Aan het eind van de Tachtigjarige Oorlog, versloegen de Hollanders hun Spaanse overheersers, waarna ze onafhankelijk werden. Hierna volgde voor Holland een eeuw van grote welvaart.

In de 16de eeuw bestonden de Lage Landen (het tegenwoordige Nederland en België) uit 17 provincies die allemaal hu eigen rechten en tradities hadden, maar horig waren aan de hertog van Bourgondië. Vanaf 1556 was dit een van de titels van koning Filips II van Spanje. Samen met zijn vele andere titels maakte dit hem tot een van de machtigste heersers van Europa. De opstand van de 17 provincies tegen het gezag van Filips had op lange termijn grote gevolgen. De Spanjaarden wisten het zuiden (Vlaanderen) in bezit te houden. Dit gebied bleef dan ook katholiek en werd pas in de 19de eeuw onafhankelijk (België). De noordelijke provincies hadden zich in 1581 afgescheiden en een protestantse republiek gesticht onder de naam de Zeven Provinciën of de Verenigde Nederlanden. De republiek werd ook wel Holland genoemd, naar de grootste provincie.
De 17 provincies met hun oude steden waren economisch ver ontwikkeld. In het begin van de regeerperiode van Filips was Antwerpen de belangrijkste handelsstad en het financiële centrum van Europa. Elders waren landbouw, textiel, visserij en scheepsbouw belangrijk, terwijl de noordelijke stad Amsterdam een belangrijke rol speelde in de bloeiende handel op de Oostzee. Filips streefde er onder andere naar om voldoende belasting te innen door de privileges van de provincies af te schaffen. Verder was zijn algehele beleid gebaseerd op het verenigen en centraliseren van zijn rijk, zij het dat die centralisatie plaatsvond vanuit het vergelegen Madrid. Dit manifesteerde zich in het stationeren van Spaanse garnizoenen in de Lage Landen en in het vervolgen van protestanten, die op de brandstapel werden gezet door de Spaanse inquisitie.

Geuzenopstand

Het verzet tegen het beleid van Filips groeide. Dit verzet werd geleid door edelen als de graaf van Egmond en Willem van Oranje. Zij en hun volgelingen werden geuzen genoemd, wat in eerste instantie een scheldwoord was (het is afgeleid van het Franse woord gueux, dat bedelaar betekent). Filips reageerde op het verzet door de Spaanse hertog Alva met een leger naar de Nederlanden te sturen. Alva richtte de Raad van Beroerten op (in de volksmond de Bloedraad genoemd).

 De graven van Egmond en Hoorne werden onthoofd. Willem van Oranje (Willem de Zwijger) ging in ballingschap, maar keerde later terug om leiding te geven aan het verzet. In 1572 zette een van deze groepen het verzet om in een regelrechte opstand en maakte zich meester van Den Briel. Deze zeeschuimers, die watergeuzen werden genoemd, fungeerden als voorbeeld voor andere opstandelingen. Daarbij speelden de protestanten voornamelijk behorend tot de streng calvinistische stroming een belangrijke rol, Hoewel ze een minderheid vormden, namen ze snel in aantal toe en kregen ze ook steeds meer invloed. Dit was een van de redenen dat er scheuringen ontstonden tussen de noordelijke en zuidelijke provincies. In 1579 verenigden de radicalere noordelijke provincies zich in de Unie van Utrecht. Deze verwierp twee jaar later het gezag van Filips, waardoor de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ontstond.
Filips stuurde een bekwaam soldaat-staatsman, Alessandro Farnese ofwel de hertog van Parma, om de orde te herstellen. Die kreeg de meest zuidelijke provincies in bezit en rukte snel op in noordelijke richting. De toegezegde Franse hulp kwam niet van de grond, Willem de Zwijger werd vermoord en Antwerpen werd onderworpen. Een Engels expeditiecorps onder leiding van de graaf van Leicester, gunsteling van Elizabeth I, kon ook weinig uithalen. De Nederlanders boden  verzet, daarbij onder meer gebruik makend van hun sterke vloot. Belangrijker was echter dat de overheersing te veel eiste van het verzwakte Spaanse rijk. Er ontstond een tekort aan manschappen en allerlei bijzaken leidden op cruciale momenten de aandacht af, zodat de troepen uit Parma zich niet aan hun belangrijkste taken konden wijden.
Het gevolg was dat de Verenigde Nederlanden bleven voortbestaan en dat in 1609 het Twaalfjarig Bestand werd overeengekomen. Toen dit in 1621 afliep, raakten Holland en Spanje opnieuw met elkaar in oorlog. Deze oorlog ontaardde in een Europees conflict en leidde tot de Dertigjarige Oorlog. Pas aan het eind van die oorlog, in 1648, werd de onafhankelijkheid van de Verenigde Nederlanden officieel erkend.

