Wanneer de Engelsman Alex de 19-jarige Vivienne een lift geeft, slaat het noodlot toe: de auto wordt door een truck geraakt in de buitenwijken van haar geboortedorp. Vivienne is op slag dood. Voor de tweede keer in zijn leven voelt Alex het verdriet over de dood van iemand die hij eigenlijk niet kent. Getraumatiseerd en aangekomen in het besneeuwde Wawa is Alex vastbesloten de hoogbegaafde doch autistische moeder van Vivienne op te sporen.

Snow Cake

Autisme... Tegenwoordig spreekt men liever van autistische stoornis. Het is een ernstige aandoening binnen de Autisme Spectrum Stoornissen, een verzamelgroep van aandoeningen waar ook de syndromen van Asperger en Rett onderdeel van uitmaken. Deze stoornissen worden gekenmerkt door in ernst variërende gebreken in sociaal gedrag, informatieverwerking en (non-)verbale communicatie. Autisten hechten bovendien veel waarde aan gelijkblijvendheid en vertonen vaak repetitieve patronen in gedrag, interesse en activiteiten.

Op basis van deze gegevens worden films gemaakt, die dan vaak in het overdrevene slechts één kenmerk weergeven. Zo is Rainman extreem teruggetrokken in zichzelf. In As good as it gets zou je Jack Nicholson ook best een Autismediagnose kunnen geven vanwege zijn asociale gedrag en lompe manieren. Het agressieve ongemanierde deel krijgt de aandacht (hij is overigens in deze film niet Autistisch, maar zoals ik zei, Hij zóu het kunnen zijn). Een andere film over Autisme kan weer volledig gericht zijn op het paniekerige en reddeloze van de Autist.

Zo ook Snow Cake. Een film met sterspelers als Alan Rickman (Sneep uit de Potterserie), Carrie-Anne Moss (Trinity uit de Matrixserie) en Sigourney Weaver (honderden films). Hun poging om een geloofwaardig verhaal over een hoogbegaafde autistische vrouw neer te zetten is in mijn ogen goed geslaagd. Niet utistekend, maar goed genoeg om duidelijk te maken aan het grote publiek welke dingen zo'n vrouw in het dagelijks leven mee kan maken en hoe zij daarmee omgaat. 

In de bioscoop is een exacte definitie van Autisme tot op heden nog niet echt belangrijk gebleken. Het zijn niet de verschillende stoornissen en aspecten van stoornissen die van belang zijn, maar voornamelijk hoe boeiend en/of vermakelijk een personage met een dergelijke stoornis kan zijn. Het gevolg is dat de meeste mensen na het zien van Rainman dachten dat elke autist zich net als Dustin Hoffmans personage gedroeg. Autisten hebben in deze film geen humor, geen sociale vaardigheden en zijn voor altijd hulpeloos. Een stereotype idee.

Beter een slecht idee dan geen idee zou je kunnen zeggen. Jaren geleden was er niks bekend over Autisme. De film Rainman heeft daarin wel degelijk een lans gebroken. Het nadeel is echter dat deze film zó goed is, dat dit beeld bij mensen achter blijft. En vertel dan als goedopgeleide, hoogbegaafde Autist nog maar eens dat jij óók Autistisch bent. Tja, dat valt ook moeilijk te rijmen met dat zielige geval wat op hol slaat van een brandalarm of wat de hele tijd K-mart sucks blijft herhalen. En nee, ik kan niet al die lucifers in één keer tellen en met mij win je niks in het casino!

Degenen die de film daar op aanvallen, zullen waarschijnlijk ook moeite hebben met Snow Cake, waarin Sigourney Weaver een vergelijkbare rol speelt. Het is niet zo dat Sigourney Weavers invulling van een Autistisch personage heel erg onrealistisch is. Net zoals Hoffman zijn rol twintig jaar geleden baseerde op Kim Peek (die uiteindelijk geen autist bleek te zijn), baseerde ook Weaver haar rol op een bestaand persoon, in dit geval Rose Blackburn, de vrouw op wie ook het script gedeeltelijk geïnspireerd is.

Weaver is irritant én aandoenlijk als Linda Freeman, een vrouw van middelbare leeftijd voor wie sneeuw eten veel heerlijker lijkt dan een orgasme. Ze slaapt in een stapelbed, springt op haar trampoline, houdt niet van vreemden in haar huis en haar keuken mag door niemand betreden worden. Indien dat toch gebeurt raakt zij volledig buiten zinnen. Weaver doet alle ongewone gewoontes en merkwaardige gedragingen heel natuurlijk overkomen. Alsof ze er al jaren bekend mee is. Ze zet een kindse Autist neer.

Veel scènes uit de film zijn voor mij als Autist wel degelijk herkenbaar. Hoe zij rondcirkelt in de keuken en zich steeds tot het raam wendt om te kijken of de vuilniswagen er al aan komt. Ze is als de dood dat de wagen haar huis passeert zonder haar vuilnis mee te nemen. Een ware obsessie, die in deze film dan welliswaar bijzonder is uitvergroot, maar voor mij toch herkenbaar is in de kleine details. Ja, ook ik kan zo cirkelend door mijn huis gaan als ik ergens op wacht. Ook ik word zenuwachtig van dingen die anders verlopen.

