Wetenschappelijk bewijs niet voldoende

Door Connyvdm gepubliceerd op Friday 28 September 12:12

Wetenschap speelt tegenwoordig een grote rol in ons leven. We kopen producten op basis van 'wetenschappelijk bewezen resultaten' en geloven het effect van veel producten niet meer zonder die bevestiging. Ook in politieke en zakelijke discussies worden stellingen vaak beargumenteerd aan de hand van wetenschappelijk bewijs en onderzoeksresultaten. Hierdoor vergeten we steeds vaker het belang van persoonlijke ervaring en beroepen we ons alleen op de huidige wetenschap. Deze manier van denken is naar mijn mening echter te eenzijdig en niet volledig.

Geen wetenschappelijk thema

De eenzijdigheid van ons denken blijkt al op het moment dat ik, nog voor het schrijven van dit artikel, een thema moet kiezen. Omdat ik als onderwerp 'wetenschap' heb gekozen moet ik vervolgens kiezen namens welke wetenschap ik wil schrijven: natuurkunde, scheikunde, sociale wetenschappen, enzovoorts. Ik kies uiteindelijk voor filosofie omdat dat naar mijn idee het dichtst komt bij wat ik me van dit artikel voorstel: een kritisch stuk over wetenschap in het algemeen. Toch kan ik niet kiezen voor iets overkoepelends, ik kan voor een stuk dat over wetenschap gaat geen thema kiezen dat NIET ingedeeld kan worden binnen de wetenschap. Betekent dit dat niemand schrijft of twijfelt aan ons idee van wetenschap 'op zich'?

 

Onvolledig en te eenzijdig

Ik ben van mening dat de huidige wetenschap onvolledig is en te eenzijdig om onze enige bron van kennis te zijn. Om mijn begrip van onvolledigheid in de wetenschap beter uit te leggen gebruik ik graag het voorbeeld van de psychologie. We willen het gedrag van mensen verklaren en kijken hierbij naar de hersenen. Als iemand een moord pleegt, kijken we naar afwijkingen in het hoofd. Als die er bijvoorbeeld op wijzen dat de moordenaar psychische ziektes of trauma's in het verleden heeft, begrijpen we beter waardoor hij iemand heeft vermoord. Deze kennis is echter slechts bewijs wat er mis is in het hoofd van de moordenaar, niet wat de aanleiding van de moord was, niet waarom dit soort ziektes en trauma's zich in de vorm van moord uiten, en niet waarom mensen sowieso de behoefte hebben om anderen te vermoorden. Psychologie verklaart maar voor een deel het gedrag van deze moordenaar, en toch nemen we hier vaak genoegen mee.
Om mijn begrip van eenzijdigheid in de wetenschap beter uit te leggen wil ik gebruik maken van het voorbeeld over de evolutietheorie. In 1859 kwam Darwin met een verklaring voor het ontstaan van soorten, waarna deze theorie al snel aanvaard werd door alle takken van de wetenschap. Vooral gelovige mensen zijn het vaak niet eens met deze theorie, omdat het het idee van God als schepper uitsluit. Maar dat deze theorie het begrip van natuurlijke selectie duidelijk maakt, betekent niet dat God daar geen rol in gespeeld kan hebben. Ik geloof zelf niet in God, noch in de evolutietheorie. Ik gebruik deze theorieën graag als voorbeelden van theorieën die makkelijk hand-in-hand kunnen gaan en die elkaar -in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt- niet per se uitsluiten.

 

Pseudo-wetenschappen

Een oplossing voor deze twee mankementen in de wetenschap zouden de pseudo-wetenschappen kunnen zijn. Deze wetenschappen zijn 'pseudo' omdat ze niet falsifieerbaar zijn: ze staan niet open voor kritisch onderzoek en de ontkenning van hun overtuigingen maakt deze overtuigingen op geen enkele manier sterker. Dit betekent dat ze niet waar bewezen kunnen worden, alleen onwaar. Toch denk ik dat deze wetenschappen zoals homeopathie en astrologie een belangrijke toevoeging kunnen zijn in het 'gat' dat is ontstaan tussen wetenschap en persoonlijke ervaring. Veel van u zullen de situatie kennen waarin u zelf het verband ziet tussen een terugkerende mentale toestand en een terugkerende fysieke toestand. Uw dokter kan geen bewijs voor uw kwalen vinden en u doet het af met 'ik zal het wel verkeerd voelen.' Dit is precies het 'gat' waar ik het over heb, waar de wetenschap uw persoonlijke gevoel en ervaringen met uw eigen lichaam compleet buiten beschouwing laat. Ondanks deze duidelijke onvolledigheid van de huidige wetenschap (u weet toch wat u voelt?) wordt wetenschappelijk bewijs toch vaak gezien als het ENIGE bewijs, en wordt er aan onverklaarbare gevallen geen tijd besteed doordat we simpelweg nog niet ver genoeg (willen) zijn in ons onderzoek. Hierdoor denk ik dat pseudo-wetenschap een aanvullende factor kan zijn in ons begrip van 'waarheid', ondanks het feit dat we daar geen bewijzen zullen vinden.

