De oude filosofen: een overzicht

Door Nickelton gepubliceerd op Friday 28 September 12:12

Ik studeer rechten. En bij rechten hoort rechtsfilosofie. Ik vind het een interresant onderwerp. Dus waarom niet de studie en Xead combineren? Er zullen verschillende delen verschijnen die de filosofen, de ideeën en de periode waarin de grootste filosofen leefden centraal staan. Leuk en leerzaam dus! Nu: Een overzicht van alle voorgaande delen!

De oudheid

Voor de oudheid ging men er vanuit dat er geen rationele orde bestond in de kosmos. Thales was één van de eerste filosofen die zei dat hij wel bestond; alles bestaat uit water. De Sofisten zeiden dat over dingen die veranderde (geen rationele orde dus), geen kennis te verschaffen was. En alles veranderd volgens de sofisten, derhalve is kennis niet mogelijk. Plato dacht daar anders over. Plato stelde dat over fenomenen geen kennis te verschaffen was, want die veranderde inderdaad constant. Maar achter al die fenomenen zaten vaste ideeën. Over die ideeën was wel kennis te verschaffen. Alleen als je een koningsfilosoof was kon je het idee kennen. Hoe funtioneren gewone mensen dan? Zij hebben een soort wederherrinnering naar de ideeën en kunnen zo een koe plaatsen als zijnde een koe.  Plato baseerde zijn staatsleer op zijn opvattingen over ethiek. Hij stelde dat het rechtvaardig was als een mens zijn zielendelen in evenwicht waren. Hetzelfde principe paste hij toe op de staat.

Aristoteles had veel kritiek op Plato. Plato stelde namelijk dat de materie (fenomeen) niet verbonden was met de vorm (idee). Tegelijkertijd zei Plato dat het idee doorwerkte in het fenomeen. Aristoteles zag hier het probleem van in. Aristoteles probeert dit op te lossen, maar het lukt hem net niet. De zijnsleer van Aristoteles is niet die van de materie en de vorm, maar die van de dubbele doelmatigheid. Waarom dubbel? Alles heeft een eigen doel en alles staat in dienst van een hogere soort. Rechtvaardigheid was als iets één van de twee doelen bereikte. De staatsleer van Aristoteles is minder interessant. De regeringsvorm maakte niet uit, zolang er maar belangenloos geregeerd werd. Als je de staat niet nodig had, dan was je een god of een dier. In de tweede plaatst is een staat een totaalgemeenschap; de staat gaat voor het individu. Politiek is een grote deugd.

De contract filosofen

De contractfilosofen leefden in een tijd van chaos. Het natuurrecht lag onder vuur. Er ging een hevige strijd gaande tussen het voluntarisme (iets is goed omdat god het wil) en het realisme (god doet het goede omdat het het goede is). Er werden theorieën bedacht die voor beide partijen acceptabel waren.

Natuurrecht: iets is recht omdat het moreel goed is.
 

