en onderzocht zeer grondig de wetenschappelijke methode, die Goethe gevolgd moet hebben om tot zijn conclusies te komen. Tevens spitte hij het verzamelde werk van Arthur Schopenhauer door in twaalf delen en hij bestudeerde de denkwijze van diverse andere filosofen waaronder Immanuel Kant, Hegel, etc. 

Arthur Schopenhauer

'Die Philosophie der Freiheit'

Ondertussen werkte hij zijn eigen denkbeelden verder uit wat resulteerde in het controversiële boek dat de pretentieuze de naam meekreeg: 'De Filosofie van de Vrijheid'. 

Daarin beargumenteerde hij dat wij spiritueel vrije wezens zijn door onze 'bewuste denkactiviteit'. Hij poogde in zijn boek tevens het transcendentaal idealisme in de filosofie van Immanuel Kant te ontkrachten, wat onverwacht veel stof deed opwaaien. Het was destijds zeer ongebruikelijk in je eigen werk een collega te bekritiseren, wat Rudolf Steiner in het licht van de vooruitgang in het vrije denken totaal niet begreep. (Persoonlijk denk ik dat Rudolf hoopte hierna samen te werken met andere filosofen in een gezamelijke denktank ten behoeve van de spirituele filosofische vooruitgang)

Hoewel enkele filosofen Steiner's gedachtegang wel begrepen, bleven de meningen erover verdeeld en kwam er geen samenwerking van de grond met zijn tijdgenoten. Zijn denkwijze zou lange tijd onbekend blijven. 

Kant, wiens filosofie Rudolf Steiner trachtte te weerleggen

 

De geschiedenis van de geestelijke mens 

Rudolf zag de geschiedenis van onze evolutie als een progressieve ontwikkeling binnen de spirituele hiërarchie. Daarin vormden wij gezamelijk een groter geheel van door individuele zielen.

In zijn optiek had de ziel van oudsher in méér of mindere mate een onbewuste doch heldere kennis van geestelijke wezens waardoor men meerdere Goden aanbad. In de loop van de eeuwen, tijdens de ontwikkeling van de individuele mens, verwaterde dit meergodenbesef. Helaas verdween tegelijk daarmee óók het onbewuste geestesweten naar de achtergrond en zo evolueerde het zelfstandige individu tot wat we nu zijn: We zijn ons in de vaart der volkeren veel minder gewaar van oude geestkennis. Er is een andere verhouding ontstaan door een groot (te groot?) Ik-bewustzijn en ons eigen verstand.

Hij dacht daarnaast dat alle organismen het resultaat zijn van de gezamenlijke invloeden van aarde plus kosmos (zon, maan en sterren). Derhalve waren wij (zijn wij nog steeds) onderhevig aan de processen van aarde en kosmos. Indien de mens deze invloed zuiver gebruikt kan men opnieuw gaan heldervoelen,-zien en -horen, omdat we weer verbinding krijgen met alle zuivere elementen. Uitgaande van dit vernieuwde, doorontwikkelde Ik-bewustzijn is het volgens Rudolf Steiner mogelijk weer in contact te komen met  geestelijke wezens en de geestelijke kosmos met behoud van onze huidige ontwikkeling. Het is geen teruggaan, doch verder ontwikkelen met oude kennis. Hij voelde zich in deze denkwijze gesterkt door sommige klassieke theorieën, onder andere die van Aristoteles

Richard Tarnas noemt Rudolf Steiner in 'The Passion of the Western Mind' een belangrijk figuur in de geschiedenis van het moderne westerse denken en het tijdperk waarin wij nu leven.


'Filosofie der Vrijheid' werd grondlegger van antroposofie

De ‘Kern’ van de antroposofie is de behoefte van hart en gevoel op gezonde bevrediging, zegt Rudolf Steiner. Volgens hem vindt men in de antroposofie alléén dat waar men vanuit zijn gemoed naar zoekt. Hij benadrukt dat antroposofie niets met sektarisch denken te maken heeft en dat esoterie voor iedereen toegankelijk moet zijn. 

De tegenstelling met Immanuel Kant

Veel levensbeschouwelijke stromingen en genootschappen beroepen zich op esoterische kennis die het individu plus de kosmos betreft. Zij ontwikkelen daarbij een eigen leer en methodiek. Een bekend voorbeeld is de 'geheime' leer van Blavatsky waarbij esoteri slechts toegankelijk is voor ingewijden, geïnitieerden. terwijl van exoterie de kennis voor iedereen verifieerbaar en toegankelijk is.

Steiner is een voorstander van transparantie en openheid, om je eigen levenspad beter te kunnen doorgronden. Iedereen kan zich antroposoof noemen indien men zichzelf vragen stelt vanuit de natuurlijke behoefte (zoals honger en dorst) omtrent de wereld en onze existentie. In die gedachtegang zullen mensen, die er voor open staan, optimaal gebruik maken van methoden en ideeën. Of te wel, wat je binnen je innerlijk herkent in de antroposofie zal op je lijf geschreven zijn, zonder dat je alles klakkeloos hoeft na te leven of aan te nemen. Dat is m.i. in wezen niets anders dan: sta met beide benen op de grond en ga op je gevoel af. Voel wat van antroposie bij je past en je zult je eigen ziel, hart en denken ontwikkelen.

Steiner gelooft dan ook in een totaalpakket dat veel praktische toepassingen vindt in geneeskunst, heilpedagogie, biologisch-dynamische landbouw, maar ook in het onderwijssysteem waarbij men het kind en zijn aangeboren weten in tact laat.