 

Ik ben me er van bewust dat de huidige wetenschap haar onderzoeksresultaten als 'waarheid' presenteert omdat we nu eenmaal op dit punt van ontwikkeling zijn en dat zij zeker openstaat voor andere ideeën die in de toekomst zullen verschijnen. Mijn kritiek is dan ook niet gericht naar de huidige wetenschap zelf, maar naar ons beeld daarover. Hoewel de wetenschap zelf vaak goed doorheeft dat de onderzoeksresultaten plaats- en tijdsgebonden zijn, beseffen wij dat meestal niet. Naar mijn mening accepteren wij wetenschappelijk bewijs te vaak als het enige bewijs, zonder na te denken over de andere opties en hoe het rijmt met onze persoonlijke ervaring. Persoonlijk geloof ik dat dit is ontstaan bij de vermindering van het aantal gelovigen in Nederland. Vroeger zochten meer mensen antwoorden in God en het geloof, nu zoeken we onze antwoorden in de wetenschap. Maar hierbij vergeten we vaak dat wetenschap niet de enige optie is en vaak onvolledig en eenzijdig is.
Ik hoop dat ik u tenminste aan het denken heb gezet over uw idee van wetenschap en waarheid. Ook hoop ik dat ik u bewust heb gemaakt van het gat dat met de opkomst van wetenschap en het verdwijnen van het (bij)geloof is ontstaan.

Reacties (9) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Heel interessant artikel.
Geen antwoorden zoeken lijkt mij ook geen goed streven voor de wetenschap, maar voor mij is dat geen probleem.
Het geval van buiten beschouwing laten van alternatieve geneeskunsten is het enige juiste VOOR DE DOKTER, ja. Maar die zet ik dan toch weer aan de kant van de wetenschap. Mijn hele punt is juist: laat de wetenschap zoals het nu is (ongeveer) aangezien het is zoals het is en op dit moment niet verder/beter kan. Maar veel mensen zouden naar mijn mening hun beeld van wetenschap als 'enige' kennisbron moeten aanpassen, juist omdat ze alleen geaccepteerde en bewezen behandelmethoden willen proberen. En uit mijn ervaring blijkt dat dat niet de enige behandelmethoden zijn waar wij als mens baat bij kunnen hebben. Dat is het gat dat ik bedoel en dat de werking van bijv. homeopathie nog niet is aangetoond, zegt mij niks. Dat de werking van andere 'wetenschappelijke' methoden (bijv. antibiotica) wel is aangetoond zegt mij ook niks, aangezien mijn ervaring mij anders verteld. Wellicht hecht u daar meer waarde aan dan ik doe.
Dat het wetenschappelijke dogma moet worden gevolgd, begrijp ik en daar heb ik geen bezwaar tegen. Ik wil ook niet zeggen dat huisartsen naar alternatieven moeten kijken, ik zeg alleen dat dat voor sommige mensen een uitkomst kan zijn.
Nog even voor de duidelijkheid: De 'nadelen' of problemen die ik in mijn stuk opnoem, bedoel ik niet als kritiek op de wetenschap zelf, maar als redenen waarom wij als mensen misschien verder moeten kijken.
Dan maar goed dat ik de aanklacht niet op die manier interpreteerde. Geheel eens met het verkeerde gebruik van wetensch. "feiten". Hoewel het natuurlijk lastig is om een maatschappij daar op in te richten, maar in individuele gevallen is het iig correct. Bijvoorbeeld bij iemand die nog 3-6 maanden te leven heeft volgens de dokter en dat letterlijk neemt; dan wordt het een self-fulfilling prophecy.

Het buiten beschouwing laten van onverklaarde zaken lijkt me eigenlijk in een aantal gevallen juist goed. Zo kan een natuurkundige denk ik minder goed functioneren indien hij zowel de oerknaltheorie onderzoekt als gelooft, c.q. rekening houdt met, het idee van sommige Christenen dat de aarde slechts 6000 jaar oud is. Of neem een kind dat met levensbedreigend hoge koorts bij de dokter komt. In onafhankelijk onderzoek is de werking van homeopathie nog nooit aangetoond (ja, dan combineer ik voor het gemak pseudo- met "echte" wetenschap). Dan moet dat kind de meest geaccepteerde en bewezen behandelmethode krijgen (bv antibiotica). Ik haast me te zeggen dat het indien mogelijk wel icm homeopathie kan; daar zijn ook geen negatieve effecten van bewezen. Maar primair moet dan het huidige wetenschappelijke dogma worden gevolgd. En het buiten beschouwing laten van alle alternatieve geneeskunsten lijkt me dan het enige juiste.

