De generaal vrij overdacht

Door MarcelvanHemert gepubliceerd op Friday 28 September 12:13

Dit artikel is mijn vrije overdenking over de hedendaagse generaal. Oorzaak was het lezen van 'Denken als een generaal' van Michiel Janzen.

In 2012 heeft de generaal in sommige opzichten meer weg van een bestuursvoorzitter uit het bedrijfsleven dan van de historisch gegroeide troepenaanvoerder te velde.

Zelfs de operationele bedrijfsvoering van de krijgsmacht is tegenwoordig ondergeschikt aan de wetten en regels van PRM (Arbo) en milieu - civiel opgelegde normeringen die ook bij arbeid in het camouflagepak gelden - en public relations die de maatschappelijke inbedding in de burgermaatschappij verstevigen.

Operationele bedrijfsvoering is afgeleid van én leidt binnen de grenzen van het Koninkrijk tot vredesbedrijfsvoering. En Defensie is, sinds het innen van het vredesdividend na de Koude Oorlog, niet langer een 'gewone' gouvernementele non profit-organisatie.

Wat is ze dan wel?

In de eerste plaats een bedrijf dat, net als haar civiele equivalenten, quitte moet spelen. Op een goede tweede plek staat dat ze steeds weer het sluitstuk van de begroting is: pas als de direct de  portemonnee rakende beleidsonderwerpen de revue zijn gepasseerd, komt Defensie aan bod. En krijgt ze het restant uit de pot. Deze constateringen resulteren erin dat de krijgsmacht tegenwoordig een ander soort militair topleidinggevende nodig heeft dan onder de (koude) oorlogsomstandigheden van voorheen.

Het geweldsmonopolie zorgt er nog altijd voor dat de krijgsmacht de zwaardmacht van het Rijk is. Dat geweld hoeven de militairen op eigen grondgebied zeer zelden aan te wenden. Dé uitzondering op deze regel is de incidentele inzet van speciale interventie-eenheden van de krijgsmachtdelen.

Gechargeerd, maar daarom niet minder waar, beperkt de ernstinzet van de krijgsmacht in Nederland zich daardoor tot het afgrendelen van een perimeter bij de varkenspest, BSE of vogelpest; het met zandzakken ophogen van de dijken bij extreem hoog water; het ruimen van kapotgewaaid glas in de tuinbouw na noodweer; het organiseren van open dagen uit oogpunt van vlagvertoon en werving; en - zeer actueel - de beveiliging van het Olympisch dorp van de Special Olympics.

Die non-kinetische taakstelling is een hoogst serieuze, die anno 2012 niet alleen maar door militairen van de Nationale Reserve wordt uitgevoerd.

Het niet lossen van schoten stemt de grootste havik onder de generaals zonder twijfel tot tevredenheid. Maatschappelijk nut en belang genereert immers de best mogelijke publiciteit. Nederland kent overigens geen echte haviken - ijzervreters, zo u wilt.

Was er tijdens de Koude Oorlog nog een handjevol generaals dat met kloeke uitspraken halfslachtige pogingen deed om aan dit stereotiepe beeld te beantwoorden, anno 2012 moet de doorsnee generaal vooral bedreven zijn in managementtaal, man-handeling, de publieke zaak en het correct interpreteren van beleidsstukken (realisatiememoranda) en kengetallen (cijfertjes). De generaal lijkt verworden tot een übermanager.

De secretaresse van die generaal dicteert, analoog aan haar collega's in de burgermaatschappij, de agenda van haar baas. Haar managende generaal neemt elke relevante gelegenheid te baat om de Defensieorganisatie in de spotlights te zetten, al is het soms in de marge. Zelfs als hij zijn opwachting maakt  bij een boekpresentatie over het gieten van tinnen soldaatjes levert dit 'free publicity'. En dat is zeker in tijden van bezuinigingen wat de krijgsmacht nodig heeft.

De marketingstrategie van de generaal bestaat er, veel meer dan voorheen, uit om op te boksen tegen veel belangrijker geachte vraagstukken op het gebied van werkgelegenheid, veiligheid op straat, onderwijs, hulp aan ontwikkelingslanden en gezondheidszorg. Onderwerpen die, voor de gemiddelde burger, wél een directe impact op het eigen welzijn en de welvaart in eigen land hebben. Overigens is die aanname slechts ten dele juist: wee de gebeente als er in Nederland een terroristische aanslag plaatsheeft - wat God en ieder weldekend mens verhoede. Of wanneer een dijk doorbreekt, een duinbrand geblust moet worden...

