Rechtsgeschiedenis: Romeins Recht (2)

Door Nickelton gepubliceerd op Friday 28 September 12:13

In mijn vorige artikel heb ik jullie kennis laten maken met het Romeinse recht. Vooral het recht zoals Justinianus dit probeerde in te voeren. Nou, op dat recht wil ik wat verder in gaan...

Een echte onrechtmatige daad zoals wij dat nu kennen in art. 6:162 BW kenden de Romeinen nog niet. Toch was er in het oude Rome al wel het één en ander geregeld, dat sterk lijkt op onze huidige onrechtmatige daad.

Volgens de Romeinen konden er op vier manieren verbintenissen ontstaan, namelijk uit contract, quasi-contract, delict en quasi-delict. Voor de onrechtmatige daad gaan we kijken naar het delict; het moet immers onrechtmatig gebeurd zijn.

Een Romeins Delict; wat is dat?

Ik kan me hier in drie zinnen vanaf maken, maar daar wordt het vast niet duidelijker op. Ik zal het iets uitgebreider doen. Onder delicten in het Romeinse recht valt zaaksbeschadiging, diefstal en mishandeling en belediging van vrije personen. Er zijn nog veel meer delicten te bedenken, en er zijn er ook meer in het Romeinse recht, maar dit zijn de belangrijkste. Voor alle delicten geldt dat deze verwijtbaar moeten zijn. Zonder schuld van de 'dader', is er ook geen delict. Van voorgenoemde delicten is zaaksbeschadiging de intressantste, want die gaat het sterkst lijken op de onrechtmatige daad, maar ook de andere delicten tonen overeenkomsten...

Lex Aquilia

In mijn vorige artikel heb ik u reeds iets verteld over de Lex Aquilia. De Lex Aquilia regelde zaaksbeschadiging. Het bestond uit drie 'caputen', Justinianus heeft er slechts twee opgenomen in zijn wetgeving. Caput I ging over het doden van slaven en viervoetig vee. Caput III ging over het beschadigen van deze zaken en andere zaken. Caput II is niet opgenomen door Justinianus omdat het niet meer toepasbaar was in de maatschappij. De wet was verouderd.

Indien jij iemands zaken beschadigde of dood maakte, kon diegene dus aanspraak maken op de Lex Aquilia. Hij of zij kon dan een schadevergoeding eisen, maar niet alleen de geleden schade moest vergoed worden. In de Lex Aquilia zat ook een soort straf, er werd namelijk ook een boete gevorderd. De vordering op basis van de Lex Aquilia noem je een actio legis Aquilliae.

Om aanspraak te kunnen maken op de Lex Aquilia moet er sprake zijn van de volgende dingen:

Schade

Het eerste vereiste om aanspraak te kunnen maken op de Lex Aquilia is schade. Er is zaaksschade; jouw slaaf is dood of zijn vinger kwijt, jouw glas is door iemand kapot gemaakt of jouw wijn is door iemand gemengd met water. De kwaliteit van jouw zaak is dus achter uit gegaan. Het 'spannende' is echter, dat als een zaak weg is (een zilveren beker valt in de rivier en is niet meer te traceren), er geen sprake is van schade. De beker is immers nog heel. Toch vonden de Romeinen dat het rechtvaardig was als wel de schade verhaald kon worden. Je kon dan in plaats van de actio legis Aquiliiae, de actio in factum vorderen.

Onrechtmatig

Er moest ook sprake zijn van onrechtmatig handelen. Dit wil zeggen in strijd met de wet op de goede zede. De enige manier om in strijd met de wet te handelen en niet onrechtmatig te handelen is door middel van een rechtvaardigingsgrond; iemand zet een pistool tegen je hoofd, je hebt geen andere keus dan handelen zoals je deed.

Schuld

Schuld is het derde vereiste. Het latijn voor schuld is culpa. De allerlichtste vorm van culpa was al voldoende om schuld te hebben. Het is iemand te verwijten. Veel meer kan ik hier niet over zeggen.

Causaliteit

Het causaal verband is het laatste vereiste. Dit wil zeggen dat jij een situatie hebt laten ontstaan waardoor de schade kon ontstaan. Door jouw handelen is de schade ontstaan. Direct, of indirect. Er mogen dus tussen stapjes in zitten. Als jij een slaaf van de brug duwt en hij verdrinkt, dan heb jij die slaaf dus indirect vermoord. Maar, jij hebt ervoor gezorgd dat die slaaf in het water kon verdrinken. Er is dus sprake van een causaal verband tussen jouw actie en de schade.

Zoals u ziet, veel overeenkomsten met de huidige onrechtmatige daad.... maar nog steeds verschillen...

Andere delen

Inleiding in het Romeins Recht: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-romeins-recht-1

De lex Aquilia: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-romeins-recht-2

Andere delicten in het oude Rome: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-romeins-recht-3

Middeleeuws recht: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-middeleeuws-recht-4

Onrechtmatige daad in de middeleeuwen: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-middeleeuws-recht-5

De vroegmoderne tijd: http://www.xead.nl/rechtsgeschiedenis-vroegmoderne-tijd-6
 

Reacties (1) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Heel mooi artikel. Duim.