Vragen onbeantwoord laten mag geen streven zijn. Tijdens het zoeken naar een antwoord ieder min of meer acceptabel alternatief aannemen is echter ook niet goed. De evolutietheorie is voor mij volstrekt logisch. Tegelijkertijd kan dat zijn omdat ik gewoon het dogma dat mijn omgeving me vanaf jonge leeftijd heeft geleerd heb overgenomen. Het mag dus ook geen legitimatie worden om je volledig af te sluiten voor alternatieven...

Overigens: waarom zou het gat waar de wetenschap je persoonlijke gevoel en ervaringen met je eigen lichaam compleet buiten beschouwing laat niet door de wetenschap kunnen worden opgevuld? Of is het meer de (correcte) vaststelling dat dat nu niet gebeurt en pseudowetenschappers het wel proberen? Want ook de Westerse geneeskunst wil overal graag een antwoord op hebben; mentale, "onverklaarbare" zaken zoals de effecten op genezing van belichting en groen in en romdom het ziekenhuis maken in recente tijden een toenememdende belangstelling door de gevestigde orde door.
Het is ook geen aanklacht tegen de wetenschap aan sich, het is een aanklacht tegen 'ons' beeld daarover. Mijn punt in dit artikel is dat wetenschap volgens mij overschat wordt, JUIST doordat mensen wetenschappelijk bewijs als bewijs van waarheid zien en niet als 'waarschijnlijkheid.' Het gedeelte over onverklaarbare dingen gaat hier niet zozeer over dat er geen wetenschappelijk bewijs voor wordt gezocht, maar over dat als er geen wetenschappelijk bewijs voor is te vinden het helemaal buiten beschouwing wordt gelaten, dat vind ik jammer. Misschien heb ik het niet duidelijk genoeg uitgelegd of heeft u mijn punt een beetje verkeerd begrepen.

Ik weet niet hoe de wereld en het ontstaan van soorten is begonnen en daar zit ik niet mee. Tot nu toe heb ik nog geen theorie gehoord die overeenkomt met mijn ervaring met de wereld en misschien komt die er ook nooit. Misschien is dit het resultaat van mijn te ver doorschieten in het in de tijd plaatsen van de evolutie theorie, haha. In ieder geval heb ik zelf geen problemen met vragen onbeantwoord laten. Dat is namelijk de grootste ergernis die ik heb met de mensheid maar dit zal ik in een later artikel nog verder uitleggen. Bedankt voor de reactie !
Interessant! Maar je artikel is denk ik niet per se een aanklacht tegen de wetenschap an sich. Het begint ermee dat de meeste serieuze wetenschappers nooit absolute waarheden claimen. Google maar eens het "onzekerheidsprincipe van Heisenberg": in de fundamentele natuurkunde is er geen absolute waarheid, enkel waarschijnlijkheden.

Eenzijdigheid is bovendien ook via wetenschap op te lossen. Een bekend probleem dat zich manifesteert op universiteiten is dat er enkel binnen de faculteiten wordt nagedacht over problemen, en niet tussen faculteiten. Bv de psychologie van de moordenaar combineren met de sociologie van de gehele samenleving.

En wbt "en wordt er aan onverklaarbare gevallen geen tijd besteed doordat we simpelweg nog niet ver genoeg (willen) zijn in ons onderzoek." Dat soort gedrag is natuurlijk laakbaar. De beste wetenschappelijke ontdekkingen zijn namelijk gedaan omdat men (b.v. Einstein) geen genoegen met onverklaarbare gevallen nam, en toch een verklaring zocht. Dat zou dus juist iets moeten zijn dat wetenschappers beogen. Sterker, iets dat de wetenschap als geheel ook beoogt.

Ik ben overigens benieuwd waarin je wel gelooft als je zowel de evolutietheorie als God afwijst.
Mooi artikel, heeft me aan het denken gezet. Persoonlijk geloof ik niet in DE waarheid, wel in EEN waarheid; waarheid is subjectief. Zelfs in de wetenschap, omdat hetgeen als waarheid wordt gepresenteerd slechts op dat moment de algemene consensus is volgens de stand van de techniek van die tijd. De wetenschappelijke waarheden van 100 jaar geleden worden nu herzien door nieuwe technieken en inzichten. Over 100 jaar zal dat ongetwijfeld ook zo zijn. Duim!