Schrijftherapie kent een brede aanpak

Door Wezenlijk gepubliceerd op Friday 28 September 12:12

Steeds meer psychologen en psychotherapeuten laten cliënten hun depressies, traumas, stress en fobieën van zich afschrijven ; het is een van de weinige psychotherapeutische interventies waarvan het gunstige effect wetenschappelijk is aangetoond. Deze methode wordt ook wel schrijftherapie genoemd. In dit artikel meer informatie over de onderzoeken naar schrijftherapie die sinds de jaren negentig groeit, evenals het onderzoek naar deze vorm van behandelen.

Schrijftherapie kent een brede aanpak

Steeds meer psychologen en psychotherapeuten laten cliënten hun depressies, trauma’s, stress en fobieën van zich afschrijven ; het is een van de weinige psychotherapeutische interventies waarvan het gunstige effect wetenschappelijk is aangetoond. Deze methode wordt ook wel schrijftherapie genoemd.


Hulya Celik


In Nederland worden tal van voorbeelden gevonden waarbij creatief/expressief schrijven in een medische context wordt gebruikt, maar er is niet zoveel onderzoek naar de effecten ervan gedaan. Wel zijn er drie wetenschappelijke onderzoeken, waarvan de derde pas begin 2012 van start is gegaan. De eerste is ontwikkeld door psychologen van de Universiteit Twente en heeft geresulteerd in de cursus ‘Op verhaal komen’, die bij twintig GGZ instellingen in Nederland wordt toegepast. Ernst Bohlmeijer en zijn collega Gerben Westerhof hebben het effect van de cursus onderzocht. Gebleken is dat het schrijven van een autobiografie een effectief middel is tegen een depressie. Het tweede onderzoek is van drs. Thijs Tromp, verbonden aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU), op de dissertatie ‘Het verleden als uitdaging’.

Tromp bestudeerde voor zijn proefschrift de effecten van 'life review' op het psychisch welbevinden en de zingeving van ouderen. 'Life review' is een methode waarbij ouderen op een gestructureerde manier intensief terugkijken op hun leven en daarover vertellen. Het maken van een levensboek maakt dikwijls deel uit van deze werkwijze. Het derde wetenschappelijk onderzoek is van het VU Medisch Centrum (VU MC) dat de training ‘Schrijven helpt’ heeft ontwikkeld. Ze ondersteunt mensen die minstens een jaar geleden de diagnose kanker hebben gekregen en behandeld zijn met curatieve intentie. Tot slot begeleidt de training deelnemers in het schrijven van hun eigen levensverhaal en het verduidelijken van hun visie op het leven. Het gaat daarbij niet in de eerste plaats om feiten, maar om te ontdekken wat deelnemers belangrijk vinden, wat hen beweegt en waar hun krachten liggen.


Bij al deze onderzoeken blijkt - of het nou creatief, reflectief, expressief of therapeutisch is - dat schrijven helend is en enorm kan bijdragen aan het verkrijgen van inzichten en emotionele rust.
In praktijk wordt voor schrijftherapie veel gebruik gemaakt van verschillende methoden en werkwijzen, van reguliere technieken voor cognitieve gedragsverandering tot creatieve processen om bijvoorbeeld op een positieve manier in contact te komen met jezelf. Ook exposure, cognitieve herstructurering en social sharing worden toegepast. Over de effecten van schrijftherapie - en dan vooral bij volwassenen - is inmiddels het een en ander bekend. Bij volwassenen met bijvoorbeeld een posttraumatische stressstoornis (PTSS) is cognitieve gedragstherapie het meest onderzocht (Bisson, Ehlers, Matthews, Pilling, Richards & Turner, 2007). Schrijftherapie is voor hen even effectief gebleken als reguliere cognitieve gedragstherapie (Van Emmerik, Kamphuis & Emmelkamp, 2008).


De afgelopen jaren werd in verschillende, gecontroleerde onderzoeken gerapporteerd over het effect van schrijftherapie  bij PTSS.  Uit twee onderzoeken bleek dat  schrijftherapie uitgevoerd via het internet, effectiever is dan een wachtlijstcontrolegroep (Lange et al., 2001; 2003). In een RCT (vakterm en afkorting voor gerandomiseerd onderzoek met controlegroep) werd face-to-face schrijftherapie vergeleken met trauma gefocust, cognitieve gedragstherapie. Beide behandelingen bleken even effectief (Van Emmerik, Kamphuis & Emmelkamp, 2007.). Ook kinderen lijken baat te hebben bij deze behandelingsvorm.
Het Psychotraumacentrum GGZ Kinderen en Jeugd Rivierduinen voert in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam een onderzoek uit naar twee soorten traumabehandelingen: EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) en Schrijftherapie. Onderzocht wordt voor welke kinderen welke van beide behandelingen het best en snelst werkt. Het onderzoek is gericht op jongeren tussen de 8 en 18 jaar die klachten hebben nadat zij een eenmalige, traumatische gebeurtenis hebben   meegemaakt. Deze gebeurtenissen lopen uiteen van een verkeersongeval tot een verkrachting tot de plotselinge dood van een dierbare. De klachten die bij een  dergelijk  trauma komen kijken, zijn bijvoorbeeld concentratie -en/of slaapproblemen en driftbuien. Bovendien kunnen deze kinderen situaties of personen gaan vermijden. Wanneer deze klachten niet overgaan, is hulp nodig.