Wat / Wie Grotius Hobbes Locke Rousseau
Individu Een mens is in beginsel vrij en heeft ratio. Daarnaast zijn we een gemeenschapswezen. We hebben er behoefte aan om regelmatig op een vreedzame manier samen te zijn met soortgenoten Mensen zijn slechts uit op zelfbehoud en alle mensen zijn gelijk. De mens is de kroon op de schepping. Doel van de mens is om zichzelf te ontplooiien. Daarvoor heeft hij materie nodig. De mens is zachtmoedig en onbedorven.
Natuurstaat Positief, men wil alleen maar samenleven. Om samen te leven zijn overeenkomsten nodig. Die overeenkomsten (recht) zijn geldig omdat we het hebben afgesproken. Een oorlog van allen tegen alle. De mens is voor de mens een wolf. Iedereen heeft recht op alles. Om jezelf te ontplooiien heb je dus materie nodig (recht op eigendom). Om ergens eigenaar van te worden moet je ergens arbeid in stoppen. Je mag je niet meer toeeigenen dan noodzakelijk. Pas als er schaarste ontstaan, dan pas ontstaan er problemen. De gewone conflicten kunnen niet opgelost worden omdat er geen positief recht is, daarom een sociaal contract. Vredig, maar het gaat snel fout wanneer iemand eigendom claimt. Om problemen op te lossen in de natuurstaat is er recht nodig, die kun je vastleggen in een sociaal contract.
Sociaal contract Ieder individu sluit het contract af. Je staat in dat contract bepaalde rechten af aan een soeverein. Je mag tot op zekere hoogte zelf bepalen welke rechten je overdraagt, maar in ieder geval het recht op eigenrichting. De oplossing van de oorlog van alle tegen alle. Om contract te sluiten heb je de wil nodig om vreedzaam te kunnen samenleven. Ieder individu sluit met ieder individu een apart contract. De soeverein staat erbuiten. Je draagt alle rechten over aan de soeverein. Gewone conflicten kunnen opgelost worden. Daarnaast is het recht op eigendom veilig. De soeverein moet de natuurrecht preciseren, een redelijke strafmaat bedenken en kunnen handhaven door middel van een sterke arm. De soeverein is niet één man, maar de hele gemeenschap. Je staat al je rechten (eigendomsrecht in ruime zin en alle andere rechten) af aan de gemeenschap. Omdat je zelf onderdeel bent van de gemeenschap ontvang je ook veel.  Je ontvangt zelfs meer dan je geeft, je bent nu namelijk een gemeenschaps en redelijk wezen. Je bent beter dan een dier.
Recht op opstand Nee, je hebt zelf gekozen welke rechten je overdraagt en je moet je afspraken nakomen. Er is dus sprake van een absolute staat. Nee. Je hebt alle rechten overgedragen. Er is sprake van een absolute staat. Slechts als de soeverein de vrede in gevaar brengt, mag je in opstand komen. Want dan doet de soeverein juist wat hij moest voorkomen. Ja, wanneer de soeverein inbreuk maakte op het eigendomrecht. Uitzondering: wanneer het nodig was om de gehele gemeenschap te beschermen. Soeverein is deel van het contract. Nee. Het collectief zal nooit een deel van hem pijn willen doen, derhalve is opstand niet nodig. De algemene wil is het beste voor iedereen. Er is sprake van een directe democratie. Indien een individu het niet eens is met de algemene wil, dan dient hij onder dwang de wil alsnog te volgen, want als je de algemene wil volgt ben je vrij.
Smalle of brede moraal Smal. Alleen afspraken om samen te leven. Smal. De samenleving hoeft alleen maar leefbaar te zijn. Smal Breed
Overig Grondlegger van het volkerenrecht. De principes van mijn en dijn, afspraken moet je nakomen, schade door schuld moet vergoed worden en inbreuk op het recht moet gestraft kunnen worden, deze regels gelden ook tussen staten en niet alleen tussen individuen. Daarnaast dien jij je te houden in een oorlog aan bepaalde morele waarden en het proportionaliteitsbeginsel.

Eigendom ontstaat in de burgerlijke samenleving
In een oorlog bestaat geen recht.

Eigendom ontstaat in burgerlijke samenleving
Om de schaarste tegen te gaan, daar is geld voor. Daarmee kun je de minder bedeelde compenseren. Het kan, maar het hoeft niet. Nadelen: er is geen plek in de maatschappij voor 'wilden', want zij gaven bezit steeds weer terug aan de natuur en waren dus gelijk aan dieren.

Eigendom ontstaat in natuurstaat.
Eigendom ontstaat in de natuurstaat.

