Kramp in de kuiten kan zeer onaangenaam zijn, vooral nachtelijke kuitkrampen.  Wat zijn de oorzaken en hoe kun je het herkennen en behandelen?

Kuitkramp: oorzaken, symptomen en behandeling

Iedere sporter heeft wel eens last van spierkramp na het sporten. Het vervelende van kuitkramp is echter dat het ook kan voorkomen als je helemaal niet hebt gesport. Het kan zonder aankondiging optreden als je op de bank zit, of als je slaapt: 30% van de Nederlanders wordt wel eens wakker van nachtelijke kuitkramp. In dit artikel behandelen we de belangrijkste aspecten van kuitkramp:

  1. Wat is kuitkramp?
  2. Diagnose: hoe en aan welke symptomen kun je kuitkramp herkennen?
  3. Oorzaken: waardoor krijg je kuitkramp?
  4. Preventie: hoe kun je kuitkramp voorkomen?
  5. Behandeling: wat te doen tegen kuitkramp?

1. Wat is kuitkramp?

Kuitkramp is een spierkramp. Daarbij trekken in één keer de (meeste) spiervezels samen, hetgeen veel pijn veroorzaakt. Dat kan in het algemeen komen tijdens of vlak na overmatig sporten of bij inspanning – veel mensen die hardlopen hebben regelmatig last van (lichte) kuitkramp – maar meestal gebeurt het geheel onwillekeurig. 30% van de Nederlanders wordt wel eens wakker van nachtelijke kuitkramp en 3% van de Nederlanders heeft er bijna iedere nacht last van. In de hierna volgende vier punten worden de belangrijkste aspecten van kuitkramp besproken.

2. Diagnose: hoe en aan welke symptomen kun je kuitkramp herkennen?

De kuitkramp die we in dit artikel behandelen is nachtelijke kuitkramp. Dit is te onderscheiden van “gewone” kramp in de kuiten na het sporten omdat het helemaal niet in combinatie met sporten hoeft op te treden. De vier belangrijkste symptomen van deze kuitkramp zijn: 1) zeer plotseling opkomende hevige, felle pijn; 2) algehele verkramping van de kuit of voet, waarbij de spier hard (geheel aangespannen) aanvoelt; 3) duur: enkele seconden tot enkele minuten; 4) voorkomen: terwijl je slaapt, soms ook als je anderszins in rust bent (liggend op de bank, enz.). Na een heel hevige kramp in de kuiten kan het ook zijn dat de spier nog dagenlang pijnlijk is, net als bij een normale spierkramp.

Deze kramp in de kuit en voet is daarmee duidelijk te onderscheiden van spasmes (onwillekeurige spierbewegingen) tijdens de slaap, zoals restless legs (ook wel Restless Legs Syndrome, RLS) en slaapschokken ((Periodic Limb Movement Disorder, PLMD). Die doen namelijk zelden of nooit pijn. Bovendien verkrampt de spier niet, maar trekt deze zo nu en dan samen.

3. Oorzaken: waardoor krijg je kuitkramp?

Er is niet één duidelijke oorzaak aan te wijzen van kramp in de kuiten. Meestal is het eigenlijk een onschuldige aandoening, zonder duidelijke oorzaak.

Wel zijn er verscheidene risicofactoren die er mee samenhangen, o.a.:

  • Leeftijd: tieners en ouderen hebben er relatief het vaakst last van
  • Vochtgebrek
  • Verkeerde zoutbalans in het bloed (te weinig kalium, calcium, magnesium en natrium, soms ook fosfor)
  • Zwangerschap: kuitkramp komt tamelijk vaak voor bij zwangere vrouwen, vooral in de laatste fases van zwangerschap. Meestal komt dit dan door een verkeerde zoutbalans in het bloed
  • Spataderen, schildklier- of nierproblemen
  • Intensief sporten en overstrekken van de spieren, o.a. door het lopen op hoge hakken
  • Soms: bepaalde medicatie (o.a. diuretica, statines) of ziektes (ziektes waarbij je veel moet overgeven of diarree hebt, die kunnen nl. de zoutbalans verstoren; verder: alcoholisme, diabetes type 1 en 2, hart- en vaatziekten…)

4. Preventie: hoe kun je kuitkramp voorkomen?

Omdat er weinig concrete aanwijzingen zijn over de oorzaken van kuitkramp is het ook lastig te voorkomen. Toch zijn er verscheidene dingen die zelf je kunt doen. Haal er in ernstige gevallen en/of indien deze tips niet helpen wel een dokter bij (zie verder punt 5).

Om te beginnen kan een verkeerd voedingspatroon veel verschil maken. Zorg voor gezonde en gevarieerde voeding. Zoals bij punt 3 al aangegeven kan een verkeerde balans van zouten en mineralen in het bloed nachtelijke kuitkrampen veroorzaken. Verder is het van belang voldoende vocht te drinken. Twee liter, zes tot acht glazen, wordt als richtlijn per dag aangehouden. Ook is het van belang dat je de spier niet te veel of op een verkeerde manier inspant. Als je vaak kramp in de kuit na het sporten hebt of nadat je hoge hakken hebt gedragen is de kans groot dat je op een verkeerde wijze sport of dat je hakken te hoog zijn. Om die wijze is een correcte zithouding (bovenbenen en onderbenen in een rechte hoek) ook belangrijk, want anders span je mogelijk voortdurend de kuitspier aan. Hetzelfde geldt voor als je vaak kramp in de kuiten hebt nadat je strakke sokken of schoenen hebt gedragen. Kramp is namelijk vaak gerelateerd aan onvoldoende doorbloeding van de spieren.