Goethe, wiens methode en denkwijze Steiner uitgebreid heeft bestudeerd

De vier karakters van de mens

Rudolf Steiner maakte een verdeling van de menselijke psyche in vier basistemperamenten die hij in verband bracht met de vier elementen.

  1. Aarde (hardheid/ zachtheid ruwheid/ gladheid zwaarte/lichtheid)
  2. Water (cohesie/adhesie en attractie)
  3. Vuur (warmte en koude)
  4. Wind (duwen/ repulsie/ steunen/ bewegen)

Elk van de types kan onder invloed van een bepaalde soort voeding optimaal functioneren en uiteraard door verkeerde voeding disfunctioneren. Tegenwoordig wordt dit denken meer geaccepteerd. Er komt de laatste tijd meer bewustheid wat dat betreft omdat onnatuurlijke stoffen in ons voedsel oorzaak schijnen te zijn voor steeds meer voorkomende allergische verschijnselen.

Uiteraard komt het weinig voor dat iemand exact past in deze verdeling en men zal vaak overlappingen naar andere types in zichzelf terug vinden.

Cholerisch

(zomer) type wordt met het element vuur (warm en droog) geassocieerd. Het zijn doeners en leiders met ambitie en energie, hebben de behoefte om dat op andere mensen over te dragen, speciaal op de flegmatische types. Veel charismatische, militaire en politieke leiders zijn cholerische types. Een negatief aspect is dat ze snel boos of "humeurig" worden.

Sanguinisch

(lente) type wordt met bloed en het element lucht geassocieerd (nat en warm), en. Het is over het algemeen een optimistisch karakter, vrolijk, vol zelfvertrouwen en populair. Hij of zij kan dromerig zijn, weinig praktisch en impulsief. Ze beschikken vaak over veel energie, maar hebben een probleem om die energie ergens op te richten.

Flegmatisch

(winter)  rustig en weinig emotioneel (nat en koud). Behalve met slijm is er een associatie met het element water. Hoewel flegmatici tevreden en aardige mensen zijn, kan hun verlegen persoonlijkheid hen hinderen bij het tonen van enthousiasme en bij het zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Ze zijn consistent, ontspannen, rationeel, nieuwsgierig en oplettend, Dat zijn goede eigenschappen voor bijvoorbeeld administrateurs en diplomaten. Evenals de sanguïnische persoonlijkheid heeft de flegmaticus veel vrienden, maar is daarbij betrouwbaarder en meelevender.

Melancholisch

(herfst) type is zwaarmoedig. Deze mensen laten zich niet makkelijk door een enkele goede gebeurtenis opbeuren en zien de wereld meestal donker en gevaarlijk. 
In deel twee volgen meer wetenswaardigheden over de antroposofie.

 

 

'Filosofie van de vrijheid' 

behandelt het menselijke denkvermogen

en de vrije wil

Rudolf Steiner weerlegt daarin enkele esoterische denkbeelden van Immanuel Kant en laat zien hoe daarentegen de ideeën van Goethe,  Fichte en Hegel wel verder ontwikkeld kunnen worden. Inhoudelijk belangrijke thema's van de antroposofie zijn:

  1. de geestelijke wereld van de hiërarchieën,
  2. de Christus-mysteriën,
  3. de moderne scholingsweg,
  4. karma en reïncarnatie,

Ook niet-christelijke thema's worden zéér uitgebreid door Rudolf Steiner behandeld in het licht van de spirituele ontwikkeling der mensheid door de eeuwen heen. 

 

Persoonlijk voel ik veel van Steiners filosofie aan en daarnaast zie ik ook overeenkomsten met de moderne wetenschappers, die de laatste tijd op hun gebied opmerkelijke ontdekkingen doen of meningen hebben wat betreft hersenactiviteit en eeuwigheids bewustzijn. Op zijn minst hebben zij allen raakvlakken met de vraag waartoe wij leven en onze levensweg, die wij bewandelen, al dan niet, bewust .

 

Deel 2: 

geneeskunde 

biologisch-dynamische landbouw

onderwijsmethode

 

 

 

Reacties (15) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Whow! Ik ga jou volgen!
Filosofie; altijd leuk.
Ben zelf tijdje bezig geweest op de Universiteit, en had nog niet van deze man gehoord.

Die deling tussen de elementen kwamen we al tegen bij de eerste filosofen die we kennen, de zogenaamde voor-socratesi (zoals Thalos?)
Die geheime leer van Blavatsky, die kom je al tegen bij de grote drie ( Socrates, Plato, Aristoteles )
Uit mijn hoofd begon het bij Plato, in de klassieke oudheid...

Leuk artikel!
Na deel 2 nu deel 1 gelezen en ik vind het een mooi geheel. Ik heb weer genoten van je, in duplo :-))
Dank jullie wel, ach ja... zware kost, het zal onder de zeespiegel blijven... Die man had vast een vooruitziende blik, want hij probeerde toen al de verloedering voor te blijven...
Dora ik zet het even in mijn bibliotheek, zware kost die MIJ niet lukt vandaag! Jou kennende is het een stuk die ik graag wil lezen!
Ik denk, Edwin, dat je vast wel iets van je gading vindt in deel twee..., dank jullie wel
Dank je neerpenner, om het nogmaals te lezen. Wat ben je toch betrouwbaar en aardig. Ik kan altijd heel veel met jouw feedback... Pssst, niet verder vertellen hoor, maar eigenlijk ben je soms eenvoudig mijn graadmeter...