Dus jij kunt gedachten lezen?

Door Moneyq89 gepubliceerd op Friday 28 September 12:12

De vraag werd me gesteld tijdens mijn rijexamen en na dezelfde vraag bij mijn negatieve antwoord, gaf ik de hoop op en antwoordde maar dat het zoiets was. Je wilt toch je rijbewijs halen, en misschien heeft meepraten dan meer zin dan blijven tegenspreken. In ieder geval haalde ik mijn rijbewijs. De tweede keer werd de vraag me gesteld door een ex-vriendje, en ik denk dat ik stiekem wel met mijn ogen heb gerold.

"Wat ik studeer? Oh, psychologie."

"Ah, dus jij kunt nou mijn gedachten lezen?"

Zucht.

Come on. Please!

Het is waarschijnlijk zoals bij elke studie. Rechtenstudenten die de vraag krijgen om "even" een rechterlijke kwestie op te lossen, studenten Archeologie die enkel en alleen dinosaurussen opgraven. Herkenbaar? Irritant?

Ja.

In ieder geval ben ik de grens gepasseerd dat ik er nog hartelijk om kan lachen. Nee, ik ben GEEN helderziende. Nee, ik kan NIET in jouw hoofd kijken en zeggen wat je denkt. Nee, ik heb GEEN speciale gave. Ik weet wel wat theorieën over wat mensen zoal doen en laten, als je dat soms bedoelt?

Dus, wat dacht je van een spoedcursus psychologie… Gewoon even een rijtje met bekende psychologen en wat zij zoal hebben gedaan en ontdekt. De Jan's en Pieten onder de loodgieters en bouwvakkers, de Jane Austen, Haruki Murakami en J.R.R. Tolkien onder de auteurs, of ben ik nu denigrerend?
Namen die je gehoord zou moeten hebben. Of dat vind ik.

 

B.F. Skinner en het Behaviorisme

B.F. Skinner, om te beginnen. Niet een man die bekend stond om het lezen van gedachten. Sterker nog, hij was helemaal niet zo bezig met wat er in ons hoofd afspeelde. Veel essentiëler waren de gedragingen die voortkwamen uit gevolgen van een respons. Operant gedrag noemde hij dat.

Zie het als dit: Als jij werkt, maak je kans op waardering of zelfs een promotie. Deze consequentie (i.e. de waardering of promotie) zet jou ertoe harder te werken. Dus door de beloning, vertoon jij bepaald gedrag. Het kan ook anders werken, zoals een stout kind dat op de gang wordt gezet als straf. De maatregelen opgesteld door Supernanny zijn niet zomaar uit de lucht gegrepen natuurlijk.

Skinner deed zelf vooral veel onderzoek met duiven in zijn Skinner Box, waar op knoppen of plaatjes moest worden getikt om voedsel te krijgen. Een beloning zorgde ervoor dat een duif bepaald gedrag vertoonde, zoals een rondje draaien en dan een tik geven met de snavel. 

Hoe krijg je dat dan voor elkaar? Belonen, belonen, belonen. Een duif probeert wel wat uit, en als daarop een beloning volgt, wordt het gedrag vanzelf herhaald.

 

Sigmund Freud en Psychoanalyse

“Psycholoog? Dus bij jou komen mensen op de bank liggen praten?”

Een ander veelgehoorde opmerking, en (mede) veroorzaakt door de volgende man. Sigmund Freud is de man achter de psychoanalyse, en maakte onderscheid tussen het bewuste en het onbewuste.

Een misschien wel bekend voorbeeld: Je wilt je partner bij de naam roepen om het een of ander, maar weet net op tijd op je tong te bijten, want – wat gebeurde daar nou? – je sprak zojuist bijna de naam van je ex uit.

Toeval?

Niet volgens de psychoanalist. Deze zou zeggen dat je nog steeds met onopgeloste gevoelens voor je ex zit.  Stiekem vind je hem/haar nog wel leuk, stiekem denk je nog wel eens aan hem/haar.