Ten slotte kun je ook als je in bed kruipt een aantal zaken doen om nachtelijke kuitkramp te voorkomen. Houdt om te beginnen de spieren voldoende warm. Stop je deken aan het voeteneinde goed in, draag een pyjamabroek en eventueel sokken (niet te strak!). Maar vooral een correcte houding is belangrijk. Veel mensen krijgen plotseling kramp in de kuiten in een te klein bed. Dat komt omdat de benen dan niet recht liggen en de kuitspier dan niet in de volledige lengte kan liggen of zelfs continu enigszins aangespannen is. Slaap dus met zoveel mogelijk met de knieën gestrekt.

5. Behandeling: wat te doen tegen kuitkramp?

Zoals hierboven al aangegeven kan kramp in de kuit verscheidene oorzaken hebben. ’s Meestentijds zijn deze tamelijk tot vrijwel geheel onschuldig, maar kuitkramp kan ook symptomatisch zijn voor ernstigere aandoeningen. Neem dus contact op met je huisarts indien je er ernstige last van hebt, vaak niet van kunt slapen of het regelmatig voorkomt.

Toch kun je met kuitkramp, terwijl je de onderliggende oorzaken (nog) niet aanpakt, wel uitstekend de symptomen bestrijden. Het is namelijk vaak mogelijk om de kramp op te heffen, zodat deze, net als de pijn, niet langer voortduurt. Bovendien voorkom je zo dat de kuitspier nog één of meerdere dagen pijnlijk blijft. Strek daartoe je been en trek voorzichtig de grote teen naar je toe (richting je scheenbeen). Bijna direct zal de kuitkramp worden opgeheven. Je strekt daarmee namelijk de kuitspier. Doe dit overigens wel erg langzaam en voorzichtig. Wanneer je teveel kracht zet kan dit schade aan de spier veroorzaken. Deze is immers geheel aangespannen tijdens de kramp, en voortijdig en te hard rekken kan kleine scheurtjes veroorzaken. Verder kan het verlichting brengen om even te gaan staan en rond te lopen, de spier voorzichtig te masseren en te verwarmen (bijvoorbeeld onder de douche).

©HenkX, november 2012
Laatste update: 29 november 2012

Tip: meer medisch? Word fan van de zilla Gezondheid en Afvallen!

03/11/2012 02:13

Reacties (6) 

Voordat je kunt reagearen moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
28/11/2013 11:43
Zelf heb ik af en toe kramp in mijn kuit het lijkt erg op wat er hierboven staat. Ik krijg 's nachts kramp in de kuit en dan zit mijn been echt helemaal vast en kan ik hem niet meer recht krijgen. Hierboven lees ik dat het dan na een paar uur dagen over moet zijn. Ik heb het nu sinds 3 augustus en het is nog steeds niet over. Heb ook van augustus tot 3 november met krukken gelopen. Aantal jaar geleden had ik het ook toen hebben ze het in het ziekenhuis helemaal onderzocht maar er kwam niets uit.
04/11/2012 13:27
mijn man heeft er ook dikwijls last van. Magnesium is goed tegen kramp en daarom eet mijn man af en toe een banaan! Blijkbaar is dit een ideaal voedingsmiddel
03/11/2012 13:14
mijn man heeft er ontzettend veel last van.
03/11/2012 11:25
Op zich een goed artikel met praktische tips.
Toch enkele opmerkingen.
1. Veel op hoge hakken lopen heeft tot gevolg dat de kuitspier nauwelijks op lengte komt. Die spieren passen zich aan en gaan op den duur verkorten. Wanneer er dan wel een beroep op wordt gedaan, b.v tijdens het sporten en het dragen van sportschoenen of bergop lopen, worden ze snel overbelast. Reacties kunnen in volgorde van ernst zijn: stijfheid, spierpijn, kramp, verrekking of scheuring. Ik heb zelfs een geval meegemaakt dat kuitkramp leidde tot een breuk van het kuitbeen. De stelling is dus dat het veel lopen op hoge hakken een indirecte oorzaak kan zijn van kuitkramp. Na een verrekking adviseer ik altijd om losse hakjes (zij er speciaal in de handel) in de sportschoenen te dragen. (tijdelijk). Dus niet onnodig hoge hakken dragen.
2. Opheffen van kuitkramp.
De grote teen naar achteren (van je af) brengen, verkort de kuitspieren en zal de kramp eerder verergeren dan opheffen. In lig is de beste manier om het been in de knie te strekken en de voorvoet naar je toe (naar je scheen) te brengen. Staande kun je b.v. met gestrekte knieën met de voorvoeten op een drempel (verhoging) gaan staan.
De kuit heeft 2 spieren die beide onderaan via de achillespees aan de hielknobbel hechten. Boven ontspringt de grootste, die de spierbuik vormt, op het dijbeen (dus boven de knie). Vandaar dat de knie gestrekt moet zijn voor rekking. De ander spier (scholspier) ligt dieper en hecht boven aan op het kuitbeen. Meestal is het de spierbuik ( M.gatrocnemius) die verkrampt.
HenkX tegen Mijler
03/11/2012 13:18
Zeer bedankt voor je uitgebreide reactie! En vooral ook de verduidelijking waarom en hoe korte hakken het kunnen veroorzaken.
Wat betreft punt 2: goed opgelet! Was een gekke tikfout mijnerzijds, ik bedoelde precies het omgekeerde. Ik heb nl. regelmatig last gehad van kuitkramp, en heb het vaak zo opgelost, ook op advies van een bevriende fysio. Zal het direct aanpassen.
Karina tegen Mijler
28/09/2013 08:29
Vanmorgen wakker geworden met een onnoemlijke kramp in mijn linkerkuit,zat helemaal op slot, kon mijn voet niet bewegen.. Even googlen en kom hier uit, waar Plazilla al niet goed voor is. Mooie reactie Mijler.