Met de aankondiging deel te nemen aan een missie naar Verweggistan vloeien niet automatisch extra euro's naar het departement van Onze Minister. Doordat dit stelselmatig het geval lijkts, en de uitzending van Jan Soldaat voor de gemiddelde burger van veel minder waarde is dan een BTW-verhoging, reiskostenverlaging of almaar toenemende premies in de gezondheidszorg, loopt Defensie op kop bij het sluiten van het hek om 's lands begroting. Ziedaar de reeks bezuinigingen op de krijgsmacht, in het bijzonder vanaf de jaren '90 in de 20ste eeuw.

De huidige bezuinigingsreorganisatie doet het vermoeden rijzen dat ons land binnen de NAVO afglijdt naar een Defensienatie die er niet al te veel meer toe doet. Ondanks bewezen militaire kunnen (Irak, Afghanistan), ligt politiek bij menig partij het gebroken geweertje binnen handbereik.

Via allerlei creatieve omwegen wordt gelukkig geprobeerd de slagkracht overeind te houden. Dit begon met de introductie van een gezamenlijk legerkorps met de Bondsrepubliek Duitsland; meest recent is de intentie van de Benelux-landen om via pooling and sharing efficiënter samen te werken.

Hoe ogenschijnlijk tegengesteld ook, één van de oorzaken voor het gezichtsverlies van de NAVO-strijdkrachten was het (intussen) grote aantal post-Koude Oorlog-missies: Cambodja, voormalig Joegoslavië, Irak, Afghanistan. Die slokten het geïnde vredesdividend razendsnel op en holde de krijgsmacht van binnen uit. Taken en middelen waren en zijn niet langer in evenwicht.

Even plotseling als de Muur in Berlijn viel, moesten de generaals hun gestaag gegroeide capaciteit voor de algemene verdedigingstaak (AVT) ineens out of area gaan inzetten. AVT stond niet meer met stip op één. Een luxe positie, want het voortzettingsvermogen van al die 'toys for the boys' was megagroot.

Militaire missies zijn intussen het verlengstuk van een expeditionaire buitenlandpolitiek in het kielzog van VN en NAVO. Die politiek was dan weer het gevolg van het geminiaturiseerde operatietoneel, een gevolg van de global village. Al Jazeera, CNN, Facebook en Twitter regeren het wereldtoneel en dus de operationele omgeving.

De enige hinderpaal waarvan de generaals nog genoegzaam moesten worden verlost, waren de dienstplichtigen. Die waren niet uitzendbaar zonder een volkswoede van thuisfront en achterban. De politiek gaf de generaals hun zin: professionals deden hun intrede. Bij verrassing stroomde ook het wapengoed in dat een relict uit de tweekampenwereld van vóór 1989 was. Op deze manier kregen de generaals bijvoorbeeld een Luchtmobiele Brigade met superinfanteristen en gevechts- en transporthelikopters.

Voor het overige bleef de krijgsmacht organisatorisch en doctrinair identiek aan die van de Noordduitse laagvlakte. Met dien verstande dat ze door de jaren heen drastisch kleiner werd, haar activiteiten 'ernstinzet' werden genoemd en het takenpakket van de militairen almaar groter werd.

De generaal begon zich nu, begrijpelijkerwijs, zorgen te maken. Omdat hij geen ijzervreter was en niet gewend aan een "hoog loodgehalte" als zijn soldaten in den vreemde marcheerden, kon hij met zijn collega-generaals uit buur- en partnerlanden niet anders dan constateren dat de oorlogvoering op het breukvlak van de 21ste eeuw doctrinair en ideologisch écht afweek van het oude denken. Logischerwijs moest de Defensieorganisatie op de schop. Nieuwe inzetopties en doctrines vroegen om andere wapensystemen en organisatievormen.

Niet langer was de fine fleur van de krijgsmacht alleen maar veroordeeld tot het voor de zoveelste maal lezen van de werken van Von Clausewitz, Joffre, Rommel, Sun Tzu. Voortaan moesten ze zich ook verder bekwamen in het managen van de bedrijfsvoering in vredestijd, met uitlopers naar plekken op aarde waar die vrede moest worden hersteld of bewaard.

Tegelijkertijd was hun geweldsorganisatie een heus bedrijf geworden, dat binnen de bekende marges financieel beheerbaar moest blijven: de generaal als allerhoogste resultaatverantwoordelijke Chief Executive Officer.

Reacties (2) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Een goede kijk op onze krijgsmacht is nooit weg,
Maar als we als land een krijgsmacht willen behouden moeten we ze ook het gereedschap gunnen, ook al kost dat geld.

Pork geeft de DUIM.
FAN is hij al.

Om 20.30 deel 9 van Pork

DRIMPELS droomt verder.
Is weer een heus Marcel Artikel! ben trots op je skattie!