Want dat is het probleem in dit geval; De vuilniswagen komt nooit op exact dezelfde tijd! Dus je weet nooit zeker of die wagen überhaupt wel komt. Voor gewone mensen zijn dit soort dingen, denk ik, niet voor te stellen. Hoe je steeds weer opstaat van de bank om iets te móeten controleren. Het is een innerlijke dwang die je rede overheerst. Hoe meer dingen afwijken, hoe meer je vervalt in controles. Je weet heus wel dat je net al door het raam hebt gekeken en tóch moet je het nog een keer doen. En nog een keer. En nog een keer.

Zij speelt het dus overtuigend en ondanks dat ik me lichtelijk stoorde aan het overtrokken uitbeelden van de beperkingen van Autisten, kan ik de zorg waarmee zij haar rol heeft ingestudeerd zeer waarderen. Maar zoals altijd speelt de Autist niet de hoofdrol in zijn eigen leven. De Autist is sterk afhankelijk van anderen. Zelfs de slimmeren onder ons kunnen niet helemaal zonder hulp van partner of familie. Om onze paniek in stresssituaties te ontwarren. Zelf raken we te verstrikt in de wirwar van details. Hoewel dat ook voordelen biedt, is solitair leven eigenlijk praktisch onmogelijk.

In deze film is de echte sterrol dan ook niet weggelegd voor Sigourney, maar voor Alan Rickman in de rol van zijn leven (die met hem in gedachte was geschreven). Rickman is de Engelse Alex Hughes, een eenzame man met een duister verleden. Hij bevindt zich in het noorden van Canada om te proberen om één van zijn trauma’s te verwerken. Onderweg komt hij de vrolijke, extraverte en veel jongere Vivienne Freeman tegen, die hem een lift vraagt. Even later koopt ze bij een tankstation wat kleurige speeltjes voor haar moeder. Ze praat over haar moeder alsof ze het over haar dochter heeft.

Terwijl ze Alex aankijkt en vrolijk met de radio meezingt, ziet hij achter haar de dreigende contouren van een afremmende olietruck afgrijselijk snel op hen afkomen. De kijker wordt door het camerastandpunt in zijn plaats gezet en ziet net als hij de grote truck met een duizelingwekkende vaart op zich afkomen, terwijl het vrolijk nummer op de radio al het andere geluid verdringt. Je kunt de klap en het geweld van dit ongeluk helemaal voelen. Dit levert een indringende en schokkende kijkervaring op.

Alex klimt redelijk ongeschonden uit zijn auto, maar Vivienne is op slag dood. Uit schuldgevoel reist de Brit naar het afgelegen en flink besneeuwde plaatsje Wawa, waar Viviennes moeder Linda woont. Hughes merkt al snel dat Linda enige hulp nodig heeft in het huishouden vanwege haar ernstige smetvrees, en belooft bij haar te blijven tot de volgende keer dat het vuilnis wordt opgehaald. Hij neemt het vervolgens ook op zich om de begrafenis van Vivienne te regelen. Linda is hier helemaal niet mee bezig, maar denkt alleen aan haar vuilnis.

Tijdens zijn verblijf wordt hij ook geconfronteerd met zijn eigen verleden en trauma’s door de komst van de chauffeur van de olietruck. Het is moeilijk voor hem om de dingen een plaats te geven, ook omdat hij compleet wordt opgeslokt door Linda. Linda, die totaal niet reageert zoals mensen van haar verwachten. Die niet huilt omdat haar dochter dood is. Die doorgaat met te zijn zoals ze is en lachend in de sneeuw rolt, ook al is haar kind gestorven. Dat wil niet zeggen dat ze geen verdriet heeft. En dat uit ze agressief naar Alex toe. Ze geeft hem geen enkele ruimte en neemt en neemt.

Dit is iets wat ik wel herken, maar slechts tot op zekere hoogte. Ik heb wel geleerd om ook rekening met anderen te houden. Dat anderen ook gevoelens hebben. Je zou kunnen zeggen dat de film gemaakt is met een uitvergrotingsbril op. Maar ik moet toegeven dat ik niet weet hoe het is om Autistisch te zijn zonder een hoogbegaafd verstand. Dan is alles vast anders. Met een goed verstand kun je toch een hoop compenseren èn je ziet eerder waar je de fout in gaat.

Genoeg kritiek te geven dus op deze film, maar daarmee zou ik voorbijgaan aan de dramatische kwaliteiten en nuances van een prachtige film. Zou de hele film slecht zijn, dan nog zou de eindscène alles goed maken. Er groeit, naast een hoop ergernis een diepe band tussen Alex en Linda. Hij moet gaan, hij kan niet anders. Maar hij laat iets voor haar achter om haar te troosten. Het moment dat zij de Snow Cake ziet staan, het besef dat hij haar echt heeft begrepen, liet mij niet onberoerd en met een lach en een traan keek ik naar het einde van de film. Was alles maar zo simpel als een taart van ijs.

10/01/2013 11:40

Reacties (3) 

Voordat je kunt reagearen moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
03/07/2012 10:40
Dit is een hele goede film, een aanrader. In je kritiek kan ik absoluut meegaan. Sigourney Weaver speelt het wat over de top. Toch staat deze film in mijn kast. Wat vooral komt door Alan Rickman en Carrie Ann Moss (de buurvrouw),
03/07/2012 10:39
Mooie recensie!
03/07/2012 10:39
Steengoede recensie. Ik krijg zin om ernaar te kijken.
duim!