De oude filosofen: John Locke (5)

Door Nickelton gepubliceerd op Friday 28 September 12:12

Ik studeer rechten. En bij rechten hoort rechtsfilosofie. Ik vind het een interresant onderwerp. Dus waarom niet de studie en Xead combineren? Er zullen verschillende delen verschijnen die de filosofen, de ideeën en de periode waarin de grootste filosofen leefden centraal staan. Leuk en leerzaam dus! Nu: John Locke!

Voordat ik begin aan mijn verhaal over John Locke (1632-1704) wil ik eerst nog even wat begrippen herhalen uit mijn vorige artikelen en wil ik nog even kort Thomas Hobbes en De Groot noemen.

Herhaling

Het eerste begrip dat ik wil herhalen is dat van de natuurtoestand. De natuurtoestand is slechts een fictieve wereld waarin wordt bedacht hoe het leven eruit zou zien zonder wetten en regels. Het is slechts een hypothetisch gedachte- experiment. Vooral in de middeleeuwen werd er na gedacht over de natuurtoestand, omdat daar het natuurrecht onder vuur lag (Voluntarisme vs Realisme). De natuurtoestand is vaak een spiegel van de filosoof (en de tijd waarin hij leefde) die de toestand vorm geeft.

Hobbes en De Groot hebben ook over deze natuurtoestand gedacht en hebben daar ieder hun eigen beeld over. Hun oplossing was een sociaal contract. Een fictief contract dat aangegaan is tussen mensen om een samenleving mogelijk te maken. Het is een soort éérste wet.

Natuurtoestand van Locke

 

John Locke was een erg gelovig man, maar ook erg geraakt door de godsdienstoorlogen in zijn tijd. Locke stelde dat God de mens heeft geschapen als kroon op zijn werk. En het doel van die kroon, van de mens, was het maximaal ontplooien van jezelf als eerbetoon aan de schepper. Om je te kunnen ontplooien had je volgens Locke eigendom, oftewel materie nodig. En hoewel God met niets de wereld kon scheppen, kon de mens dat niet. Een schilder heeft verf nodig om te kunnen schilderen. Dit geldt niet alleen voor het doen of maken van dingen, maar ook voor het denken. De mens heeft om te kunnen denken zintuigelijke prikkels nodig. Het recht op leven, vrijheid en godsdienst valt volgens Locke ook onder eigendom, want je hebt het nodig om tot maximale zelfontplooiing te komen.

Voor zelfontplooing is dus eigendom nodig. Maar hoe kom je volgens Locke aan eigendom in de natuurtoestand? Volgens Locke vergaar je eigendom door een object te 'bewerken'. Je moet er arbeid in stoppen. Alleen het afzetten van een stuk land is dus niet voldoende om er de eigenaar van te worden. Je moet het land vervolgens ook gaan bewerken, pas dan word je de eigenaar. Volgens Locke was het in beginsel niet toegestaan om jezelf meer toe te eigenen dan nodig is. Je moet ook genoeg overlaten voor anderen. De natuurstaat van Locke is dus veel vriendelijker dan die van Hobbes en de Groot. Volgens Locke gaat alles in de natuurtoestand goed, zolang er geen schaarste is. Op dat punt neigt het zelf naar het paradijs. Maar er is een 'catch'. Wanneer er meer mensen komen, ontstaat er wel schaarste. Er is dus in de natuurtoestand van Locke wel gevaar, maar ook heel veel ruimte.

Volgens Locke is de oplossing om de schaarste tegen te gaan geld. Want met geld kan je mensen die vanwege de schaarste geen eigendom kunnen vergaren compenseren. Zij kunnen met dat geld dan toch zichzelf nog ontplooien en zo het Goddelijke doel nastreven. Echter, geld lost niet alle conflicten op. De 'gewone' juridische conflicten worden niet opgelost met geld en zonder wetten kan dat volgens Locke ook niet. Hoe lossen we deze conflicten dan op volgens Locke?

Sociaal contract

Ook John Locke was een 'contractfilosoof'. Door uit de natuurtoestand te gaan, naar een burgerlijke samenleving kan individuele eigendom in ruime zin (dus ook recht op leven, vrijheid, etc) behouden worden. Daarnaast kan door het sociale contract de gewone conflicten opgelost worden. Door namelijk bepaalde rechten af te staan en dat vast te leggen in een sociaal contract ontstaat er een zekere rechtstaat. Volgens Locke moeten we de precisering van het natuurrecht overlaten aan een soeverein, daarnaast moeten een redelijke strafmaat laten bedenken door de soeverein en we moeten een sterke arm hebben die vonnissen eventueel onder dwang tot uitvoer kan leggen.

John Locke zei dat de soeverein slechts beperkte macht kreeg. Hij kreeg slechts de macht om de onderdanen te beschermen. De soeverein mocht dus geen dingen doen die afbreuk deden aan het eigendomsrecht in ruime zin (ook recht op leven, godsdienst, etc vallen hier dus onder). De enige uitzondering hierop was, wanneer er inbreuk op het recht van het individu gedaan moest worden om de gemeenschap te beschermen. Dan mocht de soeverein wel inbreken op het eigendomsrecht. Om te zorgen dat de vorst zich wel houdt aan de afspraken, moet er controle op de vorst uitgeoefend worden. Dit kan ook omdat de vorst volgens Locke deel uitmaakt van het sociaal contract. Recht van opstand is volgens Locke dus wel mogelijk, in tegenstelling tot Hobbes en De Groot.

Nadelen gedachten Locke

Aan de gedachten van Locke hangen ook zeker nadelen. Met de invoer van geld KUNNEN de mensen zonder eigendommen gecompenseerd worden. Dit hoefde echter volgens Locke niet te gebeuren. Iedereen heeft namelijk de kans om eigendommen te vergaren. Locke vindt een kloof tussen arm en rijk niet erg. Dit vloeit waarschijnlijk voort uit het feit dat hij vooral met rijkere burgers omging.

Een ander nadeel was voor de 'wilden'. Wilden? Ik heb het over indianen. In de tijd van Locke was Amerika net ontdekt en werd Amerika vergeleken met de natuurtoestand. Locke zei dat de indianen geen deel uit konden maken van de burgerlijke samenleving (oftewel van het sociaal contract) omdat de indianen geen rationele wezens zouden zijn. Zij namen namelijk grond in hun bezit, ze bewerkten het, om daarna het weer aan de natuur terug te geven. Ze gaven hun recht op eigendom steeds weer weg en dat maakte de indianen gelijk aan dieren.

 

Andere delen van De oude filosofen:

Deel 1: Plato

Deel 2: Aristoteles

Deel 3: Hugo de Groot

Deel 4: Thomas Hobbes

Deel 5: John Locke

Deel 6: Jean-Jacques Rousseau

 

Reacties (2) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Zeer goed artikel. Ben benieuwd naar de volgende.
Prachtig artikel!