Tornadoseizoen aangebroken in de Vs

Door Bloggerman gepubliceerd op Friday 28 September 12:12

Afgelopen week waren ze weer alomtegenwoordig, de tornado's in delen van de VS, meer dan 100 werden er geteld. Het is wel duidelijk, het tornadoseizoen 2012 is definitief aangebroken!

Tornadoseizoen

Het einde van de winter is nabij, de lente lonkt aan de (verre) horizon. Hét moment ook van de eerste echte tornado-golven in de VS. De koude lucht heerst nog over het noorden maar voorzichtig zoekt de warme lucht geregeld al eens de meer noordelijke regio's op. Daarbij komt dat de straalstroom deze tijd van het jaar nog ver zuidelijk gelegen is en nog krachtig is. Vaak een dodelijke cocktail!

Afgelopen week was het alweer zover over diverse staten van de VS. Onderstaande kaart geeft een overzicht van het zware weer op vrijdag. Zo zag het eruit vanuit de ruimte, een aaneenschakeling van buienclusters, 1000den km lang!...

Zo'n 100 tornado's werden door het SCP geregistreerd en er vielen daarbij nogal wat doden en gewonden. Opvallend is dat het zware weer zo ver noordelijk trok, maar dit heeft vooral te maken met de nog krachtige barokliniteit deze tijd van het jaar waardoor de dynamiek een doorslaggevende factor vormde naast de onstabiliteit. Hier één van de vele verslagen op Youtube.

Tornado Alley

We weten allemaal dat we de zware tornado's niet hier moeten zoeken. We kennen ze vooral van de beelden uit Amerika. En inderdaad, in delen van de VS komen relatief frequent zware tornado's voor al is het gebied waar ze vaak voorkomen beperkt tot een zone tussen pakweg de bergketen van de Rocky Mountains en de Appalachen, ook wel aangeduid als Tornado Alley. Maar ook al zien we regelmatig de beelden uit de VS met platgewalste woonblokken en omver gewaaide trucks, het geeft toch een vertekend beeld en er komen beslist niet zoveel tornado's voor als we zouden denken. Het aantal echt zware tornado's, we spreken dan over tornado's met een intensiteit EF3 tot EF5 op de schaal van Fujita, komt gemiddeld uit op zo'n 30 per jaar. En wanneer we dit uitzetten over de enorme oppervlakte van de VS, dan is snel in te zien dat dit per vierkante kilometer erg weinig is. Maar zoals gezegd, ze komen vaak voor over een beperkt gebied en regelmatig ook in groep, tijdens een zgn. "tornado outbreak". Waarom juist daar het aantal zware tornado's zo relatief hoog is, moet gezocht worden bij diverse factoren, waaronder geografische ligging en topografie van het land bepalend is.

Gevaarlijke cocktail

Eenvoudig gezegd komen tornado's en andere zware onweders met gevaar voor windschade vooral voor bij grensgebieden tussen koele en warme vochtige lucht, nabij fronten dus. Daar is zowel genoeg energie aanwezig (warmte en vocht) alsook voldoende triggering om die (latente) energie om te zetten in kinetische energie (onweer). Doordat de bergketens in Noord-Amerika vooral noord-zuid gericht zijn, laten deze toe om de warme vochtige lucht uit de Golf van Mexico ongehinderd te laten stromen naar het noorden, richting (veel) koudere lucht. Bijkomende factor is de windschering of "windshear". Dit is het fenomeen waarbij de windsnelheid aan de grond lager is dan op grote hoogte. Ook de richting waaruit de wind waait is vaak verschillend tussen de grond en de hogere luchtlagen. Vooral de windshear speelt een grote rol bij de ontwikkeling van buien waar tornado's mogelijk zijn. De meeste en zwaarste tornado's komen immers voor bij zgn. "supercells". Dit zijn onweersbuien waarvan een deel van de kern roteert. Bij een fractie van deze supercells kan een tornado ontstaan.

Ook in de Benelux komen supercells wel eens voor, soms zelfs in groep, zoals op 1 oktober 2006. Toen zijn ook enkele tornado's waargenomen. Hieronder de evolutie van één van de tornado's ten zuiden van Brussel, gefotografeerd door K. Holvoet. Lokaal richtte deze tornado veel schade aan.

Niet tegenstaande er in (West-) Europa ook wel zware tornado's voorkomen, is het toch allemaal minder frequent dan over de grote plas. Dit komt mede door de afwezigheid van een uitgesproken nabijgelegen reservoir van vochtige en warme lucht (zoals de Golf van Mexico) en ook omdat de belangrijkste bergketens zoals de Alpen en de Pyreneeën niet noord-zuid, maar net oost-west gericht zijn waardoor de stroom van warme lucht naar het noorden deels wordt tegengewerkt.

Severe Weather Index

Met een eigen gegenereerde formule bereken ik sinds vorig jaar met het Amerikaanse weermodel (GFS) de kans op zware onweders, genaamd de "Severe Weather Index" (SWI). De formule is grotendeels gebaseerd op de reeds bestaande STP index van Thompson et al. (2003) en is een combinatie van zgn. "windshear" en latente onstabiliteit. Ook andere indexen, zoals de Energy Helicity Index (EHI) worden berekend. Hieronder de kaartjes voor het moment van de tornado's afgelopen vrijdag..


Het mag duidelijk zijn dat de indexen hun waarde hebben bewezen. De zware onweersbuien deden zich voor in de gebieden waar de SWI de hoogste waarden berekende. Straks kunnen we deze indexen ook weer bovenhalen voor de Benelux want uiteraard kunnen zij over gans de wereld worden gebruikt. Om dit te illustreren geef ik hieronder de berekening weer voor de dag van het Pukkelpop drama vorig jaar:


Net zoals de voorbije jaren zullen ook in de Benelux weer tientallen stormchasers de weg op gaan. Op deze website zullen de verslagen van diverse chasers opnieuw te raadplegen zijn.

Damage survey

Voorspellen en volgen van zware onweders is één ding, onderzoek ernaar en analyse van schade door onweer is een andere discipline. Het Koninklijk Meteorologisch Instituut van België heeft daaromtrent steeds meer knowhow, mede door het uitvoeren van diverse zgn. 'damage surveys'. Daarbij is het de bedoeling dat een onderzoeker ter plaatse gaat naar de 'plaats delict' om op basis van de (meestal windschade) na te gaan wat de oorsprong van de schade is: gewone windstoten, een tornado, ...?

Diverse verslagen zijn online te vinden, bv. de analyse na de EF4 tornado in Hautmont in 2008 nabij de Belgische grens of de tornado in Dendermonde, ook al in 2008. Begin dit jaar verscheen ook een uitgebreide bespreking van het ongemeen zware onweer op 14 juli 2010 in o.a. België en Nederland in het wetenschappelijke vakblad Atmospheric Research.

De beelden die we gewend zijn uit de VS na doortocht van een tornado zijn vaak beklijvend maar dat het ook bij ons even erg kan zijn bewezen de tornado's reeds van Oostmalle in 1967 en Léglise in 1982. En recentelijk nog de buitengewoon zware EF4 tornado in Frankrijk op enkele kilometer van de Belgische grens. Ik ben toen, in kader van een onderzoek bij het KMI, ter plaatse gegaan en kon onwaarschijnlijke beelden vastleggen van de aangerichte schade. Deze zijn te zien op deze Youtube video.

Reacties (0) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.