Zie het als een ijsberg. Een deel van de ijsberg is zichtbaar en steekt boven het water uit. Maar dit is slecht het puntje. Een veel groter deel ligt onder water: het onbewuste deel van onze persoonlijkheid. Dat bestaat onder andere uit de id.

De id is onderdeel van onze persoonlijkheid, en is al aanwezig vanaf onze geboorte. De id is primitief en gaat over onze verlangens en behoeftes (denk aan honger en dorst, maar ook seks).

Maar goed, hoe zeer je ergens ook naar verlangt, je kunt niet altijd doen en laten wat je wilt. Soms eet je dat heerlijke malse stuk vlees niet omdat je weet dat er nog een nagerecht volgt. Onze impulsen worden tegengehouden door het ego, welke zich meer bezighoudt met de realiteit.

Ten slotte is er nog het superego, dat ervoor zorgt dat ons gevoel van goed en fout geïnternaliseerd wordt. Dus dat we van binnen weten wanneer we iets moeten doen of niet. Bijvoorbeeld je moeder die je op je vingers tikte toen je ongevraagd naar de koekjestrommel graaide.

Om te zeggen dat dit nou alles is waar Freud om bekend staat, zou understatement of the century zijn. Maar om niet eeuwig door te gaan, zal ik overgaan naar een derde psycholoog.

 

Albert Bandura en de Theorie van Sociaal Leren

Een waarschijnlijk minder bekende naam – of ik had in ieder geval nog niet van hem gehoord vóór ik begon aan mijn opleiding – maar met een bekend experiment. Hij deed onderzoek bij kinderen en keek hoezeer zij nadeden wat zij eerder hadden waargenomen.

In de “Bobo Doll” studie kregen kinderen een video te zien van een vrouw die een Bobo pop sloeg  en daarbij kwade woorden riep. Daarna werden de kinderen in een ruimte gelaten om te spelen met eenzelfde pop. Wat Bandura zag was dat de kinderen ook de pop begonnen te slaan, precies zoals de vrouw van de video.

Dus, ook zonder beloning kon gedrag worden gestuurd, simpelweg door observatie.  Ouders die ten overstaan van hun kinderen ruzie maken? De stoere jongens en meisjes die in groepjes bij het fietsenhok staan te roken?

Natuurlijk moet er sprake zijn van aandacht en motivatie, want wat je niet ziet kun je niet nadoen, en wat je niet interesseert zul je niet nadoen. Dit zorgde er ook voor dat gedachten steeds belangrijker werden. Het ging niet meer zozeer alleen om het uitvoeren van gedrag omdat er een beloning zou volgen, maar ook wat dat in onze hoofden afspeelde (i.e. onze cognities) begon (weer) een rol te spelen.

 

Het een en ander kan nog wel gezegd worden over validiteit, betrouwbaarheid en dat soort termen bij deze onderzoeken. Freud is veel bekritiseerd, want hij gebruikte geen experimenteel onderzoek maar baseerde zijn theorie op de verhalen van zijn patiënten. Bandura's experimenten kunnen niet zomaar worden gegeneraliseerd naar de alledaagse populatie, omdat alleen kinderen in een bepaalde leeftijdscategorie werden bestudeerd, etc. etc. etc.

Al met al, ik wil alleen maar duidelijk maken dat psychologie niet een kwestie is van het lezen van iemands gedachten. Psychologen zijn geen helderzienden. Sterker nog, psychologen staan nog al kritisch tegenover helderzienden. Neem nou James Randi, die al tijden bezig is met het ontmaskeren van zogenaamde pseudo-wetenschappen, met o.a. zijn "$1 Million Challenge". Hij is ook degene die Char beschuldigd van "cold reading" (bijv. dubbelzinnige vragen stellen, zeggen wat de ander wil horen). Bijna alles wat uit een "reading" naar voren komt, wordt zo verteld door de cliënt zelf en niet door Char.

Anyway, ik dwaal af. Wat ik zeggen wilde...

Rijexaminatoren en ex-vriendjes, misschien kunnen jullie jezelf eerst wat inlezen voordat jullie de volgende keer vragen wat ik doe?

 

Reacties (1) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
fascinerende materie.