Voornoemd onderzoek moet meer inzicht geven in welke van de twee behandelingen het meest effectief is, in welke situatie en voor welk kind. Met deze kennis kunnen hulpinstellingen hun cliënten nog beter en sneller helpen. Bij adolescenten is ongeveer hetzelfde onderzoek verricht. Op basis hiervan kan geconcludeerd worden dat schrijftherapie een veelbelovende methode is, echter er is nader onderzoek nodig om te bepalen wat precies de effecten zijn als we uitgaan van een puberbrein.
Wetenschappelijk onderzoek over schrijven als therapie is voornamelijk verricht in de Verenigde Staten. De grondlegger van schrijftherapie is James Pennebaker, een Amerikaanse psycholoog. Sinds 1977 is Pennebaker verbonden aan de universiteiten van Virginia en Texas (College of Liberal Arts). Hij heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar schrijven over emotionele gebeurtenissen. Samen met zijn studenten analyseert hij de verbanden tussen  traumatische ervaringen, expressief schrijven, natuurlijk gebruik van taal en fysieke en mentale gezondheid. Uit zijn onderzoek komt naar voren dat fysieke gezondheid en werkprestaties verbeterd kunnen worden door schrijf- en/of praatoefeningen. Hij noemt dit “Expressive Writing” (EW, Pennebaker, 1997). Het blijkt dat schrijven over emotionele gebeurtenissen zorgt voor significante verbeteringen in fysieke gezondheid en psychologisch welbevinden (Pennebaker, 1993). Studenten die hun emoties onderdrukten en een hoog risico hadden op het ontwikkelen van een depressie, schreven  drie opeenvolgende dagen over hun emoties. Resultaten laten zien dat  ze  een  half jaar  later significant minder depressieve symptomen hadden (Gortner, Rude & Pennebaker, 2006). Verder zorgt schrijven als therapie voor een daling in huisartsbezoeken (Pennebaker & Beall, 1986) en hogere cijfers onder studenten (Pennebaker & Francis, 1996).


Naast Pennebaker hebben twee Amerikaanse psychologen, James Kaufman en Janel Sexton, een uitgebreid literatuuronderzoek gedaan naar de therapeutische werking van dichten. Hun conclusie is dat gedichten een ongestructureerde vorm hebben, waardoor emotionele ervaringen en traumatische gebeurtenissen niet gestructureerd neergezet worden. Daardoor kan  een  gedicht niet  de  therapeutische werking bieden die narratief (verhalend) schrijven wel geeft. Dit laatste vraagt om een begin, kern en einde, wat meer betekenis, structuur en houvast verschaft aan de schrijver.


Andere theorieën met betrekking tot schrijven als therapievorm zijn in het Dana-Farber Cancer Institute en de Harvard  Medical  School  in  Boston  getest  bij  patiënten  die  lijden  aan  kanker.  Schrijven  is  bij  hen  als alternatieve geneeswijze gebruikt om de mentale draaglast te verminderen , en ook bij dit onderzoek zijn de resultaten effectief gebleken; de patiënten voelden zich beter en konden hun ziekte beter accepteren. Ook overige studies in de Verenigde Staten hebben aangetoond dat expressief schrijven resulteert in significante verbetering in de verschillende biochemische functies van het fysieke - en het immuunsysteem (Pennebaker et al., 1988; Esterling et al., 1994; Petrie et al.,1995; Booth et al, 1997).
Verder heeft de Britse neuroloog Oliver Wolf Sacks experimenten uitgevoerd in het kader van schrijven als een breinproces: de constructie van onze eigen biografie. Volgens Sacks is de drang van de schrijver om zijn verhaal te vertellen een weerspiegeling van het proces dat zich voortdurend in onze hersenen afspeelt. Zo beschreef hij in zijn boek een patiënt, een voormalig winkelier die door een falend geheugen iedere paar minuten een nieuwe identiteit voor zichzelf en voor de mensen die hij ontmoette, verzon. Sacks kreeg binnen vijf minuten tien keer een andere identiteit toebedeeld. Het ene moment was hij de 'slager van hiernaast', het andere moment de huisarts. Die drang om verhalen te verzinnen heeft ieder mens. Sacks concludeerde dat in ieder mens een vertelling rust die door en in ons wordt opgebouwd. (Oliver Sacks, The man who mistook his wife for a hat, 1985). Dit onderzoek naar een netwerk van hersenstructuren, aangeduid als het standaardsysteem (default system), heeft de laatste jaren aannemelijk gemaakt dat ieder mens inderdaad over een dergelijke verhalenverteller beschikt. Het netwerk evalueert persoonlijke gebeurtenissen, beheert het biografisch geheugen en schept je identiteit.