De ideale staat kan niet te groot zijn, want dan is directe democratie om praktische redenen niet meer mogelijk
Denker Middeleeuws. Hij beargumenteert door anderen te quoten. Vernieuwend. Hij gebruikt de matematische redeneermethode. - -

 

Utilisme vs Deontologie

Wat Utilisme Deontologie
Belangrijkste filosofen Hume, Bentham, Mill Kant
Ethiek Iets is goed als een gevolg van een bepaalde wet of handeling het meeste geluk oplevert voor de grootste groep. Niet alleen kwantiteit maar ook kwaliteit is belangrijk. Iets is goed als je iets doet uit achting van de wet. De wet vloeit namelijk voort uit de praktische reden; een leefregel is goed als een regel goed is voor iedereen.
Empiristisch Ja. Natuurwetenschappen zijn onzin, causaliteit is niet waar te nemen. Ja, maar de rede ordend alles in oorzaak- en gevolg. Derhalve zijn natuurwetenschappen zinvol. (theoretische rede)
Overig Er is geen aandacht voor het individu. Derhalve is er geen rechtvaardige verdeling van lusten en lasten. Slechts de gemeenschap is van belang. Kant gaat uit van een natuurstaat zoals Hobbes die schetste. De oplossing is een maatschappelijk verdrag. Recht van opstand kan niet, want je moet leven uit achting van de wet. Wel is vrijheid van meningsuiting toegestaan.

 

logisch positivisme, taalfilosofie, krititsch rationalisme

Het neo-positivisme vloeit voort uit het positivisme (alles moet empirisch vast te stellen zijn). Comte is de grondlegger van het positivisme. Hij onderscheidt drie denkstadia. Het hoogste stadium is de wetenschappelijke of empirische stadium. Het neo-positivisme streeft naar extreem logische en empirische verklaringen van de werkelijkheid. Het is een correspondentiesysteem van de werkelijkheid.

Onderdeel van het neo-positivisme is het logisch positivisme en de taalfilosofie. Nauw verwant met het logisch positivisme is het kritisch rationalisme, maar er zijn ook belangrijke verschillen.

Wat taalfilosofie logisch positivisme kritisch rationalisme
Filosofen Moore, Hare en Wittgenstein II

De Wiener Kreis; Carnap en Wittgenstein II

Popper
Ethiek Tot op zekere hoogte zinvol; universaliteitscriterium Enerzijds zinloos; niet empirisch vast te stellen. Anderzijds: wetenschappelijke vooruitgang betekent maatschappelijke vooruitgang. (hoeft niet natuurlijk, wetenschap is amoreel, dus heeft niets met moraal te maken). Niet per definitie zinloos, kan ook nuttig zijn.
Wetenschap Empiristisch, gewone taal is voldoende Empiristisch. Er is een logische taal nodig; symbolen met slechts een logisch verband. Extreem natuurwetenschappelijk kennisideaal. Empiristisch.
Demacatiecriterium - Zinvol/Zinloos Wetenschappelijk/niet- wetenschappelijk.
Theorieën 1 - Theorieën moeten bevstigd worden; verificatiecriterium Theoriën moet je ontkrachten; falsificatiecriterium, want je kunt slechts beperkt waarnemen.
Theorieën 2 - Inductief kennismodel; je verzamelt eerst gegevens dan maak je een theorie. Deductief kennismodel; je maakt een theorie, formuleert die ontkennend, en dan ga je gegevens zoeken.
wetenschapsopvatting - Statisch; is het empirisch vastgesteld dat een theorie, dan klopt hij ook. Je bent klaar. Dynamisch; constant proberen theorie te ontkrachten, aan te scherpen en te verbeteren
Correspondentiesysteem - Correspondentiesysteem van de waarheid Correspondentiesysteem van de waarheid
Overig -   Punten van verschil komen door 'zwakke' theorieën van bijv. Freud.

 

Hermeneutiek

Objectieve kennis is niet mogelijk, want je hebt overal al vooroordelen over. Alles draait om interpretatie. Je moet kijken naar de context, natuurwetenschappen zijn dan ook niet erg zinvol.

Andere delen

Alle andere delen zijn bereikbaar via deel 1. Volg ieder deel en je komt weer hier uit!
Ga naar deel 1: http://www.xead.nl/de-oude-filosofen-plato-1

Reacties (3) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
INFORMATIEF geschreven in begrijpbare taal en dat is belangrijk.

Pork geeft de DUIM.
FAN is hij al.

DRIMPELS.
zeer goed en interessant neergeschreven artikel ! dikke duim van je fan erbij !
Wauw, wat een berg aan info.
Duim.