De nieuwe republiek

Gedurende deze periode van conflicten werd de nieuwe republiek een belangrijke economische macht. De blokkade van de rivier de Schelde door de Hollanders betekende de ondergang van Antwerpen, waardoor Amsterdam kon uitgroeien tot het handelscentrum van Europa. Het protestantse, maar opmerkelijk tolerante Holland trok bekwame mensen aan, zoals vluchtelingen uit het zuiden, joden en Franse protestanten. De industrieën kwamen tot bloei en de Hollanders verscheepten de handelswaar van vele landen over de hele wereld. Ze waren zich bewust van de bronnen van hun rijkdom en voerden daarom oorlogen uit puur commerciële overwegingen. Zodoende bouwden ze een koloniaal rijk op en richten ze handelsposten op in Oost-Indië, India, op Kaap de Goede Hoop en in Noord- en Zuid-Amerika.

De Hollandse kolonie Nieuw Amsterdam was opgericht door de West-Indische Compagnie en telde in 1625 zo'n 200 inwoners. In 1664 viel de kolonie in Britse handen, waarna ze werd omgedoopt tot New York.

Toen Holland  in de tweede helft van de 17de eeuw op  het hoogtepunt van zijn macht was, had het zowel culturele als materiële successen behaald. Belangrijke Hollandse schilders waren onder andere Rembrandt, Hals, Vermeer en Ruysdael. Huygens en Van Leeuwenhoek deden belangrijke wetenschappelijke vindingen en de rechtsgeleerde Hugo de Groot was een van de grondleggers van het internationale rechtssysteem.

De Staalmeesters, een groepsportret dat in 1661 werd geschilderd door Rembrandt voor het lakenbereiders gilde in Amsterdam

De Gouden Eeuw was van korte duur. Op lange termijn was een klein land met beperkte middelen niet opgewassen tegen zijn grotere buren. Onder dreiging van de ambitieuze Franse koning Lodewijk XIV raakte Holland betrokken bij een aantal uitputtende Europese oorlogen. Vroeg in de 18de eeuw was Holland in economisch opzicht voorbijgestreefd door Frankrijk en Engeland en was het een redelijk welvarende maar tweederangs macht geworden.

 

 

28/09/2012 12:13

Reacties (7) 

Voordat je kunt reagearen moet je aangemeld zijn. Login of maak een gratis account aan.
03/07/2012 11:03
Fijn zo'n geschiedenisles verweven in een prachtig artikel!
03/07/2012 11:03
dank Aicha, ik heb genoten. Ik ben bezig met een artikel over zwalmstreek en ik heb er ook 'iets kort' verteld over de Geuzen.
duim hoor
03/07/2012 11:03
interessant en een leerzaam artikel!
03/07/2012 11:03
Interessante geschiedenisles weer, ik heb het allemaal weleens bij geschiedenisles gehad geloof ik, maar ben het allemaal alweer vergeten.
03/07/2012 11:03
heel interessant , dank je wel
duim erbij
03/07/2012 11:03
Leuk artikel, duim!
Ik heb zelf ook een interessant artikel over de geschiedenis van nederland:

http://www.xead.nl/de-dood-van-willem-van-oranje

En:

http://www.xead.nl/de-dood-van-willem-van-oranje-deel-2
03/07/2012 11:03
Just copy and Paste The url