Hoe werkt schrijven bij al deze klachten en ziekten?
Over het exacte mechanisme waardoor expressief schrijven voordelen oplevert voor de gezondheid, is nog veel onduidelijkheid, maar een aantal mogelijke verklaringen zijn er wel: (Sloan & Marx, 2004):
• Emotioneel proces: het confronteren van eerder geremde emoties vermindert fysiologische stress als gevolg van remming;
• Cognitief proces: het is waarschijnlijk dat de ontwikkeling van een coherent verhaal helpt om te reorganiseren bij en structuur aan te brengen in traumatische herinneringen, wat resulteert in meer adaptieve interne schema's;
• Herhaalde blootstelling: negatieve emotionele reacties op traumatische herinneringen sterven uit door hen steeds erbij te betrekken.
Schrijven als therapievorm kan dus een heel efficiënte, effectieve en derhalve waardevolle oplossing zijn om mentaal en fysiek te helen.

Bronnen:
De Rooij, S (2009) Schrijft het voort! Creatief schrijven met jongeren. Utrecht: Kunstfactor, sectorinstituut amateurkunst.
Creatief Schrijven in de gezondheidszorg? | Kunstfactor, Utrecht | december 2011. Geraadpleegd op december 2011 via  www.kuns tfactor.nl .
Aarts, P. G H (2007) Trauma. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum
Reece, J. B. & Taylor, M. R.  Campbell Biology Concepts & Connections With Masteringbiology. US: Pearson Education
Walter, J.L. & Peller, J.E. (2000). Recreating Brief Therapy. New York, NY: W W Norton & Company.
Henderson, J.(n.d.). Writing Therapy(R).   Gevonden   op   1  november   2011 op http://www.healingwithsoul.com/Writing_Therapy/writing_therapy.html
Mieras, M. (2011) De waarde van schrijven. Gevonden op 1 januari 2012 op http:/ / ww w.kunst fa c tor. nl / eng in e/ dow nl oa d/ bl ob/ Ku n s tfa c tor/ 49667/ 2 011/ 3/ 11 0111_ M iera s _D e_ wa a rd e_  va n_s c hrijven_d ef. pdf ?c l a s s =6972&fi el d=496 6 7&id= 204 5 
Bartelink,C & Boendermaker,L (2011). Gevonden op 1 januari op  http:/ / ww w. nji.nl / n ji/dos s i erDo wnl oa ds/ Wa twerk t_C re a tieveth era pi e.pd f
Mazure,R & De Rooij, S et.al (2010) Creatief Schrijven in de gezondheidszorg. Gevonden op 1 december 2011 op http:/ / ww w.kunst fa c tor. nl / eng in e/ dow nl oa d/ bl ob/ Ku n s tfa c tor/ 49667/ 2 011/ 50/ A rtikel _Sc hrijve n_in_d e_g e zondhe idszorg_Roel _M a zu re .pdf ?a pp =kunstfa c to r&c l a s s =6972&fi el d=49 667&id =23 95  Pennebaker, J. (n.d.)
Artikelen/onderzoekverslag site van Pennebaker. Gevonden op 1 januari op  http:/ / homepa g e.psy.u texa s .edu/ hom epa g e/ fa c ul ty/ pe n ne ba ker/ repr ints / Psychologische stromingen.  (n.d.)  en http://www.springerlink.com/content/116574q6l28186m8/
Yperen,T & Van der Veldt, M.C. ( 2003). Gevonden op 10 januari op   htt p:/ / ww w.n ji.nl / publ ic a ties / 2003 - yperen -vra a g.pdf Oldenburger,G. ( 2008) . Gevonden op 10 januari op  http: / / www.s even days .nl / a rtikel / 176872

Reacties (7) 

Voordat je kunt reageren moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
Tocht bedankt Rose!
Dankje Rob!
Een hele kluif, maar wel een goed verhaal!
Goed artikel!
Ook bedankt Bas!
super intrerresant artikel! Dikke duim erbij en ook een nieuwe fan!
Dankjewel Theun!